Câu chuyện quốc tế: “Bầu sữa” I-rắc

Nhiều người I-rắc vẫn bị mất nhà cửa và hàng chục triệu USD tài trợ bị lãng phí. Ảnh: Yahoo

Đổ tiền để rồi bỏ hoang

Theo bản báo cáo kết quả thanh tra dày 579 trang của Tổng thanh tra đặc biệt về tái thiết I-rắc, ông Xtiu-uốt Bô-oen, công bố ngày 31-1 vừa qua, những nỗ lực tài chính mà chính phủ Mỹ phải bỏ ra cho công cuộc tái thiết I-rắc thời hậu chiến đã trở nên lãng phí nghiêm trọng do hàng chục triệu USD viện trợ được các nhà thầu khoán sử dụng để xây dựng nhiều công trình tốn kém nhưng chưa hề được sử dụng. Tập đoàn thầu khoán quốc tế DynCorp International đã bỏ ra 43,8 triệu USD để xây dựng khu doanh trại cho các sĩ quan huấn luyện cảnh sát, trong đó có cả một bể bơi đạt tiêu chuẩn Ô-lim-pích, nhưng các công trình này hiện trong tình trạng bị bỏ hoang từ nhiều tháng nay. Trong khi đó, khoảng 4,2 triệu USD đã được chi ra để xây dựng 20 nhà lưu động dành cho các vị khách quan trọng nhưng hiếm khi thấy những căn nhà cao cấp này được sử dụng.

Sự lãng phí này còn bao gồm các khoản chi trang bị vũ khí cho lực lượng quân đội và cảnh sát I-rắc. Báo cáo trên còn cho thấy, Bộ Ngoại giao Mỹ đã trả 43,8 triệu USD cho nhà thầu DynCorp International để xây dựng trại huấn luyện cảnh sát ở ngoại ô thủ đô Bát-đa và chi khoảng 4,2 triệu USD cho 20 huấn luyện viên quân sự cấp cao. Khoảng 36,4 triệu USD khác chi tiêu cho mua sắm vũ khí như xe bọc thép, áo chống đạn và thiết bị thông tin liên lạc nhưng không có bảng thống kê, tính toán cụ thể. Điều tra cho biết, DynCorp còn có thể dính líu tới một khoản chi 18 triệu USD bất hợp lý khác cho việc xây dựng cơ sở huấn luyện cảnh sát ở phía nam Bát-đa.

Trong số những khoản chi tiêu tại I-rắc, chỉ tính riêng trong lĩnh vực xây dựng đã lên tới 38 tỷ USD. Trong đó, công trình xây dựng Trường cao đẳng cảnh sát Bát-đa đã ngốn tới 73 triệu USD nhưng chất lượng rất kém. Hiện nay, hệ thống cung cấp nước của công trình đang ngày càng xuống cấp, gây ô nhiễm khiến sức khỏe của các học viên bị ảnh hưởng. Những khoản chi phí khác dành cho bảo đảm an ninh cũng đang bị lãng phí. Tại I-rắc, 9 nhà thầu lớn nhất của Mỹ đã chi một số tiền lớn cho đội ngũ vệ sĩ bảo vệ các nhân viên và chống lại các vụ tấn công nhằm vào cơ sở sản xuất của họ. Khoản chi phí này ước tính chiếm từ 7,6% đến 16,7% tổng chi phí an ninh của Mỹ tại I-rắc song tình trạng mất an ninh vẫn nghiêm trọng.

Xem cuộc xung đột phe phái ở I-rắc là thách thức lớn nhất, ông Bô-oen trong một buổi trả lời phỏng vấn báo chí mới đây cho biết, hàng tỷ USD viện trợ mà Oa-sinh-tơn đổ vào I-rắc để củng cố an ninh đã không mang lại kết quả như mong đợi. Nhiệm vụ tái thiết hiện nay lại có xu hướng trả về tay người dân I-rắc nhưng bây giờ chưa phải là thời điểm để họ sẵn sàng tiếp quản nhiệm vụ khó khăn này. Báo cáo đưa ra đúng vào lúc Tổng thống Mỹ Bu-sơ đang thúc ép Quốc hội thông qua khoản viện trợ tái thiết mới cho I-rắc trị giá 1,2 tỷ USD, một phần trong chiến lược mới tại I-rắc của ông Bu-sơ gửi thêm 21.500 lính Mỹ tới Bát-đa và tỉnh An-ba đầy rẫy bạo lực.

Quản lý kém gây lãng phí

Bất cập rõ ràng khiến các thành viên đảng Dân chủ trong Quốc hội Mỹ hoài nghi về tính hiệu quả của các khoản chi phí tái thiết I-rắc. Thượng nghị sĩ bang Vơ-gin-ni-a Dim Oép cho rằng, chính phủ Mỹ chi dùng quá nhiều vào việc tái thiết I-rắc so với cuộc khôi phục thành phố Niu O-lin sau cơn bão Ca-tri-na. Trong khi đó Nghị sĩ bang Ca-li-pho-ni-a Hen-ri Oóc-xơ-men lại đưa ra kế hoạch cho một phiên điều trần dự kiến tiến hành vào giữa tháng 2 tới nhằm xem xét các báo cáo về tình trạng lãng phí và giả mạo trong tiền viện trợ cho I-rắc.

Báo cáo của nhóm điều tra đặc biệt do ông Bô-oen đứng đầu đã chỉ rõ: Tình trạng tham nhũng chiếm tỉ lệ cao trong các quan chức I-rắc, trong khi sự quản lý hợp đồng của chính phủ Mỹ đối với hoạt động đầu tư của các nhà thầu vẫn còn chưa sát sao, khiến nạn tham nhũng phát sinh. Các nhà thầu lớn của Mỹ tại I-rắc như Bechtel National, Kellogg, Brown và Root Services Inc… chiếm khoảng 12,5% tổng mức chi tiêu cho tái thiết tại I-rắc. Kể từ năm 2003, nhiều quan chức Mỹ đã bị chỉ trích vì chi quá tay cho các vấn đề an ninh và những chương trình gây nhiều tranh cãi như ủng hộ bầu cử hay tạo dựng chính phủ mới tại quốc gia dầu mỏ này. Chi phí đã bị cắt giảm hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu dành cho các dự án như điện, nước, dầu mỏ, giao thông và thông tin liên lạc. Thay vào đó là các khoản chi cho bầu cử, chương trình dân chủ hay huấn luyện lực lượng an ninh I-rắc. Tính tổng thể, chi phí an ninh là lớn nhất, chiếm 34% trong khi xây dựng và phân phối điện chiếm tới 23%. Tuy nhiên, sản lượng điện tính đến quý 4 năm 2006 vẫn thấp hơn mức trước khi xảy ra chiến tranh.