Chuyến thăm Ấn Độ ba ngày của Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã khép lại vào ngày 23-11, song những thỏa thuận về kinh tế - thương mại mà nhà lãnh đạo Trung Quốc - Ấn Độ đạt được qua chuyến thăm đã mở ra một kỷ nguyên mới trong mối quan hệ giữa hai quốc gia đông dân nhất thế giới này. Kể từ 10 năm qua, Trung Quốc và Ấn Độ đang có những nỗ lực nhích lại gần nhau mà trọng tâm hợp tác thúc đẩy kinh tế - thương mại được xem là trợ lực quan trọng, giúp hai quốc gia châu Á này vượt qua những vướng mắc nhạy cảm, tiến tới thắt chặt quan hệ song phương.

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào và Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh (ảnh internet)

Chuyến thăm “phá băng”

Chủ tịch Hồ Cẩm Đào là nguyên thủ quốc gia đầu tiên của Trung Quốc thăm Ấn Độ trong vòng một thập kỷ qua. Sở dĩ có sự “chậm trễ” này là do hai nước vẫn đang khá vất vả để vượt qua một số rào cản nhạy cảm trong quan hệ. Sự vươn dậy mạnh mẽ của Trung Quốc trong hơn 20 năm qua tạo ra đối trọng với Ấn Độ, kế hoạch phát triển tên lửa của Ấn Độ, những khúc mắc nhạy cảm liên quan tới biên giới lãnh thổ và cuộc cạnh tranh năng lượng đã phủ một lớp băng bao phủ mối quan hệ Trung - Ấn.

Để phá bỏ những khối băng cản trở này, quyết định thăm chính thức Ấn Độ của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào được xem là bước phát triển mang tính bước ngoặt, hâm nóng bầu không khí chính trị giữa hai nước. Cần phải ghi nhận rằng, các chuyến thăm song phương của quan chức cấp cao hai nước trong vài năm qua đã tạo ra những mối nối cần thiết trong việc đẩy mạnh hợp tác Trung - Ấn xung quanh những vấn đề khu vực và quốc tế, cũng như việc thiết lập mối quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và thịnh vượng. Năm 2003, quan hệ Trung - Ấn đã bước sang một mốc mới khi lãnh đạo hai nước quyết định bầu ra những đại diện cấp cao nhằm phát triển một khung hợp tác chính trị nhằm tìm ra giải pháp cho vấn đề biên giới giữa hai quốc gia. Triển vọng giải quyết vấn đề nhạy cảm này cũng đã được hé mở sau chuyến thăm Ấn Độ hồi năm 2005 của Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo, trong đó hai bên đã ký kết một hiệp định về các nguyên tắc chỉ đạo tập trung vào việc thiết lập các cuộc đối thoại về vấn đề biên giới.

Tuy nhiên, hợp tác về kinh tế - thương mại mới chính là động lực lớn nhất giúp Trung Quốc và Ấn Độ tiến lại gần nhau hơn trong thời gian qua. Từ con số khiêm tốn 117 triệu USD vào năm 1987, kim ngạch thương mại song phương Trung - Ấn đã tăng vọt lên mức 20 tỷ USD trong năm 2006. Trong khuôn khổ chuyến thăm Ấn Độ của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, bên cạnh việc ký kết 13 thỏa thuận hợp tác về kinh tế, thương mại, tài chính, thông tin, năng lượng, khoa học kỹ thuật, nông nghiệp và giáo dục, hai bên đã cam kết nâng kim ngạch thương mại song phương lên 40 tỷ USD vào năm 2010, đồng thời tuyên bố năm 2007 là năm hữu nghị và du lịch giữa hai nước. Với triển vọng hợp tác đầy tiềm năng như vậy, cả Bắc Kinh và Niu Đê-li có thể hoàn toàn tự tin vào khả năng tiến tới ký kết một hiệp định tự do thương mại giữa hai nước trong thời gian tới.

Từ cạnh tranh sang hợp tác

Nếu nhìn vào biểu đồ tăng trưởng mậu dịch hai chiều Trung Quốc - Ấn Độ sẽ dễ dàng nhận thấy Ấn Độ hiện đang là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc ở Nam Á. Tuy nhiên, điều quan trọng ở đây là cả Ấn Độ và Trung Quốc đều có các ngành kinh tế bổ trợ cho nhau. Hai quốc gia này có tốc độ phát triển kinh tế năng động bậc nhất châu Á cũng như trên thế giới hiện nay. Một bên có lợi thế về sản xuất rẻ, một bên nổi tiếng về nghiên cứu với chi phí ít tốn kém nhất. Thị trường khổng lồ đang nổi lên của Trung Quốc là thị trường lý tưởng cho các công ty của Ấn Độ, đặc biệt là các công ty phần mềm, đổ vốn đầu tư.

Nếu khu vực mậu dịch tự do Trung - Ấn thành hình, thì nó sẽ là thị trường rộng lớn nhất thế giới với 2,4 tỷ người tiêu dùng. Trước chuyến thăm của người đứng đầu chính phủ Trung Quốc, có ý kiến cho rằng Trung Quốc chỉ muốn thăm dò và sẽ dè dặt với các đề nghị hợp tác từ Ấn Độ. Nhưng rõ ràng, với đề xuất về việc thành lập một khu vực mậu dịch tự do chung giữa hai nước, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào muốn đạt được những hiệu quả thực chất trong quá trình hợp tác với Ấn Độ, chứ không chỉ dừng lại ở những động thái thử nghiệm hay thăm dò lòng tin của nhau.

Trước chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, tháng 7 vừa qua, hai bên có động thái ngoại giao kinh tế hết sức tích cực khi thỏa thuận nối lại Na-thu La, một phần con đường tơ lụa, nằm giữa bang Xơ-kim của Ấn Độ và vùng Tây Tạng của Trung Quốc sau gần nửa thế kỷ không hoạt động. Như vậy, bầu không khí chính trị Trung - Ấn hiện nay cho thấy những dấu hiệu ấm áp hơn bao giờ hết. Những vấn đề về biên giới giữa hai nước, vấn đề hạt nhân với Ấn Độ, cuộc chạy đua năng lượng đã không còn là mối bận tâm hàng đầu của các nhà lãnh đạo Trung - Ấn lúc này, mà hợp tác kinh tế mới là kim chỉ nam đưa hai quốc gia láng giềng này tiến tới phá vỡ những tảng băng cuối cùng.

LINH AN