“Bàn tay sắt” chiến đấu với bại liệt

QĐND - Trong nỗ lực “tuyên chiến” với bệnh bại liệt, chính quyền Pa-ki-xtan vừa bắt giữ gần 500 phụ huynh vì không đưa con đi uống vắc-xin phòng bệnh với cáo buộc “gây nguy hiểm cho an ninh cộng đồng”. Nỗ lực này của chính quyền Pa-ki-xtan trong mấy năm qua đã bị cản trở bởi thế lực Taliban, khiến Pa-ki-xtan vẫn nằm trong danh sách 3 quốc gia cuối cùng của thế giới chưa thanh toán thành công bệnh bại liệt...

Nhân viên y tế Pa-ki-xtan cho trẻ uống vắc-xin bại liệt dưới sự bảo vệ của cảnh sát. Ảnh: AP

Anh Nát-xi-ơ (Naseer) cùng vợ đã may mắn thoát chết trong một vụ tấn công của các tay súng Taliban nhằm vào ngôi nhà của anh, vì anh cùng vợ làm công tác giám sát hoạt động tiêm chủng ở Pê-sa-oa. Vợ chồng anh cùng cậu con trai và một người họ hàng chỉ bị thương phần mềm. Tối hôm đó, anh cùng vợ trở về sau 3 ngày làm việc gần như kiệt sức vì phải chở các thùng giữ nhiệt đựng vắc-xin bại liệt tới nhiều địa điểm khác nhau. Khi đang ngủ, họ bỗng bị đánh thức bởi những tiếng nổ. Từ chỗ nấp nhìn qua phòng ngủ cửa sổ, anh phát hiện 7 tay súng đeo mặt nạ trèo qua tường đột nhập căn nhà và bắn xối xả vào bên trong bóng tối. Rồi sau đó, họ nhanh chóng rời đi mà không kiểm tra xem các nạn nhân ra sao.

“Nát-xi-ơ” vốn chỉ là bí danh vì người kể lại câu chuyện trên với phóng viên Tạp chí National Geographic đã không dám nói tên thật vì sợ Taliban trả thù. Làn sóng tẩy chay tiêm vắc-xin và đối xử thô bạo với nhân viên y tế đã xuất hiện ở Pa-ki-xtan từ năm 2005. Nhưng các hoạt động chống đối trở nên bạo lực hơn sau khi trùm khủng bố Bin La-đen bị giết chết vào tháng 5-2011. Các nhà điều tra phát hiện vụ một bác sĩ địa phương là Sa-kin A-phri-đi (Shakil Afridi) đã tiến hành một chiến dịch tiêm phòng “giả” để giúp tình báo Mỹ lấy được mẫu ADN của người nhà Bin La-đen, dẫn tới cuộc đột kích tiêu diệt trùm khủng bố này. Taliban nhân vụ việc càng có cớ để tuyên truyền và cáo buộc hoạt động tiêm chủng chỉ là hoạt động gián điệp trá hình của phương Tây và làm các thế hệ người Hồi giáo bị vô sinh. Thậm chí, các nhà truyền giáo của Taliban còn rêu rao rằng vắc-xin bại liệt có chứa các thành phần được chiết xuất từ thịt lợn, vốn là điều cấm kỵ với người Hồi giáo.  

 Bệnh bại liệt đã xuất hiện trở lại tại Pa-ki-xtan kể từ khi phiến quân Taliban tìm cách lật đổ chính phủ và cai trị bằng luật Hồi giáo hà khắc. Kể từ năm 2012, Taliban cấm tất cả các hoạt động tiêm vắc-xin tại những khu vực do lực lượng này kiểm soát. Ở những nơi ngoài tầm kiểm soát, lực lượng này cử người đi giết chết các nhân viên y tế hoặc cảnh sát bảo vệ trong các chiến dịch uống ngừa vắc-xin bại liệt. Kể từ năm 2012, Pa-ki-xtan đã có 64 người thiệt mạng trong các cuộc tấn công nhằm vào những người làm công tác phục vụ chiến dịch tiêm vắc-xin.

Các vụ giết chóc của Taliban đã làm ảnh hưởng đáng kể tới hoạt động của đội ngũ nhân viên y tế. Các giới chức y tế không thể thực hiện được chiến dịch cho trẻ uống vắc-xin ở quy mô lớn. Nhưng họ vẫn bí mật tiến hành các hoạt động này tại các trạm xe buýt, bến tàu và khu vực biên giới. Ngoài ra, còn có các chương trình bí mật cho phép những người đàn ông thuộc bộ tộc Pashtun mang lén vắc-xin về gia đình mình ở những khu vực do Taliban kiểm soát.

Bộ tộc Pashtun chiếm đa số tại Pa-ki-xtan, vốn có những quy định hà khắc đối với phụ nữ. Vì vậy, việc các nữ nhân viên y tế đi tới từng nhà cho trẻ uống vắc-xin là điều bị nguyền rủa, không thể chấp nhận được. Thế nên việc giết hại các nữ nhân viên y tế đối với nhiều giáo sĩ của bộ tộc này hay lực lượng Taliban không phải là điều đáng quan tâm. Có trường hợp nữ nhân viên y tế bị tra tấn, rồi sau đó bị sát hại.

Mặc dù Chính phủ Pa-ki-xtan đã phát động nhiều chiến dịch nâng cao nhận thức của người dân rằng tiêm vắc-xin không hề có hại, nhưng nỗ lực này không thành công. Gần 60.000 trẻ em ở Pa-ki-xtan không được uống vắc-xin phòng bại liệt do quan niệm sai lầm của bố mẹ. Riêng tại Pê-sa-oa có tới 14.000 trường hợp. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Pa-ki-xtan là “điểm nóng” của dịch bại liệt với 306 ca mắc bệnh trong số 342 ca của thế giới, năm 2014. Từ đầu năm đến nay, đã có 13 ca mắc bệnh ở quốc gia này.

Trở ngại lớn nhất để loại bỏ bệnh bại liệt ở quốc gia Nam Á này vẫn là tư tưởng tẩy chay chủng ngừa khá phổ biến trong người dân. Trong 10 năm qua, không ít người dân Pa-ki-xtan cho rằng chiến dịch uống vắc-xin là âm mưu của phương Tây làm cho trẻ con sau này không còn khả năng sinh sản. Ý tưởng này được Taliban gieo rắc, và có nhiều người vẫn tin như thế.

Trong nỗ lực để loại bỏ căn bệnh bại liệt, vẫn được xem là “nỗi xấu hổ” của đất nước Pa-ki-xtan, Chính phủ Pa-ki-xtan đã quyết định sử dụng các biện pháp cứng rắn hơn. Ông Ri-át Khan Mê-xút (Riaz Khan Mehsud), Phó ủy viên Hội đồng bang Pê-sa-oa tuyên bố: “Chúng tôi quyết định xử lý các trường hợp từ chối chích ngừa bằng "bàn tay sắt". Bất kỳ ai không cho trẻ đi uống vắc-xin đều bị bỏ tù”. Ông cho biết chính quyền đã ban hành 1000 giấy ra lệnh bắt giữ, do đó có thể xử lý nhanh chóng những người phản đối. Những người bị bắt sẽ được thả tự do sau khi viết cam kết bằng văn bản đảm bảo con cái họ sẽ được uống vắc-xin.

Những người bị bắt giữ đều thuộc khu vực ngoại ô Pê-sa-oa, nơi các nhóm chiến binh Taliban thường xuyên tấn công cảnh sát và nhân viên y tế cho trẻ uống vắc-xin bại liệt. Đây cũng là khu vực người dân phản đối việc tiêm phòng gay gắt nhất ở Pa-ki-xtan./.

MAI NGUYÊN