Miền Trung đang vào mùa bão lụt, cũng chính là lúc các địa phương chạy đôn chạy đáo để kịp di dời dân những vùng có nguy cơ sạt lở...Do nhiều nguyên nhân, tình trạng sạt lở ven sông đang ngày càng trở nên trầm trọng ở rất nhiều địa phương (không ít nơi chỉ một trận lũ lụt lớn cỡ năm 2007 đã mất đứt cả thôn - như thôn Ấp Bắc, xã Đại Minh - Đại Lộc).
Theo thống kê của huyện Đại Lộc (Quảng Nam), tính từ năm 1998 đến nay, huyện đã phải di dời trên 2000 hộ bị sạt lở. Hiện nay toàn huyện có 8 xã, thị trấn với trên 1000 hộ dân (không dừng lại ở con số này) trải dài trên 10 km dọc hai bờ sông Vu Gia đang đứng trước nguy cơ bị sạt lở nặng...
Để sớm ổn định đời sống sản xuất-kinh doanh cho các hộ diện tái định cư (TĐC) do sạt lở, hằng năm Nhà nước đã chi hàng ngàn tỷ đồng, song vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Bởi TĐC cho các hộ bị sạt lở không chỉ đơn thuần là vấn đề giải quyết đất ở, kèm theo đó là phải đầu tư để xây dựng cơ sở hạ tầng (CSHT) (chỉ ít cũng là điện-đường-trường-trạm) mặt khác còn là đất sản xuất...
Nói gọn lại, có hai việc đặt ra với các hộ trong diện này là: đất và kinh phí (kinh phí hỗ trợ di dời và đầu tư xây dựng CSHT). Trong khi đến nay rất nhiều địa phương đã ở vào tình trạng hết quỹ đất dự phòng (5%). Mặt khác kinh phí để hỗ trợ cho các hộ với mức 3,5 triệu đồng/hộ (từ năm 2008, còn trước đây là 3 triệu đồng/hộ) riêng với từng hộ thì thật ra cũng “chưa thiếu đủ vào đâu” nhưng với rất nhiều nhiều hộ thì khoản tổng kinh phí này lại không hề nhỏ so với khả năng kinh tế của nhiều địa phương cũng như sự hỗ trợ của T.Ư.
Nếu cứ tiếp tục thực hiện tình trạng di dời dân vùng bị sạt lở đến nơi ở mới như hiện nay, chẳng bao lâu sẽ không còn đất và lúc bấy giờ sẽ phải chuyển sang đền bù theo giá đất công nghiệp. Mà suy cho cùng với không ít nơi, việc di dời cũng chỉ mang giải pháp tình thế (tức cũng chỉ là chuyển từ nguy cơ cao sang nguy cơ thấp hơn mà thôi – ví dụ trận lụt năm 2007, xã Đại Minh bị ngập cả xã, toàn huyện Đại Lộc có 35000/37000 hộ nằm trong vùng ngập)...
Trong bối cảnh đó - theo nhiều chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực thủy lợi, việc kè bờ sông chống sạt lở kết hợp với một số giải pháp khác như: phát triển thủy điện đầu nguồn các con sông phải được tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng và theo đúng quy hoạch cộng với việc chỉnh trị dòng chảy một cách khoa học, hợp lý sẽ là lời giải cơ bản, bền vững cho vấn đề an sinh xã hội ở những vùng có nguy cơ bị sạt lở.
Cái lợi của việc xây kè là “một công đôi việc”vừa giữ được đất ở, đất sản xuất, ổn định cuộc sống của người dân, vừa tạo được một cảnh quan mới cho hành lang ven sông...Tuy nhiên kinh phí để xây kè là không nhỏ; hàng chục tỷ đồng cho một dự án và không phải địa phương nào cũng đủ kinh phí để đầu tư.
Trong “cái khó ló cái khôn”, đến nay đã xuất hiện nhiều cách làm hay trong việc huy động sức dân xây kè chống sạt lở, tiêu biểu như ở huyện Phước Long (Bạc Liêu). Với phương châm “địa phương và nhân dân cùng làm”, huyện này đã xây dựng được bờ kè tuyến sông dài hơn 47km, tổng giá trị trên 36 tỷ đồng (trong đó tỉnh, huyện đầu tư 7 tỷ, còn lại dân trên 29 tỷ và trên 1 triệu 200 ngàn ngày công). Công trình này bảo đảm cho 3600 hộ dân thoát khỏi nguy cơ sạt lở, an tâm cuộc sống, làm thông thoáng, đẹp hành lang ven sông; đồng thời tạo thêm trên 500 ngàn m2 đất xây dựng nhà ở và phục vụ XS-KD, giải quyết việc làm, tăng thu nhập, góp phần XĐGN...
Bài học của Phước Long trong xây kè chống sạt lở là đã khơi dậy được “sức sáng tạo của nhân dân” tuy không mới nhưng luôn có tính thời sự -rất cần được nhân rộng.
Theo: NDO_MAI TRUNG |