Xăng dầu có tiếp tục tăng giá?

Giá xăng, dầu tăng luôn là mối lo của toàn xã hội.

Giá dầu thế giới tăng cao tạo sức ép rất lớn lên thị trường trong nước. Người dân đang rất quan tâm đến việc xăng có tăng giá hay không. Theo tính toán của một số chuyên gia, giá xăng trong nước phải tăng lên cỡ 15.000đ-17.000đ/lít thì mới theo kịp giá thế giới...

Giá dầu sẽ còn duy trì ở mức cao

Giá dầu tăng đều trong vòng vài năm qua do nguyên nhân dài hạn là sự bùng nổ quá nhanh nhu cầu dầu khí từ cả các quốc gia giàu có lẫn những nước đang phát triển. Một số chuyên gia còn nhận định đồng USD suy yếu cũng là một nguyên nhân quan trọng khiến giá dầu thế giới tăng, bởi dầu được định giá bằng đồng USD. Việc đồng USD sụt giá tới 11% so với đồng ơ-rô trong năm qua có nghĩa người mua dầu bằng ngoại tệ mạnh hơn đồng USD sẽ được lợi hơn. Hiện tượng đầu cơ dầu định giá bằng đồng USD cũng góp phần đẩy giá dầu lên cao hơn.

Trả lời báo chí hôm qua (4-1), ông Vũ Huy Hoàng, Bộ trưởng Bộ Công thương không khẳng định hoặc phủ định sắp tới liên bộ Công thương- Tài chính có quyết định để doanh nghiệp tăng giá bán xăng, dầu hay không. Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho biết liên bộ sẽ xem xét để đưa ra quyết định phù hợp theo hướng tránh tác động tiêu cực đến giá cả thị trường.

Một đề án về điều hành giá cả và bình ổn thị trường xăng dầu đang được Bộ Tài chính hoàn thiện để trình Chính phủ xem xét. Theo tinh thần của đề án này, giá xăng dầu sẽ đi sát thị trường, giá có thể cao hơn nhiều so với hiện nay nhưng mức độ ổn định sẽ dài hơn. Tuy nhiên, để không gây lo lắng quá mức của dư luận, những người có trách nhiệm đều cho rằng việc để giá xăng dầu tiếp cận thị trường sẽ phải có lộ trình, tính toán sao cho không gây “sốc” đối với toàn xã hội.

Theo nhận định của Tổng công ty xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) thì mức giá bình quân của dầu năm 2008 sẽ xoay quanh 77USD/thùng (tăng 5USD/thùng so với 72 USD/thùng năm 2007). Đây được coi là mức trung bình rất cao.

Nên để doanh nghiệp tự chủ hơn

Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ của Bộ Công thương năm 2008, đại diện của Tổng công ty xăng dầu đã “than trời” vì giá dầu thế giới tăng quá nhanh trong khi các doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu vẫn chưa thể hoàn toàn tự quyết định được giá mà vẫn phải chờ sự đồng ý của liên bộ Công thương - Tài chính. Trong năm 2007 vừa qua, do chậm điều chỉnh giá, rồi vẫn phải giữ ở mức giá thấp hơn so với nhiều nước trong khu vực, các doanh nghiệp đã bị lỗ nặng với mặt hàng xăng (là mặt hàng không còn được trợ cấp giá) đến nay vẫn chưa có cơ chế để xử lý. Theo các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, khi giá xăng nhập khẩu vượt mốc 97USD/ thùng, doanh nghiệp bắt đầu lỗ. Vì thế, năm 2007 nhà nước đã phải chi 6.300 tỷ đồng để bù lỗ giá xăng dầu.

Theo nghị định 55/2007/NĐ-CP, giá xăng là do doanh nghiệp tự quyết nhưng thực chất doanh nghiệp chỉ được quyền đề xuất, thực hiện hay không vẫn phải thông qua liên bộ Tài chính - Công thương định hướng. Còn giá dầu vẫn hoàn toàn theo định hướng của Nhà nước.

Sự thụ động của doanh nghiệp đã dẫn tới sự vận động ngược chiều trong thời gian qua là khi giá dầu thế giới tăng cao thì giá xăng, dầu trong nước “đứng yên”, còn khi giá thế giới đã ổn định trở lại thì giá xăng, dầu trong nước lại tăng.

Theo đề án điều hành giá cả và bình ổn thị trường xăng dầu đang được Bộ Tài chính hoàn thiện, doanh nghiệp sẽ được nới lỏng thêm một bước là được quyền đưa ra mức giá định hướng cho cả năm trên cơ sở giá cả các hợp đồng nhập khẩu xăng dầu và đăng ký liên bộ Tài chính - Công thương để áp dụng cho cả năm. Các chuyên gia cho biết theo cơ chế mới, doanh nghiệp gần như được trao quyền định giá theo thị trường. Khi giá cả tiếp cận với giá thế giới sẽ tạo ra được sự bình ổn tương đối, Nhà nước sẽ tránh được bao cấp và tránh được những “bước nhảy vọt” về giá xăng dầu gây xáo trộn thị trường khi Nhà nước không thể chịu nổi vì phải kìm hãm, bù lỗ trong một thời gian quá dài.

Để đối phó với sự biến động liên tục của giá xăng dầu thế giới và duy trì sự ổn định của giá bán lẻ dài hạn, trong đề án mới Bộ Tài chính đề xuất xây dựng một quĩ bình ổn giá xăng dầu. Quĩ này sẽ hoạt động theo cơ chế: khi doanh nghiệp có lãi phải trích ra một khoản đóng góp, số tiền này được dùng để bù lỗ cho doanh nghiệp khi giá dầu lên cao nhằm ổn định giá định hướng.

Chỉ khi nào giá thế giới tăng quá mức dự báo giá cả năm của doanh nghiệp trên 10% thì mới được xem xét điều chỉnh. Các chuyên gia Bộ Tài chính hi vọng nếu áp dụng cách trên, giá xăng dầu sẽ ổn định trong dài hạn, ít nhất 3-6 tháng mới điều chỉnh một lần.

Nhìn nhận về cơ chế này, các chuyên gia đều tỏ ra đồng ý về ý tưởng, nhưng vẫn lo ngại vì giá xăng dầu có thể tăng lên theo mặt bằng giá thế giới, đồng thời phải chịu thêm nhiều chi phí khiến giá sẽ tăng cao. Bên cạnh đó, việc cho doanh nghiệp tự điều hành giá hoàn toàn trong một thị trường cạnh tranh chưa hoàn chỉnh rất có thể nảy sinh nhiều vấn đề như liên kết để độc quyền nhóm nhằm tăng giá và chậm trễ trong giảm giá.

Về việc tham gia thị trường kỳ hạn để hội nhập với giá thế giới, ông Bùi Ngọc Bảo - Tổng giám đốc Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam cho rằng, việc mua theo hợp đồng kỳ hạn, doanh nghiệp không thể muốn là được mà phải có qui định rõ ràng của Nhà nước vì đây là mặt hàng Nhà nước còn quản lý giá. Hiện tại hầu hết các đầu mối nhập khẩu xăng dầu đều mua theo chuyến hoặc hợp đồng theo từng quí.

Lãnh đạo Petrolimex hy vọng thời gian tới, doanh nghiệp sẽ được thực hiện tự quyết giá xăng theo đúng Nghị định 55. Thời gian qua, để dự trữ xăng, dầu, Petrolimex đã tăng cường nhập khẩu những lô lớn bằng các tàu tải trọng trên 100.000 tấn. Hiện tại Petrolimex có 64 kho bể với tổng sức chứa gần 1,3 triệu m³. Petrolimex kiến nghị chính phủ sớm thực hiện kế hoạch tăng năng lực dự trữ quốc gia mặt hàng xăng dầu từ khâu quy hoạch kho chứa, nâng dần dự trữ để đối phó kịp thời với tình trạng khan hiếm và giá dầu thế giới tăng vọt.

Bài và ảnh: QUANG PHƯƠNG