QĐND - Báo cáo “Sự quan tâm toàn cầu đang tăng lên đối với đất nông nghiệp” do Ngân hàng Thế giới (WB) vừa công bố nhấn mạnh: Biến động về giá lương thực là nhân tố chủ chốt đằng sau cơn sốt mua đất nông nghiệp quy mô lớn ở các nước đang phát triển. Nếu không được quản lý tốt, cơn sốt đất nông nghiệp đang tăng cao ở các nước đang phát triển có thể đe dọa môi trường và xã hội của những nước này.

Theo WB, chỉ riêng trong năm 2009, diện tích đất nông nghiệp được giao dịch mua bán quy mô lớn đã lên tới 45 triệu héc-ta. Diện tích đất nông nghiệp được giao dịch trong giai đoạn 1998-2008 chỉ chưa đầy 4 triệu héc-ta. WB dự báo, xu hướng sốt đất nông nghiệp sẽ còn kéo dài nhiều năm nữa. Để ngăn chặn tình trạng này, theo WB, các nước đang phát triển phải thừa nhận và tôn trọng quyền sở hữu đất đai của người dân. Các nước không thừa nhận quyền sở hữu đất này của người dân sẽ là địa bàn hấp dẫn nhất đối với các nhà đầu tư mua đất đai và như vậy khả năng bảo vệ đất đai của những người dễ bị tổn thương trong xã hội trở nên đáng lo ngại.

Ngày càng có nhiều nhà máy, công xưởng, khu công nghiệp được xây dựng trên đất nông nghiệp. Ảnh: Sienist.com

Trong khi đó, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng cảnh báo đất nông nghiệp của một số nước ở khu vực châu Á cũng đang có nguy cơ bị các nhà đầu tư nước ngoài thao túng. ADB cho rằng, cần cân nhắc nhu cầu sản xuất lương thực của châu Á, nơi ngày càng đông dân, trước khi thông qua các thỏa thuận đầu tư. Theo chuyên gia của ADB, trong một thời gian dài trước đây, nông nghiệp bị xem là lĩnh vực không quan trọng, chính vì vậy, việc quản lý đất nông nghiệp không được chú trọng đúng mức. Tuy nhiên, trước thực trạng hiện nay với nỗi lo về an ninh lương thực, biến đổi khí hậu cùng sự bất ổn của thị trường đã khiến nhiều nước ở châu Á nhận thức rõ tầm quan trọng của nông nghiệp, đất nông nghiệp và ngành kinh doanh nông nghiệp. Do đó, nhiều nhà đầu tư bắt đầu đổ vốn vào nông nghiệp và đây là yếu tố làm thay đổi khu vực nông thôn của châu Á.

Nhằm giúp các quốc gia đang phát triển có thể quản tốt hơn nữa đất nông nghiệp, WB phối hợp với Tổ chức Nông lương LHQ (FAO), Quỹ Phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD), Hội nghị LHQ về thương mại và phát triển (UNCTAD) xây dựng các nguyên tắc bảo đảm đầu tư nông nghiệp có trách nhiệm và góp phần phát triển bền vững. Những nguyên tắc này bao gồm: Tôn trọng quyền tài nguyên và đất đai; bảo đảm an ninh lương thực; bảo đảm minh bạch quản lý tốt và môi trường được bảo vệ thích hợp; tư vấn và tham gia; đầu tư kinh doanh nông nghiệp có trách nhiệm; bảo đảm bền vững xã hội; bảo đảm bền vững môi trường.

Tổng diện tích đất trên thế giới là 14.777 triệu héc-ta. Trong đó, 12% tổng diện tích đất là đất canh tác; 24% là đồng cỏ; 32% là đất rừng; 32% là đất cư trú, đầm lầy… Diện tích có khả năng canh tác là 3.200 triệu héc-ta, hiện mới khai thác hơn 1.500 triệu héc-ta. Tỷ lệ đất có thể canh tác ở các nước phát triển là 70%; ở các nước đang phát triển là 36%. Trong đó, những loại đất tốt, thích hợp cho sản xuất nông nghiệp như đất phù sa, đất đen, đất rừng nâu chỉ chiếm 12,6%; đất xấu, phủ băng, tuyết, hoang mạc… chiếm hơn 40%.

NGUYỄN HÒA