Diễn ra không quá ồn ào, nhưng chuyến thăm chính thức của Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào tới Nga trong ba ngày qua đã thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận quốc tế. Người ta thấy hai nhà lãnh đạo cao nhất của hai cường quốc không chỉ tập trung bàn bạc các vấn đề quan hệ song phương mà, rõ ràng, còn đề cập tới các vấn đề quốc tế nóng bỏng khác. Hai nước đang khẳng định vị thế của mình sau những thành công liên tiếp trong những năm tháng cải cách vừa qua và đang không ngừng lớn mạnh. Quan hệ Nga – Trung càng đi vào chiều sâu thì càng có tầm ảnh hưởng rộng lớn trên trường quốc tế, đặc biệt là trong điều kiện hai nước có nhiều quan điểm trùng nhau trong giải quyết các vấn đề quốc tế. Tất nhiên, sự lớn mạnh của hai nước cũng như các mối quan hệ khá khăng khít của họ đang khiến phương Tây sốt ruột.

Trung Quốc đã ký kết một thỏa thuận khí đốt với Nga hồi tháng 3 năm ngoái (ảnh internet)

Việc các doanh nghiệp Trung Quốc và Nga nhân dịp này đã ký kết các thoả thuận kinh tế trị giá tới 4 tỷ USD, thực ra, không phải là sự kiện đặc biệt. Gần đây, trong hầu hết các chuyến thăm của lãnh đạo Trung Quốc ra nước ngoài người ta cũng đều thấy các hợp đồng tiền tỷ vẫn được ký kết đều đặn. Trong khi đó, theo giới bình luận đánh giá, lãnh đạo Nga bây giờ công du nước ngoài không còn phải mang theo “đơn hoãn nợ” như trước đây mà với tư cách nhà đầu tư lớn, khiến các đối tác lớn như Mỹ, EU cũng phải dè chừng. Tuy vậy, các hợp đồng trị giá 4 tỷ USD trên đây vẫn cho thấy quan hệ kinh tế Nga - Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ. Kim ngạch trao đổi thương mại song phương giữa hai nước trong năm 2006 vừa qua đã đạt tới mức kỷ lục, gần 33,5 tỷ USD, và với tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ hiện nay, người ta dự đoán vào năm 2010 con số ấy sẽ vươn lên tới 60 hoặc 80 tỷ USD. Chẳng phải ngẫu nhiên mà nhân dịp này phía Trung Quốc đã tổ chức tại Nga một hội chợ thương mại lớn nhất ở nước ngoài với sự tham gia của khoảng 200 tập đoàn và công ty lớn của Trung Quốc.

Trong số các thoả thuận hợp tác kinh tế trong hàng loạt các lĩnh vực quan trọng: vận tải, nguyên liệu, khai khoáng, nghiên cứu không gian, tài chính-ngân hàng, năng lượng… người ta vẫn thấy rất rõ dư vị của dầu mỏ, thứ mà Nga có rất nhiều và Trung Quốc lại rất thiếu. Là quốc gia tiêu thụ dầu mỏ lớn thứ hai trên thế giới và là quốc gia có nguồn dự trữ ngoại tệ vào loại hàng đầu, Trung Quốc đã và đang sẵn sàng bỏ ra những khoản tiền khổng lồ để đầu tư và giành quyền thu mua thứ vàng đen này từ khắp các châu lục, kể cả từ vùng biển Ca-ri-bê xa xôi, nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng mang tính sống còn. Làm sao để dòng vàng đen từ vùng Xi-bi-ri của Nga có thể chảy ổn định và chảy ngày càng nhiều sang Trung Quốc? Đó là một trong những vấn đề lớn mang tính chiến lược mà Trung Quốc mong muốn sớm khai thông trong quan hệ với Nga. Trong chuyến thăm này, Nga đã đồng ý sẽ tăng lượng dầu mỏ cung cấp cho Trung Quốc lên 15 triệu tấn/năm, so với 11 triệu tấn năm 2006. Phương thức vận chuyển trước mắt sẽ được thực hiện chủ yếu bằng đường sắt. Nhưng tương lai, Trung Quốc muốn tiếp cận được đường ống dẫn dầu từ Nga chảy thẳng sang Trung Quốc thay vì chảy ra một cảng nào đó ở Thái Bình Dương trong một dự án lớn mà Nga đang dền dứ và cân nhắc bởi sự cạnh tranh giữa các khách hàng, trong đó có cả Nhật Bản.

Những năm gần đây, Trung Quốc đã trở thành khách hàng lớn nhất của Nga trong lĩnh vực xuất khẩu vũ khí, trang thiết bị quốc phòng. Nga là quốc gia xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai trên thế giới, chỉ đứng sau Mỹ. Lĩnh vực này đang mang lại cho Nga những món lợi không nhỏ. Việc mua được những vũ khí hiện đại của Nga cũng giúp Trung Quốc tiếp cận được các công nghệ vũ khí hiện đại trong khi EU và Mỹ chưa có ý định bỏ cấm vận vũ khí với Trung Quốc. Vì vậy mà cả hai bên có thể coi đây là dịp mặc cả với nhau.

Mối quan hệ gần gũi giữa Nga và Trung Quốc có thể giúp Trung Quốc giành được những lợi ích đáng kể phục vụ cho chiến lược hiện đại hoá đất nước trong nỗ lực vươn lên trở thành cường quốc lớn. Trên cơ sở lợi ích song phương, hai nước đang chủ động, tích cực phối hợp tham gia giải quyết các vấn đề quốc tế. Tiếng nói của Nga và Trung Quốc trên các diễn đàn quốc tế ngày càng khiến các đối tác khác phải cân nhắc và không thể phớt lờ để hành động đơn phương như chỉ vài năm về trước. Trong các cuộc hội đàm tại Mát-xcơ-va vừa qua, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào và Tổng thống V. Pu-tin đã thảo luận việc phối hợp hành động giữa Mát-xcơ-va và Bắc Kinh trên trường quốc tế (tháng trước hai bên đã ra tuyên bố chung yêu cầu “dân chủ hoá quan hệ quốc tế”) nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách, như vấn đề hạt nhân của Triều Tiên; giải pháp cho tình hình xung quanh I-ran, sự hợp tác trong khuôn khổ Tổ chức hợp tác Thượng Hải, cải tổ LHQ… Hai nhà lãnh đạo đã tuyên bố rằng vấn đề I-ran cần được giải quyết "hoàn toàn chỉ thông qua các biện pháp hòa bình". Tuyên bố này được đưa ra như một thông điệp mạnh mẽ trong khi hải quân Mỹ đang tiến hành cuộc diễn tập quy mô lớn nhất kể từ năm 2003 tại vịnh Péc-xích, chỉ cách hải phận I-ran 18 hải lý.

Cuộc gặp đầu tiên này giữa hai nhà lãnh đạo trong năm 2007 (năm ngoái gặp nhau 6 lần) trở thành cú hích mới thúc đẩy hơn nữa các mối quan hệ gần gũi giữa Bắc Kinh và Mát-xcơ-va, vốn là nhu cầu phát triển tự nhiên vì lợi ích của mình và nay đang vượt tầm song phương, hướng tới điều chỉnh quan hệ đa phương.

KIM TÔN