Năm 2008, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam đã đạt kỷ lục cả về vốn đăng ký, vốn giải ngân, quy mô trung bình một dự án... Đây là một trong những điểm sáng nhất của kinh tế Việt Nam trong năm, tạo đà thuận lợi bước vào năm mới 2009. Nhưng ảnh hưởng tiêu cực từ cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới sẽ tác động đến kinh tế Việt Nam trong năm nay. Vì vậy, theo nhận định của nhiều chuyên gia, đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2009 sẽ tiếp tục có những vận hội mới và thách thức mới...

Kỷ lục mới về thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Đầu tư nước ngoài vào Việt Nam năm 2008 đã vượt xa mọi dự báo của các cơ quan chức năng và các chuyên gia kinh tế. Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tổng số dự án FDI được cấp mới vào Việt Nam năm 2008 là 1.171 dự án với tổng số vốn đăng ký đạt 60,217 tỷ USD, tăng 222% so với năm 2007. Trong năm 2008, số dự án tăng vốn cũng rất lớn với 311 dự án với tổng số vốn đăng ký tăng thêm 3,74 tỷ USD. Chỉ tính riêng số vốn tăng thêm của các dự án đang hoạt động tại Việt Nam trong năm 2008 đã tương đương với tổng số vốn đăng ký mới trong một năm của đầu những năm 2000. Do đó, tính chung cả vốn đăng ký cấp mới và vốn đăng ký tăng thêm, tổng số vốn FDI đăng ký tại Việt Nam năm 2008 đạt hơn 64 tỷ USD, tăng 199,9% so với năm 2007. Vốn giải ngân trong năm 2008 của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam lên con số 11,5 tỷ USD, tăng 43,2% so với năm 2007.

Đại diện các doanh nghiệp FDI có quy mô vốn đăng ký hơn một tỷ USD (trong ảnh) đã được nhận kỷ niệm chương của Ban tổ chức giải thưởng Rồng Vàng 2008. Ảnh: TTXVN

Hiện nay, trong số gần 9.700 dự án đầu tư nước ngoài còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 145 tỷ USD, đã có hơn 4.000 doanh nghiệp FDI đang hoạt động, đóng góp hơn 40,7% tổng giá trị sản xuất công nghiệp của cả nước. Trong đó, đóng góp 55,6% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước và nếu không tính xuất khẩu dầu thô, thì tỷ lệ này là hơn 38,4%. Hiện có hơn 1,45 triệu người đang làm việc trong các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài.

Nét nổi bật trong hoạt động đầu tư nước ngoài năm 2008 là đã xuất hiện những dự án công nghiệp có tầm vóc lớn như Dự án lọc hóa dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa), thép ở Hà Tĩnh, cùng một số dự án quy mô đầu tư lớn xây dựng khu đô thị mới, khu du lịch sinh thái, trung tâm đại học quốc tế, cảng trung chuyển quốc tế... Nhiều tập đoàn có tên tuổi của thế giới đã chọn Việt Nam là địa điểm để đầu tư.

Thách thức mới

Tại cuộc Hội thảo "Tác động của gia nhập WTO với đầu tư nước ngoài tại Việt Nam" do Ban tổ chức chương trình Vinh danh doanh nghiệp hội nhập WTO, Hiệp hội các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam và Tập đoàn tư vấn và đầu tư châu Á phối hợp thực hiện tại Hà Nội ngày 9-1-2009, nhiều chuyên gia kinh tế đã đưa ra những cảnh báo về thách thức mới trong lĩnh vực thu hút đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Một số chuyên gia nhận định: Trong điều kiện tình hình kinh tế và thị trường thế giới biến động mạnh và đảo chiều liên tục, các dự báo FDI năm 2009 sẽ có độ chính xác thấp. Theo xu hướng chung thì dự báo FDI toàn cầu năm 2009 và 2010 sẽ giảm nhiều so với 3 năm gần đây. Tại Việt Nam, tính khả thi của một số dự án lớn còn hạn chế, gây lo ngại về tiến độ triển khai theo cam kết, nhất là trong bối cảnh nhiều tập đoàn lớn của nước ngoài đang gặp khó khăn về tài chính do tác động của cuộc khủng hoảng. Mặt khác, trong khi quy hoạch ngành và quy hoạch vùng lãnh thổ chưa hoàn thiện, việc các tỉnh, thành phố vận động đầu tư và cấp phép cho một số dự án còn chịu ảnh hưởng lớn từ lợi ích trực tiếp của từng địa phương, chưa tính đến một cách đầy đủ lợi ích chung của đất nước, của cả nền kinh tế; nhất là các yếu tố về môi trường, tiết kiệm trong sử dụng đất đai, khả năng đáp ứng về kết cấu hạ tầng... chưa được coi trọng.

Các thủ tục hành chính, việc đền bù giải phóng mặt bằng ở một số địa phương cũng đang là thách thức không nhỏ cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Cần có giải pháp mới

Trong Hội nghị triển khai kế hoạch năm 2009 của ngành kế hoạch và đầu tư được tổ chức mới đây tại Hà Nội, nhiều đại biểu đã phân tích những cơ hội, thách thức về lĩnh vực đầu tư nước ngoài trong năm 2009 và cho rằng cần phải có những giải pháp mới để “biến nguy thành cơ”, biến khó khăn, thách thức thành cơ hội. Trước hết, cần tập trung tạo điều kiện thúc đẩy các dự án đã được cấp phép, đồng thời tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp. Đối với việc thu hút nguồn vốn mới, cần đặc biệt coi trọng chất lượng, nhất thiết không thể thu hút đầu tư bằng mọi giá. Việc cải thiện môi trường đầu tư cần tiếp tục được tăng cường. Trước hết về môi trường pháp lý, cần nhanh chóng giải quyết các vướng mắc trong quá trình thực thi Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp, nhất là các quy định còn thiếu, chưa rõ ràng và chưa nhất quán giữa các văn bản hướng dẫn thi hành Luật; sớm ban hành các quy định cụ thể về mở cửa thị trường theo cam kết gia nhập WTO, về điều kiện kinh doanh đối với các lĩnh vực kinh doanh có điều kiện.

Mặt khác, cần hoàn chỉnh quy hoạch ngành, vùng lãnh thổ, làm cơ sở cho việc thu hút đầu tư đúng định hướng và có hiệu quả. Tạo sự đồng bộ phối hợp giữa Trung ương và địa phương, giữa các địa phương với nhau trong lĩnh vực đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

ĐỖ PHÚ THỌ