QĐND - Trước những diễn biến phức tạp gần đây, Cộng hòa tự trị Crưm, một trong những khu vực có vị trí chiến lược ở U-crai-na, đang đứng trước một tương lai khó đoán định.

Crưm là bán đảo nằm phía Nam U-crai-na hướng ra biển Đen. Ở vị trí chiến lược quan trọng, bán đảo này từng là nơi tranh giành quyền kiểm soát của nhiều cường quốc trong lịch sử.

Bán đảo Crưm có một lịch sự khá phức tạp. Theo trang mạng rbth.ru của Nga, năm 1441, Crưm trở thành một quốc gia độc lập do vua Khan người Tatar trị vì, nhưng cũng chỉ được một thời gian ngắn. Sau đó, năm 1475, vua Khan trở thành chư hầu của Đế chế Ốt-tô-man. Suốt ba thế kỷ, người Tatar ở Crưm bị  cai trị bởi đế chế này mặc dù họ có quyền tự trị cao. Đến năm 1774, sau khi xảy ra cuộc chiến giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, vua Khan trở thành chư hầu của Đế chế Nga.

Các tàu chiến thuộc Hạm đội Biển Đen của Nga neo đậu tại Crưm. Ảnh: Roi-tơ

Năm 1954, Liên bang Xô-viết dưới sự lãnh đạo của Ni-ki-ta Khơ-ru-xốp (Nikita Khrushchev), đã chuyển bán đảo Crưm cho U-crai-na. Sau khi Liên bang Xô-viết tan rã năm 1991, Nga và U-crai-na đạt được thỏa thuận, theo đó Crưm trở thành khu tự trị của U-crai-na, còn Hạm đội Biển Đen của Nga vẫn đóng tại Xê-vát-xtô-pôn ở Crưm.

Trong tất cả các đơn vị hành chính cấp tỉnh của U-crai-na, Crưm là nơi duy nhất được hưởng vị thế của một nước cộng hòa tự trị. Về cơ bản, Crưm vẫn được phép mang tính chất Nga. Các thay đổi chủ yếu chỉ là bề ngoài như các biển tên phố mới được chuyển sang tiếng U-crai-na. Crưm vẫn được coi là bộ phận có tính chất Nga nhất ở U-crai-na với dân số Nga chiếm tới 58%. Còn lại 24% là người U-crai-na và 12% là người Tatar. Tiếng Nga là ngôn ngữ mẹ đẻ của ba phần tư dân số Crưm, trong khi chỉ có 10% tuyên bố tiếng mẹ đẻ của mình là tiếng U-crai-na. Còn theo Viện Xã hội quốc tế Ki-ép, 97% người Crưm nói tiếng Nga. Vào cuối những năm 1990, giới tài phiệt U-crai-na đã giành lấy nhiều khu nghỉ dưỡng béo bở ở bán đảo Crưm và bắt đầu đầu tư nhỏ giọt thay vì đầu tư dài hơi vào khu vực này.

Về chính trị, Crưm là nước cộng hòa nghị viện tự trị bên trong U-crai-na, bầu chọn quốc hội riêng, bị chi phối bởi Hiến pháp Crưm nhưng phù hợp với các điều luật của U-crai-na. Tuy nhiên, vị trí tổng thống Crưm đã bị bãi bỏ năm 1995. Trước khi xảy ra những biến cố chính trị gần đây, tại Crưm có một đại diện tổng thống và một thủ tướng - cả hai vị trí đều do Ki-ép bổ nhiệm.

Thủ đô và nơi đặt trụ sở của chính phủ nước cộng hòa tự trị là thành phố Xim-phơ-rô-pôn. Còn thành phố cảng Xê-vát-xtô-pôn là đặc khu hành chính của Crưm. Các thủ tục hành chính công ở Crưm chỉ được thực hiện bằng tiếng Nga.

Sau cơn chính biến ở Ki-ép, Crưm trở thành điểm nóng thu hút sự chú ý của dư luận và với những diễn biến phức tạp đang diễn ra tại đây, tương lai của bán đảo này sẽ đi về đâu là câu hỏi không dễ trả lời.

MAI NGUYÊN