Tri thức cho nguồn nhân lực

Đồng ruộng ở nông trường Sông Hậu được chú trọng chuyển dịch đa dạng hóa sinh học cây trồng, tận dụng lợi thế đất canh tác

Thời gian vừa qua, tại một số địa phương Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) diễn ra nhiều cuộc hội thảo, diễn đàn quốc tế, khu vực và chuyên ngành với mục đích xây dựng, phát triển ĐBSCL trở thành vùng kinh tế trọng điểm của cả nước, có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Làm gì để nâng cao dân trí, trình độ công nghệ cho nguồn nhân lực vùng ĐBSCL là một trong những vấn đề được tập trung đề cập.

Đòi hỏi bức xúc

Hiện nay, ở ĐBSCL, tỷ lệ người lao động có chuyên môn kỹ thuật chỉ khoảng 17%. Tại các nhà máy, khu công nghiệp, khu chế xuất chỉ có bình quân 20% người lao động có trình độ chuyên môn hóa và tay nghề kỹ thuật hiện đại. Vùng ĐBSCL đang đối mặt với thực trạng bất hợp lý về cơ cấu đào tạo nguồn nhân lực, nhất là cơ cấu ngành nghề, kèm theo đó là sự mất cân đối giữa giáo dục đại học với giáo dục chuyên nghiệp, dạy nghề. Các tỉnh, thành phố trong vùng đang rất cần đội ngũ lao động kỹ thuật cao để làm việc ở các nhà máy, xí nghiệp, các khu công nghiệp.

Thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng nhân lực, trong đó chú trọng nâng cao trình độ kinh tế tri thức cho nông dân. Theo GS-TS Võ Tòng Xuân, Hiệu trưởng trường đại học An Giang: “Kinh tế tri thức ai cũng nói, nhưng bao nhiêu người có tri thức? Mặt bằng giáo dục hiện nay ở ĐBSCL quá thấp. Điều đó được phản ánh qua kết quả thi tuyển sinh đại học từ năm 2000 đến 2006. Khi cả nước sử dụng chung một đề thi thì “lòi” ra một vấn đề kết quả thi của thí sinh ĐBSCL rất kém. Thật đáng lưu ý khi trình độ trung học trong vùng chỉ xếp ngang hàng với miền núi. Chúng ta phải thay đổi phương pháp giảng dạy để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng hơn. Trước tiên là các trường sư phạm phải thay đổi phương pháp đào tạo, sau đó là chương trình giảng dạy”.

Người lao động có trình độ kỹ thuật, có tay nghề cao vẫn là bài toán nan giải trong đào tạo phát triển nguồn nhân lực vùng ĐBSCL. Hầu hết lao động có tay nghề, kỹ thuật đang trực tiếp lao động sản xuất ở vùng ĐBSCL chủ yếu là do các ngành, các cơ sở sản xuất phải “đặt hàng” từ các trường kỹ thuật, các trung tâm dạy nghề ở Thành phố Hồ Chí Minh như: Trường kỹ thuật Cao Thắng, trường cao đẳng Kỹ thuật công nghiệp TP Hồ Chí Minh, trung tâm Xúc tiến việc làm và dạy nghề Vin-hem Píc (Bộ Quốc phòng)... Còn các trường đào tạo nghề tại các tỉnh, thành phố vùng ĐBSCL vừa thiếu lại chưa có trang thiết bị giảng dạy hiện đại, vì thế phần lớn người lao động sau đào tạo thường yếu kém về kỹ năng thực hành, không đáp ứng yêu cầu thực tế sử dụng máy móc công nghệ hiện đại, kỹ thuật cao. Do vậy, các nhà tuyển dụng khó sử dụng họ lâu dài.

Nhiều hình thức dạy nghề

Nông dân An Giang thường xuyên được tham gia các lớp học trên đồng ruộng, chuyển giao kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao.

Phát triển nguồn nhân lực vùng ĐBSCL hiện nay cần chú trọng dạy nghề, chuyển giao kỹ thuật công nghệ với đào tạo tại chức, tập huấn tại chỗ, kết hợp hướng dẫn công đoạn với đào tạo cơ bản, đi từ thí điểm đến đại trà, đào tạo ngắn hạn với tạo nguồn phát triển lâu dài, cân đối phát triển giáo dục đào tạo với tăng cường dạy nghề. Trước mắt, các viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm dạy nghề đang xúc tiến các biện pháp và bằng nhiều phương thức dạy nghề cho nông dân. Hội nhập kinh tế thế giới, nhu cầu chất lượng sản phẩm, mẫu mã hàng hóa đặt ra ngày càng lớn, sản phẩm phải mang tính cạnh tranh cao. Chất lượng lao động thấp là nguyên nhân dẫn đến nông sản kém tính cạnh tranh, khó hội nhập vào thị trường khu vực và thế giới.

Viện Lúa ĐBSCL, Viện Nghiên cứu cây ăn trái miền Nam, các trường Đại học Cần Thơ, Đại học An Giang, Đại học Cửu Long, các trung tâm dạy nghề đã tổ chức dạy cho nông dân kiến thức canh nông đa ngành nghề, xây dựng các mô hình nông dân sản xuất giỏi, đưa kinh tế tri thức đến với nông dân. Nhiều lớp học tại "chân ruộng” đã có tác dụng thu hút, khuyến khích nông dân theo học, nhanh chóng tiếp nhận ứng dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất... Sau khi học, nhiều nông dân đã từ bỏ lối canh tác cũ, những tập quán sản xuất lạc hậu, nhờ đó hiệu quả sản xuất ngày càng cao; nhiều loại nông phẩm từng bước nâng cao chất lượng, tăng năng lực cạnh tranh ở thị trường trong và ngoài nước.

Tỉnh An Giang đã thực hiện miễn thuế trong đào tạo nghề tạo nguồn thu nhập để tái đầu tư vào nâng cấp trang thiết bị và dạy học. Lớp tập huấn “Kỹ năng chọn tạo giống nâng cao” của Sở NN-PTNT An Giang thu hút nhiều nông dân tham gia, trong đó không ít người trở thành chuyên gia sản xuất lúa giống đạt chuẩn xác nhận. Từ lớp tập huấn trên, nhiều tổ, câu lạc bộ nhân giống lúa được hình thành và hợp tác chặt chẽ với Trung tâm Nghiên cứu và sản xuất giống thuộc công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang, từ khâu chọn tạo giống, khử lẫn, kỹ thuật canh tác đến khâu thu hoạch và bảo quản để sản xuất giống lúa xác nhận. Nhờ áp dụng kỹ thuật làm mạ tiên tiến, nông dân đã chủ động trong mọi mùa vụ, quản lý tốt tình hình dịch bệnh, nhất là trong vụ hè - thu 2006.

Phát triển giáo dục cộng đồng "5 tại chỗ"

Trường Đại học Cần Thơ dạy vi tính miễn phí cho học viên nông thôn

Mục tiêu của Chính phủ đặt ra cho ĐBSCL là đến hết năm 2010 phải phát triển mạnh các loại hình giáo dục nghề nghiệp, tăng cường tuyên truyền và mở rộng các loại hình dạy nghề cho nông dân; tăng quy mô tuyển sinh trung học chuyên nghiệp gần 20%; mở rộng quy mô sinh viên cao đẳng và đại học; tỷ lệ lao động đã qua đào tạo trong vùng phải đạt 25%. Trước yêu cầu đó, các hoạt động giáo dục-đào tạo (GD-ĐT) phải phù hợp với đặc trưng kinh tế-xã hội, điều kiện địa lý, điều kiện tự nhiên, văn hóa, tập quán làm ăn, sinh sống của nhân dân ĐBSCL. Phấn đấu đến năm 2015, trình độ phát triển GD-ĐT, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo của ĐBSCL bằng trình độ phát triển GD-ĐT và tỷ lệ lao động đã qua đào tạo của Đồng bằng sông Hồng tại cùng thời điểm đó.

PGS-TS Lê Quang Minh, Hiệu trưởng trường Đại học Cần Thơ, cho biết: Chính phủ đã chấp thuận đưa vào kế hoạch phát triển GD-ĐT cho vùng ĐBSCL đến năm 2010 các chỉ tiêu: Xây dựng và mở rộng hệ thống trường cao đẳng cộng đồng (CĐCĐ) ở 13 tỉnh, thành phố trong vùng. Đây là mô hình đào tạo liên thông, từ dạy nghề lên bậc cao đẳng và đại học, đa ngành, đa cấp, phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội của từng địa phương, tức là thực hiện “5 tại chỗ” (tuyển dụng tại chỗ, đào tạo tại chỗ, thực hành tại chỗ, sử dụng tại chỗ và phát triển tại chỗ). CĐCĐ là loại trường thích hợp nhất với ĐBSCL, cả trước mắt và lâu dài vì nó gắn bó học viên với cộng đồng, với thực tế sản xuất, đời sống ở ngay nơi mà họ đã ra đời, lớn lên.

Chính vì thế mà cần dành ngân sách Trung ương hỗ trợ các trường CĐCĐ ở ĐBSCL. Tại hội thảo “Công nghiệp hóa và tăng trưởng đối với các tỉnh ĐBSCL” do đại học Mở bán công Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với phòng Thương mại công nghiệp Việt Nam chi nhánh Cần Thơ tổ chức ngày 13-9-2006, PGS-TS Lê Bảo Lâm, Hiệu trưởng đại học Mở bán công Thành phố Hồ Chí Minh, đã đưa ra mô hình đào tạo từ xa giúp phát triển nguồn nhân lực ĐBSCL, để đáp ứng nhu cầu nâng cao năng lực, dân trí của lực lượng lao động hoặc nhu cầu bổ sung kiến thức, hoàn thiện kỹ năng, thì hình thức đào tạo từ xa là phù hợp. Sắp tới sẽ có những lớp từ xa với chương trình được tổ chức theo nhu cầu của nhóm người muốn nâng cao kỹ năng theo ngành nghề và công đoạn sản xuất.

Thực hiện chính sách cử tuyển học sinh người dân tộc thiểu số vào dự bị đại học theo chỉ tiêu của Bộ GD-ĐT, tỉnh Vĩnh Long xét cử tuyển gần 200 học sinh-chủ yếu là dân tộc Khơ-me - vào học các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp. Trong số đó, có hàng chục bác sĩ, kỹ sư, giáo viên và công nhân lành nghề người dân tộc thiểu số đang làm việc trong và ngoài tỉnh. Điều đáng nói là trong khi các xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số rất cần sự đóng góp của lực lượng trí thức trẻ thì nhiều sinh viên có học lực khá, giỏi, khi ra trường đã ở lại làm việc tại thành phố. Từ thực tế đó, các địa phương vùng ĐBSCL nên có chính sách khuyến khích để nguồn nhân lực được đào tạo này trở về phục vụ quê hương.

Bài và ảnh: CHU MÃ GIANG