QĐND - Ngày 28-10, tại Hà Nội đã diễn ra Hội thảo "Các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới: Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam" do Ban Đối ngoại Trung ương chủ trì tổ chức. Trong bối cảnh Việt Nam đang tích cực thúc đẩy tiến trình đàm phán các FTA thế hệ mới, mà một trong số đó là Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hội thảo là cơ hội để nhìn lại "bậc thang" hội nhập kinh tế của Việt Nam, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm.

 "Sân chơi" mới, cơ hội và thách thức mới

Tại Hội thảo, các ý kiến nhất trí cho rằng, trong bối cảnh vòng đàm phán thương mại toàn cầu Đô-ha gần như không còn hy vọng, việc các nước tìm tới các FTA thế hệ mới với nội hàm tự do hóa thương mại sâu rộng hơn, là một nhu cầu tất yếu. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế chung đó. Tại hội thảo, nguyên Phó thủ tướng Chính phủ Vũ Khoan cho biết, các FTA thế hệ mới, như TPP chứa đựng những cam kết sâu hơn, phạm vi rộng hơn và cạnh tranh khốc liệt hơn với sự góp mặt của những đối tác hùng mạnh.

Tiến sĩ Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, FTA thế hệ mới có tính ràng buộc nhiều hơn, nhưng cũng kèm theo đó là những cơ hội lớn hơn. "Cấu trúc kinh tế toàn cầu hiện nay được xây dựng theo chuỗi, người chơi không còn chỉ là các chính phủ mà cả các tập đoàn xuyên quốc gia. Nên chúng ta muốn tham gia vào "sân chơi" này thì phải tham gia vào từng chuỗi cụ thể", theo tiến sĩ Trần Đình Thiên. Nhưng theo đánh giá của ông, trong tất cả các chuỗi mà Việt Nam tham gia thì Việt Nam thường ở đoạn cuối nên nguy cơ bị "ra rìa" là thực tế.

Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan nhận định, hiện vẫn còn tâm lý lo lắng trước khi chúng ta tham gia các "sân chơi" mới như TPP nhưng cũng là dễ hiểu nếu nhìn vào những khó khăn hiện nay. Nhưng điều quan trọng bây giờ là không chỉ cần hóa giải tâm tư lo lắng ấy mà cần phải hóa giải được cả về hành động và biện pháp...

Để không bị thua trên sân nhà…

Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan cho rằng, những lợi ích khi hội nhập kinh tế toàn cầu là rõ ràng, vấn đề là ta chọn cơ hội nào và thực thi ra sao để tận dụng được. Ông dẫn chứng bằng phép so sánh với những nước khác đã tận dụng được WTO để thúc đẩy nền kinh tế như Trung Quốc. Trung Quốc đã biết tranh thủ và học hỏi được công nghệ cao của bên ngoài trong quá trình hội nhập để tự phát triển. Từ đó, ông đặt ra câu hỏi, Việt Nam cũng tranh thủ được các FTA nhưng tại sao vẫn chỉ là một nơi gia công hàng hóa cho các nước…?

Trăn trở với câu hỏi này, nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan khẳng định, cần phải rút kinh nghiệm từ quá trình gia nhập WTO. Theo ông, việc rút kinh nghiệm phải được thấm sâu vào toàn bộ xã hội, nhất là các cấp quản lý và doanh nghiệp. Không thể người đàm phán cứ đàm phán và đem về áp đặt cho doanh nghiệp ở nhà phải thực hiện theo.

Chia sẻ quan điểm này, bên lề Hội thảo, theo bà Đặng Phương Dung, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cái các doanh nghiệp cần chính là những hướng dẫn để nắm vững các cam kết và được chỉ cách phải làm thế nào để ứng phó với các thách thức tạo ra từ các cam kết trong hiệp định thương mại tự do đã ký… Trong quá trình tham vấn phải làm thế nào để các doanh nghiệp chủ động đón bắt các FTA đã ký để hưởng lợi.

Cũng theo bà Dung, trong hoàn cảnh đó, các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã tranh thủ tốt được các điều kiện vì họ có vốn, thị trường, đủ nguồn lực và con người, cũng như trình độ quản lý. Thế nên cần phải suy nghĩ tại sao, các doanh nghiệp Việt Nam có đầy đủ hiểu biết về ngôn ngữ, luật pháp, văn hóa, xã hội Việt Nam, nhưng hình như đang bị thua ngay trên sân nhà?

Điều chỉnh thể chế phải phòng ngừa được thách thức

Hội thảo đã nhấn mạnh việc lựa chọn tham gia các FTA thế hệ mới là rất quan trọng nhằm mở rộng thị trường, tranh thủ các nguồn lực để thực hiện tốt công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tái cấu trúc nền kinh tế hiệu quả, chất lượng hơn. Nhưng để tận dụng, theo Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan, thì vẫn phải dựa vào nội lực là chính, trong đó bao gồm sức cạnh tranh, thể chế và nguồn nhân lực.

Dưới góc nhìn của một chuyên gia hàng đầu khu vực về đàm phán FTA, Giáo sư In-ki-ô Chê-ông (Inkyo Cheong) từ Đại học In-ha (Hàn Quốc) cho rằng, khi tham gia "sân chơi" mới, Việt Nam cần cải thiện vấn đề vẫn còn khoảng cách và sự khác biệt giữa doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân. Vì một trong những yếu tố quan trọng của các FTA thế hệ mới đó là tính không phân biệt, được áp dụng cho hai hệ thống doanh nghiệp sở hữu nhà nước và không thuộc sở hữu nhà nước. Điều quan trọng nữa là các chính sách FTA của Việt Nam hiện nay cần thúc đẩy sự thân thiện giữa các FTA, giữa các FTA khu vực với chuỗi giá trị toàn cầu. Cụ thể phải tính tới sự bổ sung lẫn nhau giữa thương mại và các lĩnh vực chính sách khác nhau như đầu tư, cạnh tranh và thực thi chính sách.

Theo giáo sư I.Chê-ông, một trong những khó khăn trong đàm phán TPP luôn là các nguyên tắc nguồn gốc, xuất xứ. Việt Nam cũng không ngoại lệ. Muốn thúc đẩy xuất khẩu và phát triển các ngành công nghiệp, điều đầu tiên Việt Nam phải xử lý xong vấn đề hóc búa này. Thứ hai là phải bảo đảm hàng rào thuế quan ở mức thu hút nhiều nhà đầu tư trong khi vẫn phải bảo vệ được các ngành sản xuất trong nước.

Ông cho biết, Hàn Quốc không tham gia đàm phán TPP nhưng bản thân ông không phản đối việc Hàn Quốc tham gia đàm phán hiệp định này, song nên thận trọng về thời gian và thời điểm tham gia. Nhưng điều ông dám chắc chắn rằng nếu không tham gia TPP, Hàn Quốc sẽ không tạo ra được cú hích kinh tế nào trong quá trình đổi mới và thúc đẩy nền kinh tế. Giáo sư cảnh báo về những thách thức đánh đổi về chính trị, quy trình văn hóa xã hội, nên theo ông, "không nên vội vàng mà phải đi những bước thật cẩn trọng".

MỸ HẠNH