Tôm bị chết khiến nhiều vuông tôm ở Bạc Liêu bị bỏ hoang.

Tình trạng tôm chết hàng loạt xảy ra ở các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang khiến người nông dân như “ngồi trên đống lửa”.

Cả mấy tỉnh ... thất bát  

Tôm sú trong các ao nuôi của dân bị chết, có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp. Chỉ tính riêng tỉnh Trà Vinh, diện tích tôm nuôi ở giai đoạn 30 - 60 ngày tuổi bị chết vào khoảng 1.044ha (101,8 triệu con tôm giống, của 1.013 hộ ). Ông Nguyễn Văn Mẵng, Phó chủ tịch xã Hiệp Thạnh, huyện Duyên Hải, lo lắng: Thời gian qua, do tôm bán được giá nên một số nông dân hám lợi đã lén mua tôm giống nhập lậu (không qua kiểm dịch) về thả nuôi, bất chấp sự khuyến cáo của các cơ quan chức năng. Tại xã Hiệp Thạnh, có 692 hộ thả nuôi 52,6 triệu con giống, trên diện tích 668,7ha, thì diện tích nuôi tôm bị thiệt hại khoảng 380ha (32 triệu con tôm giống), chiếm 60,8% lượng tôm giống thả nuôi. Ước tính tiền con giống với mức giá thấp nhất 40 đồng/con, nông dân đã phải gánh chịu thiệt hại hơn 1,2 tỷ đồng. Tình trạng tôm chết hàng loạt khiến hàng ngàn hộ nuôi tôm ở ĐBSCL mất ăn, mất ngủ. Ông Huỳnh Văn Sơn ở xã Tân Thạnh, huyện Giá Rai, Bạc Liêu tiếp chuyện chúng tôi bằng giọng nói buồn bã: Thời tiết năm nay nắng rất lạ, tôi đã xử lý ao đìa rất kỹ, nhưng cũng không tránh khỏi thiệt hại. Tiền thuốc men, thức ăn tốn gần cả trăm triệu đồng rồi nhưng tôm vẫn chết.

Ở huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu (theo số liệu thông kê của địa phương), đã có hơn 7.000ha tôm nuôi bị thiệt hại. Tại Tiền Giang, 300ha tôm sú bị chết, tập trung nhiều nhất ở huyện Gò Công Đông, Gò Công Tây và Tân Phú Đông. Tại Bến Tre, chỉ riêng huyện Bình Đại có tới 150ha tôm chết. Diện tích tôm nuôi bị thiệt hại ở tỉnh Sóc Trăng lên đến gần 630ha, chiếm khoảng 3% diện tích thả giống (tập trung vào diện tích tôm thả giống trước lịch thời vụ). Tỉnh Kiên Giang đã có trên 1.000ha tôm nuôi bị mất trắng.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng tôm chết hàng loạt ở các tỉnh khu vực ĐBSCL thời gian qua, được xác định là do nắng nóng kéo dài, môi trường nhiệt độ ngày đêm chênh lệch cao. Ngoài ra còn có nguyên nhân do nguồn tôm giống không đảm bảo chất lượng, nhiễm bệnh đốm trắng, bệnh đỏ thân. Do thiếu nguồn nước mặn, vì một số tỉnh thực hiện việc ngăn mặn, theo đó đã bảo vệ được cây lúa thì con tôm lại chết.

Khó kiểm soát con giống

Theo các nhà chuyên môn, chất lượng con giống quyết định đến 70% năng suất, hiệu quả nuôi tôm. Vì thế, khâu chọn giống là yếu tố rất quan trọng quyết định đến hiệu quả tôm nuôi. Thế nhưng, tại khâu “rất quan trọng” này, đến nay các tỉnh ĐBSCL vẫn còn lúng túng, bị động.

Chỉ tính riêng tỉnh Cà Mau với 264.500ha nuôi tôm, trung bình mỗi năm cần khoảng 13 tỷ con tôm giống. Nhưng các cơ sở tôm giống của Cà Mau chỉ sản xuất khoảng 5 tỷ con giống/năm, mới đáp ứng khoảng 40% nhu cầu. Số còn lại, khoảng hơn 8 tỷ con giống (gần 60% nhu cầu tôm nuôi trong tỉnh) là nhập từ các nơi khác về. Nhìn chung, nguồn tôm giống nhập vào Cà Mau và các tỉnh khu vực ĐBSCL nói chung, có tới hơn 50% thuộc diện... “ba không”: không đạt chất lượng, không rõ nguồn gốc,  không qua kiểm dịch.

Cái khó hiện nay đối với người nuôi tôm là phải mua con giống trôi nổi trên thị trường. Trong khi năng lực quản lý, kiểm dịch của các cơ quan chức năng còn hạn chế; trang thiết bị phục vụ cho chuyên môn chưa đáp ứng nên không thể kiểm dịch hết được con giống. Tình trạng, các cơ sở kinh doanh tôm giống đối phó bằng cách vận chuyển bằng nhiều đường khác nhau, trốn khỏi sự quản lý, kiểm dịch... diễn ra phổ biến. Chính sự "xé rào" này làm cho thị trường tôm giống ở ĐBSCL từ nhiều năm qua luôn diễn biến rất phức tạp. Người nuôi tôm không biết đâu là con giống tốt đã qua kiểm dịch. Thêm vào đó, chính tâm lý hám lợi, ngại bỏ chi phí kiểm dịch của một số người nuôi tôm dẫn đến việc thả nuôi tôm không đảm bảo chất lượng. Hậu quả, chính nông dân nuôi tôm gánh chịu thiệt hại.

Tình trạng tôm chết hàng loạt hiện nay là bài học lớn cho những người nuôi tôm.

Bài và ảnh: Nguyễn Kiểm