Ngay sau Tết Nguyên đán Kỷ Sửu, tại Đồng bằng sông Cửu Long, hàng loạt cuộc họp do các hội nghề nghiệp, Cục Nuôi trồng Thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn... tổ chức nhằm tìm hướng đi mới, ổn định cho con cá tra, cá ba sa - một trong những mặt hàng quan trọng góp phần phát triển kinh tế cho toàn khu vực.

Khi giá cá tra, cá ba sa tăng...

Ngay sau Tết, giá cá tra, cá ba sa bắt đầu nhích lên, tăng từ 500 đến 1.500 đồng/kg. Khi giá tăng đến mức 16.000 - 16.700 đồng/kg thì các doanh nghiệp chế biến lo lắng vì quy trình “giá xuống thiếu người mua”, “giá tăng không người bán” lặp lại. Đây là quy trình từng lặp lại trong nhiều năm nhưng các doanh nghiệp và nông dân nuôi cá không thể tự thay đổi được. Ông Nguyễn Văn Mười, ngụ ở Cù lao Tân Lộc (huyện Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ)-một người nuôi cá tra, cá ba sa lâu năm, nói:

- Năm 2008, người nuôi cá lỗ nặng, bán chẳng có doanh nghiệp nào mua. Họ có mua thì cũng ép giá thấp và mãi mới trả tiền. Chính vì vậy, hầu như người nuôi cá không còn vốn để tái sản xuất, đành “treo ao”. Năm nay, giá bắt đầu tăng lên, trong ao nhà còn hơn 100 tấn cá, nhưng gia đình đang chờ cho giá lên cao chút nữa mới bán để bù vào khoản lỗ năm ngoái.

Không riêng gì gia đình ông Mười mà rất nhiều người nuôi cá ở các tỉnh như Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang… cũng đang trong cảnh tương tự. Năm ngoái, họ đều bị lỗ nặng, may mắn lắm mới vay được tiền để đầu tư vụ mới hòng kiếm lãi bù lỗ. Chính vì vậy, ngay trong những ngày đầu năm 2009, giá cá nhích lên hằng ngày nhưng không người dân nào muốn bán. Bà con đều có tâm lý chờ giá tăng cao thêm.

Ông Nguyễn Văn Mười (Cù lao Tân Lộc, huyện Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ) vẫn băn khoăn trước việc bán cá, dù giá bán đã cao hơn năm 2008.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì năm 2009 này khoảng 40% diện tích nuôi cá tra, cá ba sa ở Đồng bằng sông Cửu Long bị bỏ trống. Nguyên nhân, do năm 2008, toàn vùng có 25% số hộ nuôi cá bị lỗ, phá sản; 30% số hộ nuôi mất vốn, không có khả năng tái sản xuất; 40% số hộ không thể trả nợ ngân hàng và không thể vay vốn để nuôi mới. Chính vì vậy, sản lượng cá tra, cá ba sa ở Đồng bằng sông Cửu Long sẽ giảm khoảng 40% do các hộ nuôi cá không thể tái sản xuất và không có tiền để trả vay ngân hàng.

Cá tra, cá ba sa - sản phẩm chiến lược

Chính vì lỗ nặng trong năm 2008 nên số hộ tái nuôi cá trở lại ở Đồng bằng sông Cửu Long giảm đi rõ rệt, điều này tác động ngay đến giá cá trên thị trường - từ đầu năm giá đã tăng lên và có khả năng tăng cao khi mà nguồn cá ngày càng ít. Điều có khả năng xảy ra là các nhà máy sẽ thiếu nguyên liệu, cho dù giá cá tăng cao và nguy cơ không đáp ứng nổi các hợp đồng xuất khẩu trong năm 2009. Nhằm tìm hướng đi mới, tạo sự ổn định cho ngành chăn nuôi cũng như chế biến cá tra, cá ba sa ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, mới đây, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã họp tại Cần Thơ để tìm giải pháp lâu dài. Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, ông Vũ Văn Tám đã nhấn mạnh:

- Thời gian vừa qua, tình trạng chung của ngành nuôi trồng thuỷ sản là thiếu sự quy hoạch, thiếu sự gắn kết giữa người nuôi và các doanh nghiệp chế biến; thức ăn chăn nuôi tăng cao làm cho chi phí sản xuất tăng, người nuôi có lãi ít hoặc không có lãi. Đây là thực trạng chung và tình trạng “được mùa, mất giá” hoặc “được giá, mất mùa” xảy ra thường xuyên, có tính lặp lại. Muốn nghề nuôi cá tra, cá ba sa của Đồng bằng sông Cửu Long phát triển bền vững chúng ta cần phải mở rộng thị trường, khắc phục được tồn tại, yếu kém trong sản xuất, tiêu thụ, như: Mất cân đối cung-cầu nguyên liệu thường xuyên xảy ra; thống kê thông tin không đầy đủ, kịp thời, thiếu chính xác; liên kết giữa doanh nghiệp và người nuôi cá còn lỏng lẻo, thiếu trách nhiệm…

Một trong những nguyên nhân gây ra sự thiếu ổn định là không thực hiện nuôi cá theo quy hoạch, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa người nuôi và các doanh nghiệp chế biến. Ông Huỳnh Thế Năng, Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang cho rằng:

- Thời gian vừa qua, giá cá tra, cá ba sa tăng lên không phải là động thái tích cực, mà có khả năng do cá chưa tới kỳ thu hoạch, giá tăng chỉ là nhất thời. Do vậy, lúc này khuyến cáo nông dân nuôi ồ ạt thì tình trạng thừa nguyên liệu lại xảy ra như năm 2008. Thực sự mà nói, thời gian qua, nhất là năm 2008, tuy gặp rất nhiều khó khăn nhưng ngành cá vẫn có sự phát triển, nhưng sự phát triển đó chủ yếu do người nuôi cá và các doanh nghiệp. Muốn cho nghề cá phát triển lâu dài, chúng ta cần có chính sách cụ thể đầu tư cho sản xuất, xuất khẩu. Chúng ta phải coi cá tra, cá ba sa là một sản phẩm chiến lược của quốc gia để có sự quan tâm, đầu tư đúng mức. Các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long cần đồng thuận về định hướng phát triển, tránh tình trạng mạnh ai nấy làm. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nên hỗ trợ, phối hợp cùng các địa phương triển khai thông tin thị trường sâu rộng ra trong và ngoài nước, nhất là vùng Bắc Phi, Trung Đông và Nam Mỹ để quảng bá cho con cá tra và cá ba sa.

Năm 2008, toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long xuất khẩu hơn 640.000 tấn sản phẩm cá tra, cá ba sa đến 128 nước trên thế giới, kim ngạch đạt hơn 1,4 tỉ đô-la. Tuy nhiên, do người nuôi cá bị lỗ nặng nên không có khả năng tái sản xuất. Chính vì vậy, năm 2009 này, diện tích nuôi giảm khoảng 35 nghìn héc-ta, sản lượng cũng sẽ giảm khoảng 300 nghìn tấn và kim ngạch xuất khẩu của ngành này cũng sẽ giảm xuống, chỉ đạt khoảng một tỉ đô-la. Các doanh nghiệp chế biến cá tra, cá ba sa có khả năng sẽ thiếu nguyên liệu chế biến và giá cá sẽ tăng cao. Để có thể nuôi trồng và chế biến ổn định cá tra và cá ba sa, các tỉnh cần tạo ra sự đồng thuận trong quy hoạch nuôi trồng cũng như xây dựng nhà máy chế biến; đặc biệt là các doanh nghiệp chế biến cần hợp đồng với người nuôi cá để bảo đảm nguồn nguyên liệu, người nuôi cá cần có hợp đồng với các nhà sản xuất trước khi thả nuôi.

Bài và ảnh: Nguyễn Bá Hiên