Tiến sĩ kinh tế Nguyễn Đức Kiên: Trong khó khăn, chọn phương án ít xấu nhất là tối ưu

QĐND - Trong tình hình kinh tế khó khăn như hiện nay, việc lựa chọn phương án ít xấu nhất sẽ là tối ưu cho cả cơ quan quản lý và các doanh nghiệp. Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Tiến sĩ kinh tế Nguyễn Đức Kiên nói như vậy khi trao đổi với chúng tôi về các vấn đề liên quan đến nợ xấu và giải quyết nợ xấu…

Tiến sĩ kinh tế Nguyễn Đức Kiên. Ảnh: Nhất Ngôn

Lợi ích nhóm luôn tồn tại

Phóng viên (PV): Trong thời gian gần đây, nợ xấu luôn là vấn đề khiến nhiều người lo lắng. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

TS Nguyễn Đức Kiên: Nợ xấu bắt nguồn từ đâu? Nếu nhìn vào bản chất của nợ xấu thì từ chính sách tiền tệ hay từ chính sách tài khóa? Nó từ chính sách tài khóa chứ? Nó từ đầu tư dàn trải chứ? Đầu tư dàn trải là do ai? Chính là do lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ của địa phương.

Chẳng hạn, có địa phương trong lúc có thể dùng cảng của tỉnh bên cạnh, không phải đầu tư 300 tỷ đồng vào xây dựng cảng nữa. Nhưng vì lợi ích cục bộ, bằng mọi cách lấy được cảng ấy về địa phương. Cuối cùng, cảng không ra cảng, chỉ ra một bến, đầu tư thiết bị cũng dở, tất cả những thứ khác đều dở. Nó làm giảm năng suất lao động. Khi năng suất lao động giảm, hiệu quả sử dụng chắc chắn không cao. Hiệu quả sử dụng không cao dẫn tới không hoàn được vốn và thành nợ xấu.

Chính sách tiền tệ chỉ tạo ra nợ xấu khi thay đổi tỷ giá. Thí dụ, lúc mua là 17.100 đồng mỗi USD, bây giờ lên thành 20.800 đồng. Như vậy mới tạo ra chênh lệch tỷ giá, mới tăng thêm nợ phải trả bằng tiền đồng cho doanh nghiệp. Chính sách tiền tệ chỉ tác động vào nợ xấu ở khoản đấy thôi.

PV: Ông vừa nhắc tới lợi ích nhóm cũng dẫn tới nợ xấu. Vấn đề lợi ích nhóm gần đây được nhắc tới ngày càng nhiều…

TS Nguyễn Đức Kiên: Lợi ích nhóm luôn luôn xuất hiện cùng với nền kinh tế. Nền kinh tế, dù là thị trường hay không thị trường, bao giờ cũng có lợi ích nhóm. Vấn đề là lợi ích nhóm lớn hay là lợi ích nhóm nhỏ...

PV: Cụ thể, vấn đề lợi ích của một nhóm rất nhỏ trong ngành ngân hàng thì sao?

TS Nguyễn Đức Kiên: Bây giờ chúng ta nhìn lại, một doanh nhân khởi điểm trong lĩnh vực ngân hàng với 3 tỷ đồng. Sau 17 năm, tài sản của ngân hàng đấy lên 60.000 tỷ. Mỗi năm tăng tài sản lên khoảng 100 lần. Ở đây có những vấn đề về cơ chế. Trong quá trình chuyển đổi, mình chưa giám sát được, cho nên mới hình thành vốn tăng ảo. Vốn của ngân hàng thực tế có thể không đến mức như người ta đăng ký, vì họ đã dùng tài sản thế chấp ở chỗ này bằng chỗ khác để nộp tiền và sau đó họ rút ra. Đây chính là hình thức một thời “bùng nổ” ở Mỹ năm 2008, gọi là cho vay dưới chuẩn. Cho vay dưới chuẩn dẫn tới cổ phần hóa cả những khoản nợ thế chấp ngân hàng. Bây giờ, nhìn lại, thấy ở mình cũng thế. Các ngân hàng đi vay một khoản tiền của ngân hàng này, thế chấp bằng bất động sản, để đi mua cổ phiếu đóng góp vào ngân hàng kia, xong lại rút cổ phiếu của ngân hàng kia đi thế chấp của ngân hàng để giải chấp tín phiếu về bất động sản. Đấy chính là hình thức cho vay dưới chuẩn và đấy là một dạng cổ phần hóa các khoản nợ đang đặt ở ngân hàng để rút tiền ra.

Doanh nghiệp thu hẹp sản xuất: Phải khen đã cắt lỗ

PV: Quay trở lại vấn đề nợ xấu. Mọi người vẫn nói, giải quyết hàng tồn kho mới giải quyết được tận gốc rễ vấn đề nợ xấu?

TS Nguyễn Đức Kiên: Không phải, vì hàng tồn kho chia ra rất nhiều loại, thí dụ hàng tồn kho trong sản xuất công nghiệp. Bây giờ, như Bộ trưởng Bộ Xây dựng nói, tồn kho trong xi măng đáng bao nhiêu, chỉ từ 6 triệu đến 8 triệu tấn, tương đương với 2 tuần sản xuất. Vừa nghiền ra, xi măng còn đang nóng hôi hổi, phải 2 tuần sau mới bán được chứ?

PV: Nói xi măng không tồn kho nhiều, nhưng có thực tế là hầu như tất cả các công ty xi măng bây giờ đều lỗ?

TS Nguyễn Đức Kiên: Hai cái đấy lại khác nhau. Lỗ do anh đầu tư không đúng khác với lỗ do anh tồn kho, không bán được sản phẩm.

PV: Cũng có người nói rằng, chỉ số hàng tồn kho giảm chưa hẳn đã tốt. Ông đánh giá như thế nào?

TS Nguyễn Đức Kiên: Ai nói thế?

PV: Ví dụ, trong bối cảnh kinh tế khó khăn, hàng sản xuất ra không bán được, doanh nghiệp phải cắt giảm sản xuất, cho nên hàng tồn kho giảm. Như vậy, rõ ràng không tốt cho nền kinh tế?

TS Nguyễn Đức Kiên: Nhìn về mặt kinh tế học mà nói, chúng ta phải khen ngợi doanh nghiệp này vì họ cắt được lỗ. Nếu không bán được sản phẩm ra thì còn lỗ nữa. Như vậy, nói trong góc độ nào đó, doanh nghiệp đã góp phần cắt lỗ cho nền kinh tế và đã giảm được nợ xấu. Nợ của doanh nghiệp đó không chuyển sang nhóm 5 và nó vẫn ở nhóm 3. Mà nhóm 3 chưa phải là nợ xấu. Lúc ấy, khả năng tiếp cận với các nguồn vốn tín dụng khác của doanh nghiệp được mở ra. Vấn đề là doanh nhân ấy và những người làm ở đấy có kịp thời thay đổi phương thức sản xuất, tìm ra hướng đi mới cho doanh nghiệp hay không. Cho nên đừng nhìn nó hoàn toàn xấu. Tất nhiên, bán dưới giá thành là xấu rồi. Nhưng trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang xấu thế này, ta chọn được phương án ít xấu nhất là tốt.

PV: Vậy, theo ông, làm thế nào để giải quyết khó khăn cho nền kinh tế?

TS Nguyễn Đức Kiên: Tất cả giải pháp đã có. Đảng và Nhà nước đều khẳng định cần phải đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với tái cơ cấu.

PV: Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

MINH THẮNG