QĐND – Ngày 18-4, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã công bố Báo cáo thường niên Doanh nghiệp Việt Nam năm 2012.  Theo báo cáo này thì vấn đề mà doanh nghiệp quan tâm nhất hiện nay không phải là vốn, mà là thị trường.

Giải thể nhiều do mất thị trường

Khó khăn của năm 2012 đối với doanh nghiệp Việt Nam được thể hiện thông qua việc doanh nghiệp đăng ký mới giảm cả về số lượng và tổng số vốn, trong khi số lượng doanh nghiệp giải thể hoặc ngừng hoạt động lại tăng lên. Tính đến hết ngày 31-12-2012, số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập mới ước đạt khoảng 69.874 doanh nghiệp với số vốn đăng ký kinh doanh thành lập mới ước đạt khoảng 467.265 tỷ đồng, giảm 9,9% về số doanh nghiệp đăng ký mới và giảm 9% về số vốn đăng ký so với năm 2011. Con số doanh nghiệp giải thể hoặc ngừng hoạt động lên đến khoảng 54.261 doanh nghiệp, tăng 6,29% so với năm 2011, trong đó, giải thể 9.355 doanh nghiệp (tăng 22,9%), ngừng hoạt động là 44.906 doanh nghiệp. Các ngành có tỷ lệ doanh nghiệp giải thể hoặc ngừng hoạt động tăng mạnh là tài chính ngân hàng, kinh doanh bất động sản. 

Theo kết quả khảo sát của VCCI, 73% doanh nghiệp cho rằng, hàng tồn kho thực sự là mối lo ngại của doanh nghiệp. Trong các lý do khiến doanh nghiệp phải ngừng hoạt động, có tới 28,6% doanh nghiệp phải ngừng hoạt động là do không tìm được thị trường đầu ra, 21,4% là do không vay được vốn, 17,9% là do giá nguyên vật liệu cao. Như vậy, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp không còn là vấn đề chi phí vốn (lãi suất cao) mà chính là vấn đề giải quyết hàng tồn kho, vấn đề thị trường đầu ra.

Trước thực trạng hàng tồn kho tăng cao, doanh nghiệp cũng đã tìm mọi cách để giải quyết vấn đề này. Trong đó, giải pháp tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới được nhiều doanh nghiệp áp dụng, chiếm 49%, tiếp đó là giải pháp giảm giá bán chiếm 34,7% và chỉ có 13,2% doanh nghiệp áp dụng giải pháp đưa hàng hóa về nông thôn.

Lo ngại sức ép của hàng ngoại

Cũng theo báo cáo của VCCI, khi đề xuất với Chính phủ các biện pháp để giúp doanh nghiệp giảm bớt hàng tồn kho, có tới 41,5% doanh nghiệp cho rằng, Chính phủ cần hạn chế tối đa nhập khẩu các mặt hàng không cần thiết, 24,1% doanh nghiệp cho rằng, Chính phủ nên thiết lập các hàng rào kỹ thuật đối với hàng nhập khẩu, 23,2% cho rằng, Chính phủ nên tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại và chỉ có 8,3% doanh nghiệp cho rằng, Chính phủ nên tăng cường mua tạm trữ hàng hóa. Như vậy, các doanh nghiệp đều có xu hướng lo ngại sẽ mất thị trường trên chính "sân nhà" của mình.

Các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, khả năng tiếp cận thị trường của các doanh nghiệp Việt Nam trước sức cạnh tranh quốc tế là mối lo ngại thực sự. Bà Phạm Thị Thu Hằng, Tổng thư ký VCCI cho rằng, sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các chỉ số tăng trưởng của nhiều doanh nghiệp Việt Nam lại đạt thấp hơn so với thời gian trước đó. Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho biết, từ năm ngoái tới nay, theo lộ trình mở cửa thị trường, các doanh nghiệp trong khối ASEAN đã tích cực đổ bộ vào Việt Nam. Đến năm 2018, theo thỏa thuận trong Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc, thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Trung Quốc vào các nước ASEAN sẽ rất thấp. Việt Nam cũng đang tích cực tham gia đàm phán Hiệp định thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) với một số nước. Điều này vừa mở ra cơ hội lớn hơn khi doanh nghiệp Việt Nam sẽ dỡ bỏ được nhiều rào cản trên thị trường quốc tế, nhưng cũng là thách thức lớn, vì thị trường Việt Nam cũng dễ dàng bị hàng ngoại xâm nhập, nếu doanh nghiệp của chúng ta yếu kém thì "sân nhà" cũng sẽ trở thành sân chơi của doanh nghiệp ngoại.

Siêu thị VinaFood Mart Đồng Tháp có tới hơn 90% là hàng Việt Nam. Trong thời gian tới, khi hàng ngoại giá rẻ tràn vào, liệu tỷ lệ này có được giữ vững? Ảnh: TTXVN

Quy mô quá nhỏ của các doanh nghiệp Việt Nam sẽ là điều bất lợi khi họ phải "đấu" sinh tử với doanh nghiệp ngoại. Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó cục trưởng Cục phát triển doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho biết, số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm tới 97,5%, trong đó 65% là "siêu nhỏ".

Cần có chính sách để doanh nghiệp cạnh tranh bằng chất xám

Tiến sĩ Lê Đăng Doanh cho rằng, việc gia nhập WTO cho kết quả chưa được như mong muốn là bởi nền kinh tế của chúng ta trong một giai đoạn đã tăng trưởng tín dụng quá "nóng". Nền kinh tế ngập trong tiền, khiến doanh nghiệp sinh ra tâm lý và động lực kinh doanh sai lầm, hướng vào kinh doanh bất động sản, chứng khoán, để mong chụp giật được nhanh, với ham muốn "giàu lên chỉ sau một đêm", rồi ảnh hưởng của các mối quan hệ thân hữu cũng tác động lớn lên chuyện kinh doanh, sinh ra tư tưởng kinh doanh "ăn xổi" chỉ chăm chăm khai thác tài nguyên, phá rừng... từ đó đã không nâng cao được năng lực cạnh tranh. "Hiện nay, Việt Nam không thiếu người được ca tụng là đại gia đô-la, nhưng thử hỏi họ đã sản xuất ra được sản phẩm gì ở tầm thế giới hay chưa?" - Tiến sĩ Lê Đăng Doanh đặt câu hỏi. Ông đề xuất, phải điều chỉnh lại chính sách, định hướng đúng để doanh nghiệp phát triển lành mạnh, giàu một cách chính đáng từ năng lực và chất xám thực sự. 

Phân tích vấn đề hỗ trợ vốn vay và thuế cho các doanh nghiệp, các chuyên gia nhận thấy còn nhiều bất cập. Ông Vũ Quốc Tuấn, Nguyên chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho rằng, trong số 100.000 doanh nghiệp đóng cửa và phá sản trong 2 năm gần đây thì chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đó là chưa kể các hộ kinh doanh cá thể. Một trong những lý do chính là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn thiếu vốn trầm trọng. "Bây giờ, các ý kiến đang tranh cãi nên hạ mức thuế thu nhập doanh nghiệp xuống là 23% hay là 20% (hiện đang là 25%-PV). Có người tính rằng, giảm 1% thuế thì mất 6000 tỷ đồng. Theo tôi, đó là suy nghĩ máy móc. Phải nghĩ rằng, nếu doanh nghiệp phát triển mạnh lên thì sẽ đóng góp nhiều hơn, ngân sách Nhà nước sẽ thu được nhiều hơn", ông Tuấn nói.

Ông Bùi Quang Tuấn, Phó viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam đánh giá rằng, thị trường bất động sản chỉ đóng góp khoảng 0,1% vào chỉ số phát triển từ năm 2009 đến 2012, thế mà có ý kiến yêu cầu phải đổ hàng chục nghìn tỷ đồng để cứu thị trường bất động sản là không hợp lý. "Tại sao chúng ta không tập trung tiền để cứu các doanh nghiệp sản xuất?", ông Tuấn đặt câu hỏi. "Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang phải tự bơi, mặt bằng lãi suất cho vay rất cao thì làm sao họ có thể tồn tại được?" 

Để cải thiện các khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam, các chuyên gia của VCCI đề nghị cơ quan Nhà nước phải phân loại đối tượng trợ giúp, có các chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất, kinh doanh chứ không chỉ dừng lại ở ưu đãi hậu sản xuất, kinh doanh. Cho đến nay, ngoài chính sách giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa, hầu hết các biện pháp hỗ trợ đều là các giải pháp chung cho các doanh nghiệp, ở khâu hậu sản xuất. Có nghĩa là, cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ giảm đi nhiều, vì trên mặt bằng tiêu chí chung, doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp lớn sẽ chiếm ưu thế.

Ngoài các giải pháp mang tính chiến lược, dài hạn như: Nâng cao chất lượng công tác dự báo, phân tích diễn biến thị trường trong nước và quốc tế; bảo đảm cân đối cung cầu hàng hóa; mở rộng thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu hàng tiêu dùng mà trong nước đã sản xuất được, hàng xa xỉ; xây dựng các hàng rào phi thuế quan phù hợp với cam kết quốc tế để hạn chế nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ lạc hậu.... VCCI cũng khuyến nghị, cần ổn định thị trường vàng để người dân có niềm tin từ đó chuyển sang kênh đầu tư khác ngoài vàng, khơi thêm nguồn vốn cho sản xuất kinh doanh. 

VCCI cũng đề nghị phải quan tâm đến thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Trung Quốc, tăng cường công tác dự báo đối với thị trường Trung Quốc và có cơ chế phù hợp để thông tin tới doanh nghiệp về những biến động, cũng như cơ chế chính sách đang được áp dụng tại thị trường lớn này. 

Việc liên kết doanh nghiệp Việt Nam hiện còn khá yếu. Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI cho rằng, số lượng hiệp hội, hội ngành nghề không hề ít nhưng chất lượng liên kết hội viên còn kém. Vì thế, các hiệp hội phải nâng cao năng lực hoạt động và phải tăng tính liên kết của các doanh nghiệp Việt Nam để có các hoạt động chung, tránh cạnh tranh thiếu lành mạnh, tự phá hoại lẫn nhau.

Tại buổi công bố, ông Nguyễn Hoa Cương, Phó cục trưởng Cục phát triển doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho biết, một tin vui, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định thành lập Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là một tín hiệu tích cực cho hoạt động của các doanh nghiệp Việt Nam.

QUANG PHƯƠNG – THÙY DUNG