Thế khó

QĐND - U-crai-na vừa ký kết một thỏa thuận lịch sử liên kết với Liên minh châu Âu (EU) nhằm từng bước hiện thực hóa giấc mơ trở thành một phần của châu Âu. Với động thái trên, U-crai-na đã tự đặt mình vào thế khó trong quan hệ với Nga, nhất là khi hiệp định này hứa hẹn không phải là “biệt dược” giúp quốc gia Đông Âu thoát khỏi cuộc “khủng hoảng kép” từ nhiều tháng qua.

Theo tính toán của Tổng thống U-crai-na, P. Pô-rô-sen-cô, việc ký kết Hiệp định liên kết với EU là một bước tiến mới giúp nước này xích lại gần EU. Hiệp định này bao trùm các vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ hợp tác song phương U-crai-na - EU, trong đó có lĩnh vực an ninh - quốc phòng. Nó sẽ thiết lập một cơ chế chung đưa ra quyết định đơn giản hóa quá trình cải cách ở U-crai-na, đáp ứng nguyện vọng của hàng triệu người dân nước này muốn trở thành một phần của EU. Ngoài ra, U-crai-na sẽ được EU hỗ trợ về chính trị và kinh tế, trong đó EU bảo đảm hỗ trợ khoảng 500 triệu ơ-rô cho U-crai-na thông qua việc nới rộng thuế quan các mặt hàng nông sản, dệt may và nhiều mặt hàng khác.

Một phiên họp của Quốc hội Ukraine. Ảnh minh họa.

Vậy Hiệp định liên kết này có cứu được U-crai-na thoát khỏi cuộc khủng hoảng chính trị và kinh tế khi mà miền Đông U-crai-na còn đang chìm trong bạo lực và nền kinh tế có nguy cơ vỡ nợ? Còn nhớ, cách đây hơn nửa năm, việc ông Y-a-nu-cô-vích quyết định từ chối ký Hiệp định liên kết với EU để ngả về hướng Đông đã nhanh chóng làm sụp đổ sự nghiệp chính trị của ông, đồng thời khơi nguồn cho cuộc khủng hoảng hiện nay tại U-crai-na. Có lẽ tân Tổng thống U-crai-na P. Pô-rô-sen-cô không muốn đi theo “vết xe đổ” của ông Y-a-nu-cô-vích (?!).

Song cũng không vì thế mà lạc quan cho rằng, quyết định chuyển sang hướng Tây của Tổng thống P. Pô-rô-sen-cô sẽ sớm đưa U-crai-na thoát khỏi khủng hoảng “kép”. Nhìn về dài hạn, Hiệp ước liên kết giữa U-crai-na và EU sẽ đem lại lợi ích kinh tế cho Ki-ép nhờ tiếp cận một thị trường rộng lớn với dân số lên đến 506 triệu người. Ước tính, thỏa thuận này sẽ giúp tăng thu nhập quốc gia U-crai-na thêm 1,2 tỷ ơ-rô (1,6 tỷ USD)/năm. Sản lượng kinh tế của U-crai-na có thể tăng thêm 1%/năm nhờ vào tăng xuất khẩu trong lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ, đồng thời đầu tư của EU vào U-crai-na cũng tăng lên… Mặc dù Tổng thống P. Pô-rô-sen-cô cho rằng, trong hiệp định này có “phương thuốc cải cách tốt” mà ông đang chờ đợi, nhưng có nhiều điều khoản trong hiệp định bị coi là khá hà khắc với U-crai-na. Để tiến hành những cải cách theo yêu cầu của EU, có thể kinh tế U-crai-na sẽ có sự “thay máu”, nhưng đồng thời cũng tạo ra “quả bom hẹn giờ” gây ra những chấn động trong xã hội.

Thêm vào đó, quyết định “ngả hẳn sang hướng Tây” của ông P. Pô-rô-sen-cô còn đồng nghĩa với việc Ki-ép từ bỏ những lợi ích được hưởng từ phía Nga như các chính sách thuế quan ưu đãi đối với hàng hóa xuất khẩu của U-crai-na vào Nga, lượng kiều hối lớn giúp nền kinh tế trong nước vượt qua khủng hoảng và đặc biệt là Ki-ép được mua khí đốt với giá thấp.

Một điều quan trọng khác là việc ký kết Hiệp định liên kết với EU càng đẩy U-crai-na vào thế khó trong mối “quan hệ tay ba” giữa EU, U-crai-na và Nga. Với một vị trí địa-chiến lược quan trọng, U-crai-na luôn là địa bàn chứng kiến sự đối đầu giữa Nga và phương Tây. Đối với châu Âu, U-crai-na là con “át chủ bài” trong việc triển khai sáng kiến “Đối tác phương Đông” do EU thành lập năm 2005 (EU và 6 nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ). Để lôi kéo được Ki-ép về phía mình, EU đã không ngần ngại chi ra hàng trăm triệu USD với những lời mời gọi hấp dẫn về mô hình dân chủ và kinh tế phát triển cao.

Việc thuyết phục U-crai-na ký kết Hiệp định liên kết được xem là một thắng lợi lớn đối với EU trước Nga. Thế nhưng, ngay trong nội bộ EU, nhiều nước thành viên cũng tỏ ra chẳng mấy mặn mà đón nhận U-crai-na khi những nước này còn đang oằn mình với các khoản nợ công khổng lồ. Thậm chí báo cáo chuyên biệt về các vấn đề thế giới của năm Viện nghiên cứu hàng đầu của Đức đánh giá rằng, việc U-crai-na ký Hiệp định liên kết với EU là "sai lầm".

Bên cạnh đó, sau khi ký hiệp định liên kết với EU, U-crai-na có xa rời Nga được hay không? Xét về yếu tố lịch sử, Nga và U-crai-na có mối quan hệ lâu đời. Vì vậy, ảnh hưởng rộng lớn của Nga đối với U-crai-na không thể chấm dứt trong một sớm một chiều. Không chỉ lệ thuộc rất nhiều vào Nga trong lĩnh vực thương mại và năng lượng, Tổng thống P. Pô-rô-sen-cô cũng không thể một mình ổn định tình hình ở miền Đông U-crai-na nếu thiếu sự giúp đỡ của Mát-xcơ-va. Ngay cả EU cũng thừa nhận vai trò của Nga trong việc hóa giải tình hình căng thẳng tại miền Đông U-crai-na. Điều đó cho thấy nước Nga luôn tồn tại những ảnh hưởng không nhỏ ở quốc gia Đông Âu thời “hậu Xô-viết”.

Hiện chưa rõ tiến trình hòa bình tại U-crai-na sẽ đi đến đâu và khi nào đất nước 45 triệu dân này mới tìm lại được sự ổn định, song một sự thật rõ ràng rằng cái giá mà Ki-ép phải đánh đổi để xích lại gần phương Tây là khá đắt. Với quyết định “đổi gió Đông sang gió Tây”, U-crai-na đang tự làm khó mình trên con đường ổn định đất nước.