Trong tuyên bố mới đây, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nhấn mạnh, Tehran đang trong tình trạng “chiến tranh toàn diện” với Mỹ, đồng thời cảnh báo nước này phải sẵn sàng đối mặt với những hậu quả từ cuộc đối đầu đang diễn ra. Tuyên bố cho thấy lập trường cứng rắn của Iran trong bối cảnh căng thẳng giữa hai bên ngày càng leo thang.

Cuộc đối đầu Mỹ - Iran bước sang một giai đoạn căng thẳng mới sau vụ hai binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong cuộc tấn công bằng tên lửa hôm 17-7 nhằm vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở Jordan, mà Washington cáo buộc Tehran đứng sau. Vụ việc đã khiến Mỹ mở rộng các cuộc không kích nhằm vào Iran, nhắm tới các cơ sở tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và trung tâm chỉ huy, trong đó có “thành phố tên lửa” - tổ hợp quân sự ngầm kiên cố mà các quan chức Mỹ cho rằng được sử dụng để triển khai các tên lửa liên quan đến vụ tấn công tại Jordan. Ở chiều ngược lại, Tehran đã tiến hành các đòn trả đũa nhằm vào những đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh như Bahrain và Kuwait…, đồng thời tuyên bố sẽ tiếp tục đáp trả điều mà nước này gọi là hành động gây hấn từ Washington. 

Một cây cầu bị hư hại nặng nề do cuộc không kích của Mỹ trên tuyến đường nối Roudan và Bandar Abbas ở miền Nam Iran. Ảnh: ISNA 

Washington khẳng định, chiến dịch quân sự nhằm làm suy giảm khả năng Iran đe dọa lực lượng Mỹ cũng như hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, những đòn đánh nhằm mục tiêu răn đe lại đang tạo ra một chuỗi phản ứng khó kiểm soát, khi mỗi hành động quân sự mới đều làm gia tăng sức ép, buộc đối phương phải đưa ra phản ứng mạnh mẽ hơn. Những đòn tấn công và trả đũa liên tiếp đang kéo Mỹ và Iran lún sâu hơn vào vòng xoáy nguy hiểm.

Các bước đi của Washington thúc đẩy Tehran đáp trả, trong khi phản ứng từ Iran lại buộc Mỹ tiếp tục mở rộng chiến dịch quân sự. Hành động “ăn miếng, trả miếng” này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ một xung đột quy mô lớn hơn, khi cả hai bên có thể bị cuốn vào “bẫy leo thang”. Cuộc đối đầu Mỹ - Iran không còn chỉ dừng lại ở những đòn tấn công quân sự riêng lẻ, mà đang dần chuyển thành một cuộc giằng co rộng lớn hơn về sức ép, ảnh hưởng và vị thế chiến lược tại Trung Đông.

Trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran bị đẩy lên một nấc thang căng thẳng mới, các quốc gia vùng Vịnh đã nâng mức cảnh báo an ninh, đồng thời theo dõi sát khả năng Iran có thể xuyên thủng các lớp phòng thủ của Mỹ tại Trung Đông. Trong nhiều năm qua, Tehran vẫn khẳng định nước này sở hữu những năng lực quân sự bí mật, có thể tạo bất ngờ cho đối thủ. Các chỉ huy Iran nhiều lần tuyên bố chưa sử dụng toàn bộ sức mạnh của kho vũ khí chiến lược mà họ nắm giữ. Dù những tuyên bố này thường bị xem là một phần của chiến tranh tâm lý, loạt đòn tấn công gần đây đang khiến giới quan sát đánh giá nghiêm túc hơn về năng lực quân sự thực tế của Iran. Vụ tấn công nhằm vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở Jordan cũng cho thấy những cảnh báo trước đó từ Tehran, rằng các hành động quân sự tiếp diễn có thể kéo theo phản ứng mạnh hơn không còn chỉ mang tính tuyên bố.

Giữa những cuộc giao tranh, các kênh liên lạc ngoại giao vẫn được duy trì nhưng chưa mang lại kết quả cụ thể. Qatar đang xem xét đề xuất ngừng bắn 10 ngày, trong khi Chính phủ các nước trong khu vực nỗ lực làm trung gian hòa giải. Pakistan đã kêu gọi Mỹ và Iran quay trở lại các cam kết trong bản ghi nhớ ký hồi tháng 6. Với vai trò là một bên tham gia chủ chốt tại Liên hợp quốc, Nga khẳng định sẽ không đứng ngoài cuộc và sẵn sàng thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng giữa Iran, Mỹ và các nước vùng Vịnh.

Dù vậy, thách thức lớn nhất đối với Washington và Tehran vẫn là tìm được một lối thoát ngoại giao mà không bị xem là sự nhượng bộ trước đối phương. “Đây là thời điểm thức tỉnh đối với cả hai bên. Họ cần lựa chọn lối thoát ngoại giao ngay lúc này, hoặc có nguy cơ để cuộc chiến bị cuốn vào vòng xoáy vượt khỏi khả năng kiểm soát”, bà Ellie Geranmayeh, chuyên gia về Iran tại Hội đồng Đối ngoại châu Âu, nhận định với tờ The New York Times.