Sau khi đàm phán thương mại Mỹ - Canada đổ vỡ, chính phủ của Thủ tướng Canada Mark Carney dường như đã chuẩn bị sẵn sàng cho kịch bản “chiến tranh thuế quan” kéo dài với Mỹ.

Phát biểu với người dân Canada tại thủ đô Ottawa, Thủ tướng Mark Carney cho biết, Chính phủ Canada sẽ sớm công bố chi tiết các biện pháp thuế quan mới trong những ngày tới, tập trung vào một số nhóm hàng của Mỹ như thép, sản phẩm sữa, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, bột giấy và giấy, đồ điện tử... Ông tuyên bố sẽ áp thuế trả đũa “tương xứng từng đồng" so với mức thuế mới mà Mỹ áp đặt lên hàng hóa Canada.

Động thái "ăn miếng trả miếng" này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp thuế 50% lên lượng hàng hóa trị giá 20 tỷ USD của Canada - tương đương khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu hằng năm của Canada sang Mỹ - qua đó làm đảo lộn mối quan hệ ổn định lâu dài giữa hai nước láng giềng Bắc Mỹ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (bên trái) và Thủ tướng Canada Mark Carney. Ảnh: Al Jazeera

Thực tế đã có lúc Ottawa tưởng rằng sẽ đạt được một thỏa thuận với Washington để ngăn chặn cuộc chiến thương mại leo thang giữa hai nền kinh tế vốn có sự gắn kết chặt chẽ, nhưng cuối cùng, Thủ tướng Mark Carney buộc phải từ bỏ “một thỏa thuận tồi” mà ông đánh giá là “không kinh tế, không công bằng” đối với Canada.

“Đòi hỏi quá nhiều, đưa ra quá ít” là cách ông Mark Carney tóm lược nguyên nhân khiến các cuộc đàm phán tưởng như đã đạt thỏa thuận lại đổ vỡ vào phút chót. Theo ông, phía Mỹ đã đưa ra những yêu cầu mới vào giai đoạn cuối đàm phán mà Canada không thể chấp nhận. Những điều khoản này thiếu tính kinh tế, bất công, làm suy giảm lợi ích của Canada và khiến Ottawa phải đặt dấu hỏi về độ tin cậy của thỏa thuận.

Cuộc đàm phán thương mại đổ vỡ đồng nghĩa với việc hàng trăm sản phẩm có nguồn gốc từ Canada sẽ chịu mức thuế 50% khi nhập khẩu vào Mỹ. Biện pháp này được áp dụng bên cạnh các mức thuế hiện hành đối với một số mặt hàng như thép, nhôm, gỗ và xe hơi. Theo dự đoán của giới phân tích, ngành lâm nghiệp Canada sẽ bị ảnh hưởng đặc biệt. Ngoài ra, ngành nông nghiệp, sản xuất quần áo và hàng dệt may, thép... cũng sẽ bị tổn thương. Doanh nghiệp Canada phải đối mặt với nguy cơ mất khả năng cạnh tranh tại thị trường Mỹ, trong khi người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ cũng chịu tác động từ chi phí nhập khẩu cao hơn và nguy cơ thu hẹp nguồn cung. Về lâu dài, vòng xoáy thuế quan sẽ gây tổn hại cho cả hai nền kinh tế, dẫn đến tình trạng mất việc làm, đóng cửa doanh nghiệp và gây căng thẳng cho mối quan hệ thương mại vốn từng rất bền chặt.

Sản phẩm thép cuộn tại nhà máy thép ArcelorMittal Dofasco ở Hamilton, Ontario, Canada. Ảnh: The Guardian

Mỹ và Canada là hai quốc gia láng giềng có quan hệ mật thiết về kinh tế, với tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ song phương đạt khoảng 880 tỷ USD trong năm 2025. Gần 72% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada hướng tới thị trường Mỹ và khoảng 2 tỷ USD hàng hóa qua biên giới hai nước mỗi ngày.

Tuy nhiên, giữa hai nước tồn tại bất đồng trong một số vấn đề thương mại, trong đó có gỗ xẻ mềm của Canada và khả năng các nhà sản xuất Mỹ tiếp cận thị trường sữa được bảo hộ của Canada. Ngoài ra, căng thẳng song phương cũng gia tăng đáng kể kể từ khi Tổng thống Donald Trump thúc đẩy chính sách thuế quan nhằm đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ. Thủ tướng Mark Carney đã nhiều lần nhận định quan hệ Canada - Mỹ đã thay đổi về căn bản và Canada cần đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Giới phân tích cho rằng những bất đồng kéo dài đặt quan hệ kinh tế gắn kết sâu sắc giữa hai nước, cũng như tính ổn định của thương mại Bắc Mỹ, trước một phép thử lớn. Bà Candace Laing, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Phòng Thương mại Canada, gọi các mức thuế mới là “một đòn giáng mạnh vào năng lực cạnh tranh của Bắc Mỹ”, đồng thời cảnh báo chúng sẽ làm tăng chi phí đối với người Mỹ, trong khi đe dọa người tiêu dùng Canada, hoạt động đầu tư và các doanh nghiệp nhỏ.

Tuy nhiên, do hai nền kinh tế có mức độ hội nhập rất sâu, đặc biệt trong ngành xe hơi, năng lượng, thép, nông nghiệp và chuỗi cung ứng sản xuất, áp lực kinh tế có thể buộc hai bên phải quay lại bàn đàm phán. Cuộc đối đầu hiện nay có nguy cơ trở thành một sự tái định hình dài hạn trong quan hệ kinh tế giữa hai nước láng giềng và đồng minh lâu năm, thay vì chỉ là một vòng tranh chấp thuế quan ngắn hạn.