Ở nước ta, tổng trữ lượng bauxit khoảng 2,7 tỷ tấn tinh quặng, tập trung ở tỉnh Đắc Nông 1,436 tỷ tấn (chiếm 60,33% tổng trữ lượng toàn quốc).

Các dự án đã khởi động

Đắc Nông được xếp vào vùng khai thác bauxit và sản xuất alumin quy mô công nghiệp. Tại tỉnh này, trong giai đoạn 2007-2015 sẽ xây dựng 4 nhà máy luyện alumin. Ngoài nhà máy luyện alumin Nhân Cơ, công suất 600.000 tấn/năm, ở Đắc Nông còn có 3 nhà máy luyện alumin khác có công suất từ 1,5 đến 2 triệu tấn/năm được đặt tại các mỏ: 1-5 (Quảng Sơn, huyện Đắc G’long), Gia Nghĩa, Đắc Song và Tuy Đức. Giai đoạn 2016-2025, các nhà máy luyện alumin tại Đắc Nông sẽ nâng công suất lên 3-4 triệu tấn/năm. Theo ông Trần Phương, Phó chủ tịch UBND tỉnh Đắc Nông, việc khai thác quặng bauxit ở Đắc Nông nói riêng và khu vực Tây Nguyên nói chung đáp ứng được yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế của vùng theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Từ chương trình khai thác bauxit, sản xuất alumin, tỉnh Đắc Nông có những cơ hội thuận lợi thu hút đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng, tạo đổi thay nhanh chóng trên nhiều mặt của đời sống kinh tế-xã hội và dân sinh.

Khởi động xây dựng Nhà máy luyện alumin Nhân Cơ công suất 600.000 tấn/năm.

Trong xây dựng cơ sở hạ tầng, phục vụ khai thác, sản xuất alumin, hiện tỉnh Đắc Nông đang đầu tư các tuyến giao thông huyết mạch. Nhằm đảm bảo vận chuyển alumin ra các cảng biển, từ nay đến 2015, Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch và giao cho Tập đoàn Than-khoáng sản Việt Nam (TKV) chủ trì thành lập Công ty cổ phần xây dựng tuyến đường sắt nối Đắc Nông-Lâm Đồng với Bình Thuận, có công suất vận chuyển 10-15 triệu tấn/năm, trong đó đoạn qua Đắc Nông dài gần 70km. Ngoài ra, Chính phủ cũng cho phép TKV đầu tư xây dựng cảng biển tại mũi Kê Gà (Bình Thuận), có quy mô cho tàu từ 30.000 đến 50.000 tấn cập cảng, công suất xuất khẩu đạt 10 đến 15 triệu tấn/năm. Bên cạnh đó, tuyến đường bộ dài 2km nối quốc lộ 14 với Nhà máy luyện alumin Nhân Cơ rộng 26m, quy mô 4 làn xe cũng đã được đầu tư xây dựng và chuẩn bị đưa vào khai thác.

Tới đây, Công ty Cổ phần alumin Nhân Cơ tiếp tục đầu tư 100 tỷ đồng xây dựng Nhà máy tuyển quặng bauxit có công suất 1,8 triệu tấn bauxit/năm, quy mô 30ha tại thôn Quảng Sơn, xã Nghĩa Thắng, huyện Đắc R’lấp; đồng thời đầu tư xây dựng tuyến băng tải có chiều dài 5km để phục vụ việc chuyển tải quặng bauxit từ nhà máy tuyển quặng tới nhà máy luyện alumin.

Cũng theo đánh giá của lãnh đạo tỉnh Đắc Nông, việc triển khai các dự án khai thác bauxit, sản xuất alumin còn mở ra nhiều cơ hội về giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho lao động tại chỗ. Theo tính toán để sản xuất 1 triệu tấn alumin cần tới hơn 6.700 lao động (2.700 lao động trực tiếp và hơn 4.000 lao động gián tiếp). Như vậy, với 4 nhà máy luyện alumin, có công suất trên dưới 13,2 triệu tấn/năm được xây dựng ở Đắc Nông sẽ giải quyết việc làm thường xuyên cho hơn 24 nghìn lao động. Nếu tính toàn vùng Tây Nguyên với 8 nhà máy, tổ hợp khai thác chế biến bauxit sử dụng nguồn quặng từ 20 vùng mỏ sẽ giải quyết việc làm cho khoảng 40 nghìn lao động.

Tuy nhiên, để được tuyển chọn vào làm việc tại các nhà máy luyện alumin, đòi hỏi người lao động, nhất là lao động trực tiếp phải có trình độ chuyên môn kỹ thuật nhất định. Được biết, tỉnh Đắc Nông đã gửi đi đào tạo tại Côn Minh (Trung Quốc) 12 cán bộ kỹ thuật; tổ chức mở lớp đào tạo tại địa phương 326 công nhân có trình độ trung cấp. Chuẩn bị sẵn sàng về nhân lực để đến năm 2010 có sản phẩm alumin xuất khẩu.

Và những vấn đề cần lưu tâm

Trước khi các nhà máy tuyển quặng bauxit, sản xuất alumin ở Đắc Nông đi vào hoạt động, đã có rất nhiều ý kiến xung quanh những khó khăn, vướng mắc, những vấn đề xã hội và môi trường cần có phương án giải quyết.

Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Phương, Phó chủ tịch UBND tỉnh Đắc Nông cũng khẳng định: “Việc khai thác bauxit, sản xuất alumin và sau này luyện nhôm sẽ không tránh khỏi những tác động tiêu cực tới môi trường. Tuy nhiên, để phát triển kinh tế cần phải có sự đánh đổi ở mức cho phép”. Xung quanh ý kiến cho rằng khai thác quặng bauxit sẽ mất rừng, ông Phương lý giải, phần lớn quặng bauxit ở Đắc Nông nằm lộ thiên, phân bố ở tầng đất nông, những vùng có bauxit nhiều thường không có rừng, mặt khác quá trình khai thác sẽ diễn ra trong hàng trăm năm, mỗi năm khoanh vùng khai thác 200-300 ha, sau khai thác sẽ hoàn thổ, thay lớp đất đá bauxit khô cằn bằng lớp đất mới tơi xốp thì sẽ mang lại tác động tích cực lâu dài cho môi trường.

Tại buổi tọa đàm khoa học với chủ đề: “Giảm thiểu tác động tiêu cực do khai thác và chế biến quặng bauxit ở Đắc Nông” tổ chức vào trung tuần tháng 12-2007, Giáo sư Hồ Sỹ Giao, Trung ương Hội Khoa học Mỏ Việt Nam đưa ra nhận định: “Việc khai thác bauxit ở Tây Nguyên nói chung, Đắc Nông nói riêng không ảnh hưởng gì đến môi trường”.

Những vấn đề xã hội khác như đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư đã và đang được các cấp chính quyền ở các tỉnh Đắc Nông và Lâm Đồng, phối hợp với nhà đầu tư bắt tay vào thực hiện, tháo gỡ những vướng mắc nhằm bảo đảm cho các nhà máy, vùng mỏ được xây dựng và đi vào hoạt động theo đúng tiến độ của dự án đã được phê duyệt.

Hiện tại, các nhà máy luyện alumin ở Nhân Cơ (Đắc Nông) và Tân Rai (Lâm Đồng) đang được xây dựng, dự kiến đến cuối năm 2010 tỉnh Đắc Nông sẽ có sản phẩm alumin xuất khẩu với doanh thu lên đến 100 triệu USD/năm.

Bài và ảnh: KIỀU BÌNH ĐỊNH