Tái cơ cấu đầu tư công để tránh thất thoát, lãng phí

QĐND - Đầu tư công trong thời gian qua còn dàn trải, thiếu tập trung và còn bị thất thoát, lãng phí. Do vậy, tái cơ cấu đầu tư công để khắc phục tình trạng trên là cần thiết, tất yếu. Các cơ quan của Quốc hội sẽ tăng cường giám sát những dự án có biểu hiện thất thoát, lãng phí. TS Trần Văn, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, đã trao đổi như vậy với phóng viên Báo Quân đội nhân dân bên lề Kỳ họp thứ năm, Quốc hội khóa XIII.

Hiệu quả đầu tư công chưa cao

- Ông đánh giá như thế nào về tiến độ của việc thực hiện tái cơ cấu đầu tư công hiện nay?

- Là một trong ba trọng tâm của quá trình tái cơ cấu nền kinh tế, tái cơ cấu đầu tư công có lẽ được thực hiện sớm nhất, khá quyết liệt với sự ra đời của Chỉ thị 1792/CT-TTg ngày 15-10-2011 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nước và trái phiếu Chính phủ. Tôi cho rằng, sau giai đoạn tăng trưởng nhanh nhờ vào nguồn vốn dồi dào từ ngân sách, trái phiếu chính phủ, tín dụng nhà nước, vốn vay ODA, đầu tư của khu vực doanh nghiệp nhà nước, đến nay, sau nhiều biến động của thị trường vốn, thị trường hàng hóa, các điều kiện thuận lợi đó đã không còn nữa. Thay vào đó là chi phí vốn vay cao, cân đối ngân sách Nhà nước còn nhiều khó khăn do suy giảm kinh tế, đã làm giảm đáng kể dòng chảy vốn đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật kinh tế, xã hội. Do dó, dù muốn hay không thì quá trình tái cơ cấu đầu tư công ắt phải xảy ra, nếu ta không nói là không còn con đường nào khác, để thực hiện một trong 3 khâu đột phá theo Nghị quyết Đại hội XI của Đảng là xây dựng đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế, nhất là hệ thống giao thông, yếu tố đang gây ách tắc, cản trở sự tăng trưởng kinh tế, gây bức xúc trong nhân dân. Bên cạnh đó, trong thời gian qua, hiệu quả đầu tư công còn hạn chế do nhiều nguyên nhân, nhưng trước tiên phải kể đến nguyên nhân mất cân đối nghiêm trọng giữa nhu cầu vốn đầu tư và khả năng huy động các nguồn vốn, dẫn đến đầu tư dàn trải, kéo dài thời gian thi công làm tăng tổng mức đầu tư gây thất thoát, lãng phí, ảnh hưởng đến chất lượng công trình, dự án. Ví dụ, chỉ tính riêng 2.682 công trình, dự án giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục, di dân tái định cư sử dụng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ giai đoạn 2006 - 2012 có tổng mức đầu tư ban đầu là 409 nghìn tỷ đồng, tính đến thời điểm giao kế hoạch năm 2012, đã tăng lên 684 nghìn tỷ đồng, gấp 1,7 lần.

TS Trần Văn tại buổi lễ nghiệm thu, bàn giao một công trình trong Dự án đường Trường Sơn Đông, một dự án được đánh giá là hiệu quả. Ảnh do nhân vật cung cấp.

- Ông có nói rằng, không ít dự án đầu tư công hiệu quả không cao. Theo ông, tại sao lại như vậy?

- Ngoài nguyên nhân mất cân đối nguồn vốn như đã nói, còn có nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan liên quan đến hiệu quả đầu tư. Đó có thể là do chất lượng công tác quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội chưa cao, thiếu sự phối hợp giữa quy hoạch ngành kinh tế kỹ thuật và lãnh thổ, chưa phù hợp với khả năng kinh tế và cân đối nguồn lực ở từng cấp ngân sách. Ví dụ như việc quy hoạch luôn thay đổi, quy mô dự án “hoành tráng” quá mức nên dư thừa công suất, làm tăng tổng mức đầu tư, gây lãng phí, hay chất lượng công tác khảo sát, thiết kế xây dựng đề án thấp cũng làm giảm tính khả thi, phát sinh khối lượng, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn. Rồi các khâu lập, thẩm định, phê duyệt tổng dự toán, dự toán công trình cũng còn hạn chế, chưa phát hiện hết sai sót do năng lực của chủ đầu tư. Ví dụ: Qua thanh tra, kiểm tra việc sử dụng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ giai đoạn 2006 - 2012, Bộ Tài chính đã phát hiện 637,8 tỷ đồng thẩm định phê duyệt tổng mức đầu tư, 2.267,9 tỷ đồng lập, thẩm định, phê duyệt dự toán không đúng chế độ,… Công tác giải phóng mặt bằng, năng lực chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu, công tác đấu thầu, chỉ định thầu cũng ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư. Cuối cùng phải kể đến việc tuân thủ các quy định của pháp luật trong công tác quản lý, phân bổ, cấp phát, thanh toán và quyết toán vốn đầu tư. Tất cả dẫn đến tình trạng nhiều dự án đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách dở dang kéo dài, không bảo đảm tiến độ, chậm đưa công trình, dự án vào sử dụng, gây lãng phí lớn.

Tăng cường giám sát dự án có dấu hiệu thất thoát

- Đã từng tham gia nhiều đoàn giám sát của Quốc hội, theo ông, đâu là bất cập điển hình trong đầu tư công?

- Quốc hội vừa thực hiện giám sát tối cao việc thực thi Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ cho đầu tư xây dựng cơ bản giai đoạn 2006 - 2012. Tham gia đoàn giám sát của Quốc hội tại một số địa phương, tôi đã tận mắt thấy những bất cập điển hình trong đầu tư công như: Một số tuyến đường cứu hộ, cứu nạn có quy mô như đường đô thị loại I; một số bệnh viện tuyến huyện, chuyên khoa tuyến tỉnh đã hoàn thành phần xây dựng nhưng thiếu vốn mua sắm trang thiết bị khám, chữa bệnh nên chưa hoạt động được; có tuyến đê bao chống lũ thiếu vài ki-lô-mét mới khép kín do thiếu sót trong khảo sát, thiết kế; hay trường học thiếu sân trường, hàng rào; đường đến trung tâm xã làm mãi không xong vì bố trí không đủ vốn theo tiến độ… Tất cả đều gây tâm lý bức xúc không chỉ đối với nhân dân vùng dự án, mà còn cả đối với các cơ quan, chính quyền địa phương.

- Vậy, với tư cách là người đứng đầu Tiểu ban Đầu tư công trong một cơ quan rất quan trọng của Quốc hội, ông tiên đoán như thế nào về hiệu quả của đợt tái cơ cấu đầu tư công này?

- Tôi tin tưởng rằng, với sự khởi đầu tích cực của quá trình tái cơ cấu đầu tư công, những khiếm khuyết, hạn chế như đã nêu trên sẽ dần được khắc phục. Hệ thống pháp luật về đầu tư công đang được khẩn trương sửa đổi, bổ sung, ban hành mới cho phù hợp với yêu cầu của thực tế, cùng với việc chấn chỉnh lại công tác quy hoạch, kế hoạch, phân cấp đầu tư, chế độ trách nhiệm các cơ quan có liên quan sẽ góp phần tạo ra những chuyển biến rõ rệt, nâng cao hiệu quả đầu tư công, tác động mạnh mẽ đến quá trình tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh. Các cơ quan của Quốc hội, trong đó có Ủy ban Tài chính - Ngân sách cùng với các cơ quan chức năng của Chính phủ sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát toàn diện lĩnh vực đầu tư công, nhất là đối với các công trình, dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách có hiệu quả không cao, có biểu hiện thất thoát, lãng phí.

- Trân trọng cảm ơn ông!