QĐND - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Chắc Hây-gơ (Chuck Hagel) vừa tuyên bố Oa-sinh-tơn đang cân nhắc lại việc phản đối trang bị vũ khí cho phe đối lập ở Xy-ri. Trước đó đã có những phát biểu bóng gió của các giới chức Mỹ ám chỉ khả năng Mỹ sẽ cung cấp vũ khí cho lực lượng nổi dậy tại đây, nhưng đây là lần đầu tiên một quan chức hàng đầu của Mỹ công khai tuyên bố về vấn đề nhạy cảm này.

Tuyên bố của ông Chắc Hây-gơ, cùng với cáo buộc ngay trước đó rằng Xy-ri đã sử dụng vũ khí hóa học trong cuộc xung đột, từng được Tổng thống Ô-ba-ma coi là “lằn ranh đỏ” cho việc Mỹ can thiệp quân sự, đã phát đi bức thông điệp ngầm cảnh báo “Oa-sinh-tơn sẽ có những hành động quyết liệt hơn đối với Xy-ri”.

Cho đến nay, Mỹ vẫn đang tìm kiếm những bằng chứng cáo buộc chính quyền của Tổng thống An Át-xát sử dụng vũ khí hóa học để coi đó như là lý do chính dẫn tới một sự chuyển hướng mang tính bước ngoặt trong chính sách với Xy-ri, cụ thể là sẽ cung cấp vũ khí cho phe chống đối chính quyền ở đây.

Nhưng giờ đây, trong một thế giới bất an, khi các chuyên gia đã từng nhận định rằng "việc gì bạn phải mất thời gian đi tìm sự thật, trong khi bạn có thể tạo ra sự thật", thì ngay cả những "bằng chứng" đó, nếu được đưa ra, cũng chưa phải là một bảo đảm chắc chắn về tính xác thực của chúng. Thế giới đã từng chứng kiến những "bằng chứng" kiểu đó về vũ khí hủy diệt lớn ở I-rắc, ngay trước khi Mỹ can thiệp quân sự vào nước này.

Nhưng liệu cung cấp vũ khí cho phe đối lập Xy-ri có phải là lựa chọn khôn ngoan của Oa-sinh-tơn nhằm tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng dai dẳng tại quốc gia này?

Dù chưa có quyết định cuối cùng, nhưng việc Mỹ liên tục đưa ra những tuyên bố về Xy-ri như trên đã cho thấy Oa-sinh-tơn đang có sự thay đổi thái độ đối với vấn đề Xy-ri. Trước đây, Mỹ phản đối trang bị vũ khí cho phe đối lập mặc dù vẫn đưa ra nhiều hỗ trợ về ngoại giao và tài chính. Cũng tương tự, Mỹ chưa nhất trí việc thiết lập vùng cấm bay ở Xy-ri hay có những bước đi mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, sự hỗ trợ của Mỹ cùng một số nước châu Âu và các đồng minh của Oa-sinh-tơn ở khu vực cho phe đối lập Xy-ri vẫn chưa giúp lực lượng này lật đổ được chính quyền Tổng thống An Át-xát.

Hiện tương quan lực lượng ở Xy-ri vẫn được cho là tương đối cân bằng, bất phân thắng bại. Hệ quả là cuộc nội chiến ở Xy-ri đã bước sang năm thứ 3 kéo theo những hệ lụy hết sức nghiêm trọng mà chưa có dấu hiệu chấm dứt. Trong khi đó, thỏa hiệp chính trị dường như là điều cực khó trước thực tế đất nước Xy-ri đã bị “chia năm xẻ bảy” bởi cuộc xung đột lợi ích sâu sắc giữa các bè phái, sắc tộc. Còn hy vọng từ những tác động bên ngoài cũng không mấy khả quan. Cộng đồng quốc tế sau nhiều nỗ lực cũng chưa thể tìm ra giải pháp rốt ráo cho cuộc khủng hoảng Xy-ri vì bất đồng.

Sự bế tắc kéo dài ấy đang thử thách lòng kiên nhẫn của Mỹ và cộng đồng quốc tế. Dường như lòng kiên nhẫn đó đang đi gần đến giới hạn cuối cùng. Tuyên bố trên của Oa-sinh-tơn đồng nghĩa với việc Mỹ đang đặt tất cả các giải pháp lên bàn cân, không loại trừ bất kỳ giải pháp nào, kể cả sử dụng vũ lực.

Nhưng việc Mỹ lựa chọn giải pháp can dự trực tiếp bằng quân sự vào Xy-ri có vẻ khó thành hiện thực sau những bài học đau đớn ở I-rắc, Áp-ga-ni-xtan. Trông vào những động thái quân sự của Mỹ gần đây ở khu vực, thì có thể thấy Mỹ đang “bài binh bố trận” để thắt chặt thòng lọng với Xy-ri nhưng theo một hướng tiếp cận khác.

Không phải bỗng dưng Mỹ quyết định điều các tên lửa Patriot tới biên giới giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Gioóc-đa-ni với Xy-ri. Cũng không ngẫu nhiên Mỹ lại thúc đẩy việc hoàn tất thỏa thuận cung cấp vũ khí hơn 10 tỷ USD cho các đồng minh khu vực vào thời điểm này. Và cùng với việc tuyên bố sẽ xem xét lại việc cung cấp vũ khí cho phe đối lập Xy-ri, Oa-sinh-tơn đã gửi tới chính quyền Tổng thống An Át-xát một thông điệp đanh thép nhằm gây sức ép tổng lực trong thế “họng súng đã giương”. Những bước chuẩn bị quân sự trên sẽ giúp Mỹ tránh được cuộc can dự hao người tốn của mà dựa vào chính những đồng minh ở khu vực để gián tiếp ra tay với Xy-ri.

Nếu kịch bản trên trở thành hiện thực thì sẽ tạo ra “cú chốt” cho cuộc khủng hoảng ở Xy-ri, khi thế tương quan lực lượng bấy lâu tại đây bị phá vỡ.

Với Oa-sinh-tơn, cung cấp vũ khí cho phe đối lập Xy-ri vẫn là lựa chọn đầy mạo hiểm và không dễ dàng. Cuộc khủng hoảng tại Xy-ri cùng với chính sách ủng hộ phe đối lập của một số nước đã vô tình dẫn tới sự hội tụ của các nhóm cực đoan, các chi nhánh của mạng lưới khủng bố Al Qaeda trà trộn trong lực lượng nổi dậy. Những nhóm này có cơ hội tốt để xây dựng, thành lập các lực lượng mới ở Xy-ri và một số nước lân cận. Đây là cơ hội giúp “tái sinh” các nhóm cực đoan cùng ý thức hệ gây quan ngại. Hẳn Mỹ chưa thể quên những thách thức to lớn đã trải qua trong cuộc chiến ở Áp-ga-ni-xtan do sự “hồi sinh” của “bóng ma” Ta-li-ban cùng với sự xuất hiện của các nhóm Al Qaeda đã gây nguy hiểm thế nào ở khu vực. Đó là chưa kể nếu vũ khí trang bị cho phe đối lập lọt vào tay các phần tử khủng bố, chưa biết hậu quả sẽ đi tới đâu.

Chính sự gia tăng các phần tử Hồi giáo trong phe đối lập ở Xy-ri đã khiến Oa-sinh-tơn lưỡng lự trong việc lật đổ chính quyền Tổng thống An Át-xát. Cũng tương tự, Oa-sinh-tơn buộc phải “nâng lên đặt xuống” giải pháp cung cấp vũ khí cho phe đối lập ở Xy-ri.

Bối cảnh rối ren ở Li-bi, Ai Cập… đã giúp Mỹ hiểu rằng hậu can thiệp quân sự lật đổ chính quyền của một nước mới là vấn đề nan giải. Sẽ không dễ để áp đặt một chế độ dân chủ kiểu phương Tây cũng như lập lại ổn định và trật tự ở một quốc gia đa dạng sắc tộc như Xy-ri. Bài học I-rắc và hậu “Mùa xuân A-rập” ở Ai Cập cũng như Li-bi đến nay vẫn không hề mất đi giá trị với Oa-sinh-tơn.

Việc thay đổi chế độ của một quốc gia như Xy-ri hiện nay chưa chắc sẽ đem lại điều gì tốt đẹp hơn, không chỉ cho Xy-ri mà cả khu vực Trung Đông. Xy-ri đang đứng trước nguy cơ bị “Xô-ma-li hóa” nếu cuộc khủng hoảng không được xử lý theo một hướng thích hợp. So với Xô-ma-li, đất nước đang chìm trong xung đột giữa các thủ lĩnh phiến quân trong hơn 20 năm qua, Xy-ri vẫn có một chính quyền trung ương vững mạnh có khả năng kiểm soát nhiều nơi trên đất nước. Vì thế, nếu chế độ của ông An Át-xát sụp đổ, hệ quả tất yếu là Xy-ri sẽ nhanh chóng rơi vào cuộc giao tranh đẫm máu giữa các phe phái tôn giáo không biết khi nào kết thúc. Trong bối cảnh ấy, an ninh của một số nước trong khu vực như Li-băng, Thổ Nhĩ Kỳ và I-xra-en sẽ bị đe dọa.

Như một chuyên gia phân tích từng nhận định: “Ở trung tâm của một khu vực rất dễ tổn thương, việc Xy-ri bị chia cắt sẽ tạo nên một cơn sóng thần địa chính trị có khả năng quét những nước nhỏ bất ổn xã hội khác vào vũng lầy đẫm máu”.

Chính những hệ lụy đã được báo trước ấy khiến cho cuộc khủng hoảng ở Xy-ri càng khó có lời giải đáp. Các giải pháp và hành động, bao gồm cả vũ lực đối với Xy-ri, dù được thực thi dưới hình thức thế nào, đều có thể trở thành “con dao hai lưỡi” nguy hiểm.

MỸ HẠNH