Sớm giải quyết nghịch lý nơi thừa tiền, nơi thiếu vốn

QĐND - Các tổ chức tín dụng  thanh khoản dồi dào. Nhiều ngân hàng đã phải cho vay với lãi suất thấp hơn cả lãi suất huy động nhưng vẫn dư tiền. Trong khi đó, rất nhiều doanh nghiệp đang thiếu vốn. Nghịch cảnh này cần sớm được giải quyết...

Tiền thừa, nhưng khó cho vay

Khác hẳn với thời điểm này của nhiều năm trước, giờ đây, hỏi bất cứ lãnh đạo của ngân hàng nào về khả năng thanh khoản, chúng tôi đều nhận được câu trả lời: Vốn huy động được khá dồi dào. Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình, năm nay là năm đầu tiên sau nhiều năm, thanh khoản của hệ thống ngân hàng hết sức dồi dào trong những tháng đầu năm. Cũng là năm đầu tiên sau nhiều năm, Ngân hàng Nhà nước đã không phải lo tái cấp vốn cho các ngân hàng thương mại trong dịp Tết Nguyên đán. 

Từ đầu năm 2014 đến nay, dù đã giảm lãi suất huy động, nhưng nhiều tổ chức tín dụng vẫn thu hút được khá nhiều tiền gửi. Trong khi đó, việc cho vay vốn lại khó khăn. Có ngân hàng đã phải cho vay với lãi suất thấp hơn cả lãi suất huy động. 

Theo thông báo của TPBank, ngân hàng này đang triển khai gói tín dụng 2000 tỷ đồng cho vay vốn lưu động với lãi suất chỉ có 8%/năm. Vietcombank cũng cam kết cho vay với mức lãi suất từ 5 đến 5,8%/năm với điều kiện doanh nghiệp mở tài khoản và bán ngoại tệ lại cho ngân hàng. BIDV cũng đang triển khai nhiều gói vốn giá rẻ, trong đó, từ ngày 24-2 đến ngày 31-8, ngân hàng này dành 5000 tỷ đồng cho vay cá nhân, hộ kinh doanh với mức lãi suất từ 8 đến 9,5%/năm trong khoảng thời gian từ 1 đến 3 tháng đầu tiên. BIDV cũng đang triển khai thêm gói 2000 tỷ đồng cho vay khách hàng mua nhà với lãi suất chỉ 5%/năm...

Một biểu hiện khác phản ánh hiện tượng các ngân hàng thừa tiền là lãi suất trên thị trường liên ngân hàng và lãi suất trái phiếu Chính phủ liên tục giảm. Lãi suất trái phiếu hiện chỉ còn từ 6,15% đến 7,67%/năm theo kỳ hạn từ 2 đến 5 năm, thấp hơn so với lãi suất huy động tiền gửi nhưng các ngân hàng vẫn đổ xô đi mua. 

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, lãnh đạo một số tổ chức tín dụng cho rằng, thà bán rẻ hơn giá mua còn hơn ôm khư khư đống tiền mà vẫn phải chịu lãi suất cho người gửi. Các ngân hàng thừa tiền nhưng không dám cho doanh nghiệp vay, có nguyên nhân là do nợ xấu tồn đọng, các doanh nghiệp không dễ trả được, kể cả phát mại tài sản bảo đảm, khiến cho các ngân hàng cũng thận trọng hơn. Mặt khác là do các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn nên nhu cầu vay vốn cũng giảm đi. 

Thiếu vốn nhưng vay ngân hàng không dễ

Trong lúc các ngân hàng đang thừa tiền, các doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn. Kết quả giám sát của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia (UBGSTC) tiến hành từ cuối tháng 8-2013 cho thấy, có tới 50% doanh nghiệp được khảo sát kêu khó tiếp cận vốn từ các ngân hàng.

Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội làm thủ tục cho doanh nghiệp vay vốn. Ảnh: Thu Thủy

Nhiều cơ quan báo chí trong thời gian qua đã đăng tải bức thư của ông Bùi Ngọc Huyên, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần ô tô Xuân Kiên (Vinaxuki), gửi Thủ tướng Chính phủ. Một trong những vấn đề mà ông Huyên “thiết tha” nhất chính là đề nghị Chính phủ tháo gỡ tình cảnh đói vốn của các doanh nghiệp tư doanh. “Vinaxuki đang thực sự khó khăn, nhiều ngân hàng muốn cho chúng tôi vay vốn song tài sản của chúng tôi đã được cầm cố tại các ngân hàng của Việt Nam, số tài sản đó nếu bình thường có thể thế chấp vay thêm được 400 tỷ đồng. Chúng tôi phải thế chấp 2.800 tấn khuôn với giá 8.400 đồng/kg như giá sắt vụn… Chúng tôi sau 1,5 năm chờ đợi việc tái cơ cấu vốn của ngân hàng và đến nay đang chào bán và cổ phần hóa một số tài sản để có thêm vốn sản xuất nhưng mọi việc đang còn chậm trễ, do giai đoạn này các công ty Việt Nam chẳng ai mua, còn các công ty nước ngoài lại chờ chiến lược của Chính phủ”.

Qua khảo sát của chúng tôi, những doanh nghiệp đói vốn như Vinaxuki không phải là ít. Giám đốc một doanh nghiệp cho biết:  Muốn được vay vốn ngân hàng, doanh nghiệp phải có hồ sơ pháp lý, hồ sơ tài chính và hoạt động sản xuất, kinh doanh, hồ sơ vay vốn, hồ sơ về tài sản đảm bảo...  Rào cản lớn  nhất của nhiều doanh nghiệp là tài sản đảm bảo (thế chấp) vì những năm qua, nhiều doanh nghiệp làm ăn khó khăn đã thế chấp nhà, đất, máy móc, thiết bị, xe... cho ngân hàng, giờ muốn vay vốn để “vượt khó” tiếp tục sản xuất, kinh doanh thì các  ngân hàng không chấp nhận cho doanh nghiệp dùng hợp đồng, hàng tồn kho làm tài sản thế chấp để đảm bảo cho vay nữa...

Tiến sĩ Cao Sĩ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước phân tích: Có nhiều nguyên nhân khiến doanh nghiệp khó vay vốn ngân hàng, nhưng chủ yếu là do doanh nghiệp chưa đáp ứng đủ điều kiện về tài sản đảm bảo. "Nếu các quy định hiện hành không giảm bớt yêu cầu về tài sản đảm bảo thì dù lãi suất cho vay có hạ, dù nguồn vốn của ngân hàng có thừa, doanh nghiệp cũng khó có cơ hội tiếp cận nguồn vốn vay"-Tiến sĩ Cao Sĩ Kiêm khẳng định.

Giải pháp nào?

Tại phiên họp thường kỳ tháng 2-2014 của Chính phủ, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình cho biết, do đặc thù và diễn biến của sản xuất kinh doanh trong hai tháng đầu năm nên tăng trưởng tín dụng đang giảm khoảng 1,6%. Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại đang nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng tín dụng.  

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia tài chính - tiền tệ, cần sớm giải quyết cho được nghịch lý giữa ngân hàng và doanh nghiệp, nơi thừa tiền, nơi thiếu vốn.  

Ông Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ  Việt Nam đề nghị: Trong bối cảnh hiện nay, các ngân hàng nên thay đổi cái nhìn đối với các doanh nghiệp. Nếu cứ  nhìn vào tài sản thế chấp sẽ rất khó để giải quyết nhu cầu vay vốn. 

Cùng quan điểm với ông Tô Hoài Nam, chuyên gia tài chính Lê Xuân Nghĩa cho rằng, các ngân hàng cần phải căn cứ vào hiệu quả dự án để cho vay hơn là đòi hỏi tài sản thế chấp vì khi phá sản, dù có bán được tài sản bảo đảm thì chi phí cho quá trình này có thể tương đương giá trị khoản vay.   

Thấu hiểu các khó khăn của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, từ đầu tháng 3 này, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đã triển khai sản phẩm cho vay đầu tư tài sản cố định mới. Theo đó, đối với các tài sản nhỏ, lẻ trị giá từ 15 tỷ đồng trở xuống không phải là một hệ thống dây chuyền máy móc, thiết bị đồng bộ mà doanh nghiệp có thể mua rời, tài sản không gắn liền với các dự án đầu tư mới, dự án đầu tư mở rộng, khách hàng sẽ không cần phải lập dự án khi có nhu cầu vay vốn để đầu tư. Đối với nhóm khách hàng có nhu cầu lập dự án (ví dụ: nhà xưởng, nhà máy…) và đang tìm nguồn tài trợ, BIDV xem xét tài trợ tổng thể cả dự án. Như vậy khách hàng có thể giảm được nhiều bước lập hồ sơ tín dụng phức tạp mà không phải lập hai dự án đầu tư khác nhau. Cách làm này của BIDV rất cần được nhân rộng.          

Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang triển khai hiệu quả "Chương trình Kết nối ngân hàng - doanh nghiệp". Đây cũng là cách làm sáng tạo của thành phố, có thể nhân rộng ra nhiều địa phương trong cả nước.    

Nhiều chuyên gia kinh tế đề xuất, để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, trong giai đoạn hiện nay, cần khuyến khích các ngân hàng tiếp tục đẩy mạnh cho vay đối với một số lĩnh vực ưu tiên như cho vay nông nghiệp, nông thôn, doanh nghiệp vừa và nhỏ, công nghiệp hỗ trợ và xuất khẩu.  Đồng thời, cần sửa đổi quy định về hạn chế cho vay tiêu dùng. Nếu chỉ khuyến khích cho vay sản xuất nhưng lại hạn chế cho vay tiêu dùng, chặn đầu ra của sản xuất, thì không kích thích tiêu thụ sản phẩm, không thể giải quyết được nút thắt tồn kho và thanh khoản của nền kinh tế. 

ĐỖ PHÚ THỌ