CLB nông dân ấp Sô La, thuộc HTX nuôi bò sữa xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên (Sóc Trăng) họp phổ biến kinh nghiệm chăn nuôi.

Đồng bào dân tộc Khơ-me ở đồng bằng sông Cửu Long tập trung đa số tại các tỉnh: Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre, Bạc Liêu... Những năm qua Đảng, Nhà nước đã quan tâm đầu tư, triển khai các chương trình phát triển đời sống kinh tế-văn hóa-xã hội, song hiệu quả công tác xóa đói, giảm nghèo (XĐGN) ở các vùng vẫn chưa đồng đều, thiếu tính ổn định. Để mở hướng thoát nghèo bền vững cho đồng bào Khơ-me, một số địa phương đã triển khai thực hiện các mô hình kinh tế hợp tác xã (HTX).

Từ thành công của các mô hình HTX thí điểm

Mô hình kinh tế HTX là một hướng mở thoát nghèo cho đồng bào Khơ-me, được hai tỉnh Sóc Trăng và Bến Tre đi đầu thực hiện, đã đạt được những kết quả đáng mừng. Khi trao đổi với chúng tôi về hiệu quả XĐGN từ các mô hình kinh tế HTX, đồng chí Huỳnh Thanh Hiệp, chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng khẳng định: Sóc Trăng là tỉnh nằm trong diện nghèo nhất khu vực ĐBSCL. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, các địa phương trong tỉnh đã cơ bản xóa xong hộ đói, nhưng tỷ lệ hộ nghèo vẫn ở mức cao. Sau khi thực hiện đồng bộ việc chuyển đổi cơ cấu vật nuôi, cây trồng, triển khai mô hình hợp tác xã (HTX) sản xuất, chăn nuôi, người dân trong vùng đồng bào dân tộc Khơ-me, đã mở hướng phát triển làm ăn hiệu quả. Năng suất lao động không ngừng tăng lên.

Những năm trước, cách làm phổ biến ở Sóc Trăng trong XĐGN là cho dân vay vốn ngân hàng để phát triển sản xuất, chăn nuôi. Tuy nhiên, khi triển khai đến các hộ gia đình thì nhiều địa phương rơi vào cảnh mất cả chì lẫn chài, vốn vay không thu hồi được mà dân cũng không thoát nghèo được. Nguyên nhân là do cách làm ăn nhỏ lẻ, cá thể, đồng vốn vay bị thả nổi, sử dụng không đúng mục đích. Để khắc phục tình trạng này, Sóc Trăng đã triển khai mô hình HTX, tổ, đội sản xuất trong dân. Các hộ nghèo trong từng ấp, khu dân cư tập hợp lại, xác định cách làm ăn, hùn vốn mở rộng sản xuất dưới sự hỗ trợ về vốn, kỹ thuật của các cơ quan Nhà nước. Một trong những mô hình thí điểm đầu tiên của Sóc Trăng được thực hiện tại ấp Trà Vôn A, xã Vĩnh Tân, huyện Vĩnh Châu, vùng đặc biệt khó khăn, nơi có hơn 90% dân số là đồng bào Khơ-me. Từ lâu đồng ruộng của dân Trà Vôn A bị nhiễm mặn, không trồng lúa được phải bỏ hoang. Vốn vay XĐGN cấp về các hộ dân không phát huy hiệu quả. Giải quyết việc làm, cải thiện đời sống nhằm ổn định tình hình xã hội cho các hộ dân ở đây là vấn đề được đặt ra cấp bách. Chủ tịch UBND tỉnh đã trực tiếp về tận nơi khảo sát, chỉ đạo, tập hợp gần 30 hộ dân, qui hoạch 17ha đất ruộng nhiễm mặn để phát triển nuôi tôm, thành lập HTX nuôi trồng thủy sản Vĩnh Tân. Bên cạnh huy động tiềm năng sẵn có trong dân, tỉnh tạo điều kiện cho HTX vay hơn 500 triệu đồng vốn ngân hàng. Nhờ phát huy sức mạnh tập thể, cùng với sự hỗ trợ tích cực về kỹ thuật từ trung tâm khuyến nông nên việc nuôi tôm của HTX Vĩnh Tân phát triển tốt, trở thành một điển hình của tỉnh.

Ở tỉnh Bến Tre, một trong những mô hình thí điểm được thực hiện tại xã Bảo Thuận, huyện ven biển Ba Tri. Vùng này có hơn 65% đồng bào dân tộc Khơ-me. Người dân địa phương này vốn làm nghề muối, cuộc sống rất khó khăn. Sau khi chuyển đổi sang nuôi tôm, chỉ được vài vụ đầu hiệu quả, về sau do cung cách làm ăn tự phát ồ ạt nên thất bại. Địa phương đã qui hoạch hơn 100ha đất, tập hợp các hộ dân thành lập HTX với tổng số xã viên lên tới gần 1.200 hộ. Từ khi vào HTX, các hộ xã viên nuôi tôm theo một qui trình khép kín, nghiêm ngặt, được sự hỗ trợ về kỹ thuật của các cơ quan Nhà nước nên đã tránh được những rủi ro về bệnh tật. Nhờ đó hầu hết các hộ xã viên đều đã thoát nghèo sau gần 3 năm tham gia HTX.

Nếu như ở các địa phương ven biển, nuôi tôm được xác định là “mũi nhọn” trong XĐGN thì ở một số vùng khác, vị thế này được xác định là nuôi bò. Chúng tôi về xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng tìm hiểu mô hình nuôi bò Sind và bò sữa lai F1 cho đồng bào Khơ-me. Các hộ dân trong ấp tập hợp thành CLB trực thuộc HTX nông nghiệp Chăn nuôi bò sữa và bò lai. Hiện HTX đã phát triển lên 262 hộ xã viên, với đàn bò 1.567 con. 100% các hộ xã viên này đều thuộc diện nghèo. Mặc dù hiện nay việc nuôi bò sữa đang là chuyện khó khăn ở các vùng quê khác thì ở đây với sự hỗ trợ của Nhà nước, HTX bảo đảm rất tốt mọi khoản cho nhà nông từ kỹ thuật, thú y cho đến thu mua sữa. Tính ra nuôi một con bò sữa người nông dân có lợi nhuận cao hơn làm 3 công ruộng lúa, mở ra hướng thoát nghèo bền vững.

Đến xác định hướng đi xóa đói giảm nghèo

Từ thành công của những mô hình thí điểm giúp địa phương đúc rút ra cách làm, phương pháp chỉ đạo để áp dụng, nhân rộng ra các vùng khác. Đến nay toàn tỉnh Sóc Trăng đã xây dựng, phát triển được 127 HTX, tỉnh Bến Tre phát triển được 74 HTX. Theo kết quả khảo sát của các địa phương, phần lớn các HTX, tổ hợp tác đều phát triển làm ăn ổn định, kinh tế hộ gia đình được cải thiện hơn so với làm ăn nhỏ lẻ.

Hiệu quả từ các mô hình HTX đã mở ra một hướng đi mới về cách thức, phương pháp tập hợp các hộ dân liên kết làm ăn, hạn chế sự thất thoát nguồn vốn. Tuy nhiên để nhân rộng những mô hình HTX cần phải có sự khảo sát thực tế, tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng hộ gia đình để áp dụng cách làm phù hợp. Đồng chí Cao Tấn Khổng, chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre cho biết: Để phát triển, nhân rộng những mô hình này phải dự báo được xu hướng phát triển của mô hình, phải đúc kết được cách làm hiệu quả nhất, tìm hình thức phù hợp với điều kiện của từng vùng, từng địa phương. Qua khảo sát thực tế và trao đổi với các cán bộ chức trách, chúng tôi thấy đối với đồng bào dân tộc Khơ-me hiện nay, tổ chức hình thức HTX vừa và nhỏ là phù hợp. Để mô hình phát triển ổn định, bền vững cần xác định và tăng cường hơn nữa vai trò quản lý Nhà nước, có sự chỉ đạo nhất quán, định hướng qui hoạch, hỗ trợ pháp lý, giúp dân vay vốn ngân hàng, tổ chức cán bộ xuống cơ sở giúp dân về kỹ thuật… Tuỳ từng vùng, từng địa phương để áp dụng các mô hình phù hợp. Quan trọng là cách làm. Đồng bào Khơ-me thường ở những vùng sâu, vùng xa, điều kiện kinh tế khó khăn, dân trí thấp. Tổ chức các mô hình làm ăn cho họ phải có hẳn một lộ trình từ thấp đến cao, làm thận trọng, tỉ mỉ, làm đến đâu chắc đến đó, không nên cùng một lúc triển khai đại trà, vượt quá khả năng của địa phương.

Bài và ảnh: PHAN TÙNG SƠN