Sáng tạo để thành công

QĐND - Nếu thiếu sáng tạo, thiếu tự tin, Việt Nam sẽ mãi là nơi gia công hàng hóa cho thế giới, sẽ mãi là “anh cu li” trên bản đồ công nghiệp thế giới…

Đau đáu từ một đôi giày

Trong một lần nói chuyện với các bạn trẻ ưa thích kinh doanh tại Hà Nội, Giám đốc Chiến lược Tập đoàn FPT Nguyễn Hữu Thái Hòa dẫn câu chuyện thực tế đã khiến anh phải đau đáu tìm hiểu ngọn nguồn sự việc. Ấy là một lần, anh sang Pháp công tác và ghé thăm một siêu thị ở đó. Đập vào mắt anh là hình ảnh những đôi giày Trung Quốc với giá 30 ơ-rô, bị bày la liệt dưới đất. Trên kệ, phân khúc bình dân là những đôi giày được sản xuất từ các nước châu Âu. Trong chiếc hộp lung linh nhất là đôi giày Adidas sản xuất tại Việt Nam, tinh tế đến từng chi tiết nhỏ nhất, được trưng bày ở vị trí trang trọng nhất, với giá bán cao nhất, tức là phân khúc cao cấp nhất về giày trong siêu thị ấy. Nguyễn Hữu Thái Hòa kể, hình ảnh đôi giày Adidas Việt Nam chiếm lĩnh phân khúc giày cao cấp giữa nước Pháp hoa lệ đã khiến anh phải suy nghĩ. Về Việt Nam, anh cất công tìm hiểu xem tại sao Adidas lại phát hiện ra khả năng tinh tế như thế của công nhân Việt Nam. Té ra, câu trả lời cũng không quá phức tạp. Hằng năm, hãng giày này luôn tổ chức các cuộc thi tay nghề cho công nhân ở khắp nơi trên thế giới. Tài năng của công nhân Việt được phát hiện ra nhờ những cuộc thi tưởng chừng chỉ để vui chơi, giải trí như thế.

Công nhân Nhà máy Z121 (Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) được coi là những nghệ nhân trong sản xuất pháo hoa lễ hội. Ảnh: Nhất Ngôn.

Rõ ràng, Việt Nam không thiếu những công nhân lành nghề, có “bàn tay vàng”, khéo léo bậc nhất thế giới. Vậy, tại sao rất ít hàng Việt Nam chiếm lĩnh được vị thế cao trên thị trường thế giới như Adidas Việt Nam? Câu chuyện thứ hai được Nguyễn Hữu Thái Hòa đưa ra gợi mở rõ hơn câu trả lời cho câu hỏi này.

Nguyễn Hữu Thái Hòa kể, anh đã rất ngạc nhiên khi lần đầu đến thăm Công ty cổ phần Đồng Tâm. Thời điểm đó, phân khúc gạch hạng 1 của Đồng Tâm luôn bị lỗi tới 27% sản lượng. Đem thắc mắc này hỏi lãnh đạo doanh nghiệp, anh nhận được câu trả lời rằng ông ta hoàn toàn không hay biết gì về điều đó, chỉ làm và làm, chấp nhận tỷ lệ sản phẩm lỗi cao ấy như một điều tất yếu. Tuy nhiên, sau đó, chính công nhân của doanh nghiệp này đã phát hiện ra, sản phẩm bị lỗi nhiều là do bụi. Một giải pháp hết sức đơn giản được đưa ra, doanh nghiệp cho che chắn mái nhà cẩn thận hơn. Kết quả, tỷ lệ sản phẩm bị lỗi giảm từ 27% xuống còn 12%, một thành công ngoài sức tưởng tượng.

Như vậy, phải chăng, người Việt Nam, doanh nhân Việt Nam, doanh nghiệp Việt Nam thành công không lớn như thế giới là do thiếu sáng tạo, thiếu tự tin vào khả năng của bản thân?

Sáng tạo quyết định thành công

Bài học thực tế ở một số nước không thể bứt ra khỏi chiếc “bẫy thu nhập trung bình” cho thấy rằng, những điều Nguyễn Hữu Thái Hòa trăn trở trên đây không phải là không có cơ sở. Với tâm lý không thể vượt lên trên những nước giàu, họ tin rằng mình chỉ có thể làm gia công hàng hóa cho các nước tiên tiến. Như thế, chính phủ của họ vẫn thu được thuế, người dân của họ cũng vẫn có được việc làm. Sự an phận thủ thường ấy khiến họ không thể bứt lên được và loanh quanh mãi với mức thu nhập trung bình, thậm chí là trung bình thấp.

“Sáng tạo là con đường gần như duy nhất để thoát khỏi lạc hậu. Chừng nào chúng ta chưa có được những sản phẩm của mình, còn nhập siêu công nghệ cao cho phát triển đất nước, chừng đó người Việt Nam vẫn còn loay hoay trong một phân khúc rất thấp của thế giới. Dĩ nhiên, không thể ngày một ngày hai chúng ta có thể sáng tạo ra những IP đỉnh cao, nhưng ý thức vươn đến một sự chủ động hơn trong từng ngành nghề để thoát nghèo là vô cùng quan trọng”, Nguyễn Hữu Thái Hòa kết luận như vậy với các bạn trẻ.

Nói về vai trò của sáng tạo, Phó chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Phạm Gia Túc cũng nhấn mạnh, sáng tạo là chìa khóa của thành công, thậm chí là những thành công lớn làm thay đổi dòng chảy của lịch sử. Ông dẫn lại việc Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng để chứng minh điều đó. Chính nhờ cách đánh sáng tạo, đóng cọc nhọn bịt sắt dưới lòng sông, lợi dụng thủy triều nhử địch vào bãi cọc làm thủng, đắm thuyền giặc, đã mang lại Chiến thắng Bạch Đằng vang dội lịch sử. “Vấn đề quyết định là con người, là chính chúng ta. Con người làm nên những đổi mới, những sáng tạo đó”, ông Phạm Gia Túc nói.

Ông Đặng Lê Nguyên Vũ, một doanh nhân thành đạt trong lĩnh vực kinh doanh cà phê, khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng, cũng chia sẻ kinh nghiệm: Sáng tạo, đặc biệt là sáng tạo có trách nhiệm, là năng lượng sống, là yếu tố quyết định người thành công, kẻ thất bại; nước nào giàu, nước nào nghèo.

Người Việt Nam vốn được đánh giá là thông minh, cần cù, chịu khó. Đất nước Việt Nam cũng được đánh giá là có nhiều tài nguyên thiên nhiên phong phú. Việt Nam nằm ở vị trí rất thuận lợi, là cửa ngõ vào khu vực Đông Nam Á và châu Á. Với những yếu tố thuận lợi ấy, nếu hoạt động sáng tạo được đẩy mạnh, có lẽ không quá khó để Việt Nam nhanh chóng vượt qua “bẫy thu nhập trung bình”, xây dựng được những thương hiệu hàng hóa hàng đầu trên thế giới.