Rất cần sự tham gia của cộng đồng

QĐND - Với chủ đề “Khu bảo tồn biển với việc phát triển bền vững tài nguyên môi trường biển, đảo”, Diễn đàn Thương hiệu biển Việt Nam lần thứ được V do Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Hà Tĩnh tổ chức vào ngày 7-6 tại TP Hà Tĩnh là một trong những hoạt động chính trong Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2013.

Cần hiểu rõ khái niệm

Theo TS. Phạm Ngọc Sơn, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, thương hiệu biển là vấn đề mới mẻ. Hiện nay vẫn tồn tại một quan niệm: Không thể có thương hiệu biển chung chung mà phải gắn  với sản phẩm, sản vật biển và doanh nghiệp có liên quan đến hoạt động về biển cụ thể. Các nhà quản lý cũng gặp lúng túng về phương pháp tiếp cận vấn đề do nội dung, đối tượng hướng đến trùng lặp, hiệu quả và lợi ích hạn chế. Nội dung của khái niệm thương hiệu biển vẫn còn là vấn đề để ngỏ...

Tiếp cận vấn đề này từ công tác bảo tồn thiên nhiên, TS Sơn cho rằng, thương hiệu biển chính là sự cảm nhận về biển Việt Nam cùng với con người, cộng đồng dân cư ven biển, sản vật, sản phẩm biển; ngành nghề, lĩnh vực, hoạt động, dịch vụ và các địa phương, địa danh có liên quan đến biển Việt Nam được hình thành bởi mọi trải nghiệm có liên quan, khi chúng tạo được dấu ấn rõ ràng nhằm thiết lập một chỗ đứng riêng trong tâm trí cộng đồng.

Cảng cá tại KBTB đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị).

Tại diễn đàn, ông Chu Phạm Ngọc Hiển, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, Trưởng ban chỉ đạo Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2013, nói: “Trong những nằm gần đây, hệ sinh thái biển đang có dấu hiệu suy giảm nhanh chóng, đặc biệt đối với các khu vực biển ven bờ, đã tác động không nhỏ đến kế hoạch phát triển kinh tế đất nước và nguồn sinh kế của cộng đồng ngư dân ven biển”. Vì vậy, từ năm 2010 đến nay cả nước đã có 16 khu bảo tồn biển (KBTB) đã được Chính phủ phê duyệt quy hoạch đến năm 2020 nhằm bảo vệ đa dạng sinh học nói chung và bảo vệ hệ sinh thái biển.  

Các tham luận, phát biểu tại Diễn đàn Thương hiệu biển Việt Nam lần thứ V đã khẳng định phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững về kinh tế của hệ thống đảo để có bước đột phá về kinh tế biển, đảo và ven biển nước ta, đồng thời xây dựng hệ thống đảo trở thành tuyến phòng thủ vững chắc bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền quốc gia các vùng biển, đảo của Tổ quốc. Tại diễn đàn, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu khoa học, các doanh nhân, các tập đoàn kinh tế đã chia sẻ những ý tưởng, đề xuất, kiến nghị về những vấn đề trong công tác xây dựng, quản lý, phát triển KBTB; thông qua đó nhằm hoạch định chính sách, đề ra các văn bản quy phạm pháp luật để khuyến khích, thu hút các tổ chức, cá nhân và cộng đồng dân cư vào việc thiết lập, quản lý các KBTB, phục vụ phát triển kinh tế theo hướng bền vững. Tuy nhiên, cho đến nay, hầu hết các hoạt động bảo tồn biển  mới mang tính chất địa phương, chưa có hệ thống, nhiều KBTB mới chỉ tồn tại trên giấy, tại các khu vực này việc thực thi luật pháp còn thiếu nghiêm túc, thiếu phương tiện và thiếu biện pháp bảo vệ hữu hiệu.

KBTB Lý Sơn (Quảng Ngãi) có 7113/7925ha là mặt nước biển, hiện đang tiến hành lập quy hoạch chi tiết, dự kiến phân vùng chức năng với các khu vực: Vùng bảo vệ nghiêm ngặt, vùng phục hồi sinh thái và vùng phát triển. Tuy nhiên, trong hai thập niên vừa qua, tình trạng khai thác thủy sản bằng thuốc nổ và các loại phương tiện hủy diệt khác đã làm cho độ đa dạng sinh học tại vùng biển quanh đảo Lý Sơn bị suy giảm nghiêm trọng; nạn khai thác cát biển để trồng hành, tỏi đã làm bờ biển thường xuyên sạt lở, diện tích tự nhiên ngày càng thu hẹp. Chính vì vậy, theo ông Đỗ Ngọc Vinh, Chi cục trưởng Chi cục Biển và Hải đảo tỉnh Quảng Ngãi, chính quyền địa phương và các ngành liên quan cần tuyên truyền, vận động cộng đồng dân cư trong vùng tích cực bảo vệ tài nguyên môi trường biển, đảo; tham gia các hoạt động quản lý KBTB theo phương thức “đồng quản lý”, trong đó, chính quyền chia sẻ một phần trách nhiệm, quyền hạn và chức năng quản lý thủy sản với người sử dụng tài nguyên như với những đối tác. Thực trạng ở đảo Lý Sơn cũng đang diễn ra ở một số nơi khác. Tại đảo Phú Quốc, vấn đề quản lý kích thước đánh bắt thủy, hải sản, cưỡng chế đánh bắt bất hợp pháp và thiết lập rạn san hô nhân tạo, thiết lập các khu duy trì nguồn giống thủy sản đang được đề xuất như là những giải pháp hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Thương hiệu biển Việt Nam là một cách làm độc đáo, một trong những phương thức khai thác tài nguyên kiểu mới, góp phần đưa các sản phẩm kinh tế, văn hóa, du lịch biển Việt Nam có sức cạnh tranh hơn khi hướng đến thị trường quốc tế rộng lớn; tạo ra động lực tăng trưởng và liên kết các vùng, ngành kinh tế. Việc phát huy vai trò của cộng đồng dân cư tham gia xây dựng và quản lý các KBTB đặt ra yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, giáo dục nâng cao nhận thức của cộng đồng; bên cạnh đó cần phát triển các mô hình quản lý cộng đồng do cộng đồng dân cư địa phương, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia xây dựng và quản lý, nhằm khai thác, sử dụng các KBTB có hiệu quả, tạo sinh kế cho cộng đồng dân cư, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.

Bài và ảnh: TRẦN HOÀI