Trong khi tôm sú rớt giá, thị trường bấp bênh, giá trị xuất khẩu bị giảm sút, người nuôi lao đao vì tôm chết tràn lan, thì nuôi tôm thẻ chân trắng (TCT) được coi là một hướng mở đầy lợi thế do chi phí rẻ, giá trị xuất khẩu cao... Qua đánh giá hiệu quả thực tế, đầu tháng 7-2008, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã chính thức đồng ý phát triển nuôi tôm TCT ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Hiệu quả, năng suất cao

Theo các chuyên gia ngành thủy sản, tôm TCT có tên khoa học là Penaeus Vannamei, xuất xứ từ Nam Mỹ. Tôm TCT có năng suất gấp 2-3 lần so với tôm sú, chi phí nuôi cũng rẻ hơn từ 20% đến 30% so với tôm sú, thời gian nuôi ngắn, chỉ từ 3 đến 3,5 tháng, trong khi nuôi tôm sú mất thời gian 4,5 tháng. Kỹ thuật nuôi tôm TCT không khó, có thể nuôi theo mật độ dày; khả năng kháng bệnh cao. Trên thực tế, mấy năm gần đây, người dân đã nuôi tôm TCT một cách tự phát và nhiều tỉnh đã “xé rào” nuôi thử nghiệm, tuy nhiên, mãi đến đầu năm 2007, hiệu quả mới được khẳng định rõ nét.

Vùng sản xuất nuôi tôm TCT đạt hiệu quả cao của Công ty XNK Lâm Thủy sản Bến Tre (huyện Ba Tri, Bến Tre).

Tại tỉnh Kiên Giang, nhiều doanh nghiệp đã “phá rào” nuôi thử nghiệm và kết quả khẳng định vùng đất này rất thuận lợi đối với tôm TCT. Cụ thể như Công ty Đầu tư xây dựng và phát triển Hạ Long vào đầu năm 2007 đã nuôi thử nghiệm 20ha tôm TCT tại vùng Tứ giác Long Xuyên (Kiên Lương, Kiên Giang) và chỉ sau 3 tháng, thu hoạch đạt năng suất 15 tấn/ha. Hiện nay, tỉnh Kiên Giang có 4 đơn vị thả nuôi tôm TCT với tổng diện tích 117,5ha và đạt năng suất từ 11 đến 14 tấn/ha. Năng suất quá cao, khiến cho nhiều đơn vị tiếp tục đầu tư phát triển nuôi tôm TCT.

Tại tỉnh Bến Tre, Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Lâm Thủy sản Bến Tre đã nuôi thử nghiệm thành công tôm TCT ở ấp 1, xã Bảo Thuận (huyện Ba Tri), năng suất bình quân đạt 8 tấn/ha. Từ thành công này, Công ty đã mạnh dạn đầu tư nuôi tới 66ha và sau 3 tháng nuôi, tôm đã đạt loại 80 con/kg. Nuôi tôm TCT chi phí đầu tư ít hơn tôm sú và cũng ít rủi ro hơn, giá bán khá cao: 57.000đ/kg, loại 80 con/kg. Ngoài Công ty trên, hiện có khá nhiều doanh nghiệp và nông dân đã nuôi thử nghiệm tôm TCT thành công. Chính quyền tỉnh Bến Tre đã tiến hành quy hoạch, phân vùng, dự kiến phát triển tôm TCT khoảng 1.000ha. Đến nay, tỉnh đã phát triển được 121,59ha thả nuôi tôm chân trắng, mật độ trung bình 80 con/m2, thời gian từ 2,5 đến 3 tháng cho thu hoạch, đạt kích cỡ 70-100 con/kg. Chính quyền tỉnh cũng đã chỉ đạo kiểm soát nguồn giống chặt chẽ, tránh xảy ra dịch bệnh.

Còn nhiều thách thức

ĐBSCL được coi là vùng có nhiều lợi thế về nuôi trồng thủy sản nhất cả nước, có thể phát triển cả về qui mô, chất lượng. Hơn nữa, đây là vùng có đất đai, nguồn nước, thổ nhưỡng, khí hậu rất phù hợp với loại tôm TCT. Việc chấp thuận nuôi tôm TCT của Bộ NN và PTNT rõ ràng đã tạo điều kiện, mở ra hướng nuôi trồng mới cho vùng. Tuy nhiên, để phát triển nuôi tôm TCT tạo được hiệu quả cao, không lặp lại bài học “tôm sú”, đòi hỏi nông dân và chính quyền địa phương phải vượt qua hàng loạt thách thức.

Việc phát triển nuôi tôm sú đang mất dần lợi thế, bị cạnh tranh gay gắt của con tôm TCT từ các nước xuất khẩu như Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Độ… Điều này cũng khiến cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản tại ĐBSCL lo ngại, thấy rõ hướng xuất khẩu tôm sú ngày càng bị thu hẹp. Chính vì thế, việc tôm sú càng mất giá, các vùng đất nuôi tôm sú bị thoái hóa, bỏ hoang do người nuôi thua lỗ rất khó cải tạo để trồng lúa. Vì vậy, chỉ có thể cải tạo đất để phát triển nuôi tôm TCT là phù hợp nhất, mở ra tiềm năng hứa hẹn. Tuy nhiên, để làm được điều này, chính nông dân phải nâng cao ý thức trên diện tích nuôi của mình, chuẩn bị đủ điều kiện và đăng ký nuôi với các ngành chức năng.

Nuôi tôm sú đang mất dần lợi thế ở ĐBSCL.

Trong hội nghị giao ban trực tuyến giữa Bộ trưởng Bộ NN và PTNT với đại diện 28 tỉnh trọng điểm về phát triển thủy sản đã khẳng định, tôm TCT hiện đang có thị trường rất tốt. 2/3 nhu cầu trên thế giới đang sử dụng loại tôm TCT. Việc phát triển nuôi tôm TCT, nếu không nhanh chân sẽ mất thời cơ vàng; có khả năng tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho nông dân, nâng cao giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, Bộ NN và PTNT khuyến cáo việc phát triển nuôi phải tổ chức chặt chẽ, hạn chế thấp nhất thiệt hại do kỹ thuật, quản lý giống, chất lượng nuôi…gây ra.

Mặc dù được Bộ NN và PTNT cho phép, nhưng các ngành chức năng ở các tỉnh ĐBSCL đang rất thận trọng trước chủ trương này. Nhiều lý do được đưa ra vì nuôi tôm TCT nếu không quản lý chặt từ khâu qui hoạch, con giống, kỹ thuật… sẽ dễ xảy ra tình trạng nuôi ồ ạt theo phong trào, khó kiểm soát, dịch bệnh khó xử lý. Nhiều tỉnh, thành phố ở ĐBSCL đã bước đầu siết chặt các khâu qui hoạch nuôi tôm TCT. Tại Bạc Liêu, Sở Thủy sản chính thức ban hành văn bản quy định về việc khoanh nuôi tôm TCT. Việc phát triển nuôi tôm TCT chỉ được triển khai ở những vùng nuôi tôm sú bị thiệt hại, bỏ hoang. Các địa bàn khác trong tỉnh không được phép nuôi tôm TCT.

Theo các sở thủy sản của một số địa phương ĐBSCL, trong giai đoạn hiện nay, chưa khuyến khích người nuôi tôm sú chuyển sang nuôi tôm TCT. Vì hiện nay, nhiều nơi ở ĐBSCL chưa đáp ứng đúng qui định về qui hoạch, kỹ thuật nuôi thâm canh, nguồn giống gắn với sản xuất. Ông Nguyễn Vân Thanh, Chi cục phó Chi cục Quản lý chất lượng, an toàn vệ sinh và thú y thủy sản Kiên Giang cho biết:

- Khó khăn lớn nhất là nguồn tôm giống sạch bệnh. Do đó, trước mắt và cả những năm tới, nguồn giống vẫn phải nhập từ các tỉnh miền Trung. Chủ trương của tỉnh là khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư sản xuất giống TCT, tuy nhiên, đây là việc làm rất khó vì nguồn giống bố mẹ phải nhập từ nước ngoài và chỉ các doanh nghiệp có quy mô lớn, công nghệ cao mới làm được. Nếu các hộ muốn đầu tư nuôi tôm TCT thì phải tuân thủ các quy định của Bộ NN-PTNT. Không được tự ý nuôi ở những nơi chưa có đủ điều kiện.

Về nguồn vốn, hiện nay việc đầu tư nuôi tôm TCT có chi phí khoảng 400 triệu đồng/ha. Vì vậy, những hộ nghèo, nợ nần vì nuôi tôm sú thất bại khó có khả năng cải tạo đất, đầu tư nuôi tôm TCT. Do đó, cùng với việc qui hoạch, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để nông dân nghèo đầu tư sản xuất.

Trong cuộc họp bàn về phát triển thủy sản, Thứ trưởng Bộ NN và PTNT Nguyễn Việt Thắng cho rằng, cần phải phổ biến kỹ thuật, điều kiện nuôi để nông dân biết. Các địa phương cần nêu rõ một số điều kiện cụ thể như không cho nuôi tôm TCT xen lẫn tôm sú, trong khi hầu hết người nuôi hiện nay đang nuôi tôm sú muốn chuyển sang nuôi tôm TCT. Đặc biệt về vấn đề giống, nên xem xét cho các địa phương sản xuất giống ngoài những vùng giống nhà nước đã quy hoạch nhưng phải quản lý chặt.

Chủ động kiểm soát chặt chẽ việc mở rộng sản xuất nuôi tôm TCT là điều cần thiết ở các tỉnh, thành phố ở ĐBSCL. Tránh để xảy ra tình trạng nông dân ồ ạt chạy theo phong trào bỏ tôm sú, bỏ đồng lúa, ruộng muối để nuôi tôm TCT. Hơn nữa, các tỉnh cần qui định những cá nhân, đơn vị nào nuôi tôm TCT cần phải đăng ký cho ngành chức năng với chính quyền địa phương, các cơ quan quản lý. Quản lý chặt chẽ qui hoạch sẽ giúp cho phát triển sản xuất tôm TCT theo hướng bền vững, đạt giá trị kinh tế cao.

Bài và ảnh: TRUNG KIÊN