Phòng, trừ sâu bệnh: Mệnh lệnh từ ruộng đồng

Vùng trồng rau an toàn tại thị trấn Như Quỳnh, huyện Văn Lâm (Hưng Yên). Ảnh: Trần Tuấn – TTXVN

Kinh nghiệm “né rầy”…

Từ phương Nam, ông Hồ Văn Chiến, giám đốc Trung tâm Bảo vệ thực vật phía Nam, được mời ra Hà Nội báo cáo kết quả thực hiện mô hình gieo sạ lúa đồng loạt để “né rầy”. Phần trình bày của ông được lãnh đạo các sở nông nghiệp, chi cục bảo vệ thực vật 64 tỉnh, thành phố trong cả nước đặc biệt quan tâm. Bởi, nhờ phương pháp này mà huyện Cai Lậy (tỉnh Tiền Giang) giảm đáng kể thiệt hại do rầy nâu truyền bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá trên lúa, giành thắng lợi vụ đông xuân vừa qua.

Xin tóm tắt nội dung ông Hồ Văn Chiến phát biểu như sau: Trong vụ hè chính vụ năm ngoái, huyện Cai Lậy có khoảng 5.000 ha gieo sạ sớm đã bị thiệt hại do bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá. Trong khi đó, các trà gieo sạ trễ hơn thì mức độ thiệt hại không đáng kể. Qua thực hiện một số thí nghiệm, Trung tâm Bảo vệ thực vật phía Nam nhận thấy, rầy nâu truyền vi-rút dịch bệnh (vàng lùn, lùn xoắn lá) gây thiệt hại nghiêm trọng cho lúa khi cây ít hơn 20 ngày tuổi. Như vậy, nếu nắm được quy luật thời điểm xuất hiện rầy nâu (qua hệ thống bẫy đèn), rồi tiến hành gieo sạ đồng loạt thì sẽ tránh bị dịch hại lúa.

Vụ đông xuân năm 2006-2007, huyện Cai Lậy quyết tâm thực hiện phương pháp “né rầy” này. Từ ngày 27-10 đến 2-11-2006, qua theo dõi tại 6 xã Tân Phú, Phú Cường, Mỹ Thành Nam, Bình Phú, Long Khánh và Nhị Mỹ, phát hiện rầy nâu đã “vào đèn” rất nhiều. Trung tâm Bảo vệ thực vật phía Nam và lãnh đạo huyện Cai Lậy kịp thời chỉ đạo bà con nông dân đồng loạt gieo sạ vụ đông xuân để “né rầy” (tránh trổ lúa non dưới 20 ngày tuổi lúc rầy tấn công). Số diện tích gieo sạ tập trung từ ngày 25 đến 30-11-2006 là 15.066 ha (chiếm hơn 89% diện tích canh tác lúa của huyện). Kết quả thật bất ngờ, số diện tích này cơ bản đã tránh được rầy phá hoại, vụ lúa đông xuân 2006-2007, huyện Cai Lậy được mùa bội thu, năng suất lúa cao hơn 7 tấn/ha, lợi nhuận khoảng 15 triệu đồng/ha.

Ông Hồ Văn Chiến hồ hởi thông báo: Đến nay, bà con nông dân huyện Cai Lậy đã rất an tâm, tin tưởng vào biện pháp gieo sạ đồng loạt “né rầy”, giảm đáng kể thiệt hại do bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá. Phương pháp dùng bẫy đèn dự báo thời điểm rầy nâu trưởng thành, di chuyển, từ đó thực hiện xuống giống phù hợp là biện pháp quan trọng, hiệu quả. Kinh nghiệm là, để đạt độ an toàn cao cho cây lúa, chỉ nên gieo sạ lúc rầy nâu “vào đèn” nhiều nhất, giai đoạn xung yếu mà cây lúa cần được bảo vệ là dưới 20 ngày sau sạ, sử dụng giống chống bệnh, dâng nước bảo vệ cây lúa… sẽ hạn chế được dịch.

Phương pháp “né rầy” hiện đang được áp dụng rộng rãi tại các tỉnh phía Nam. Cho đến nay, vi rút gây bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá vẫn chưa có thuốc đặc trị. Vì vậy, “né rầy” đang được coi là giải pháp hữu hiệu trong sản xuất nông nghiệp.

Hành trình cùng nhà nông

Theo báo cáo của Cục Bảo vệ thực vật, năm 2006 số diện tích bị nhiễm rầy nâu, rầy lưng trắng trên lúa vào khoảng 605.593 ha (tăng 3,2 lần so với năm 2005), và diện tích nhiễm bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá khoảng hơn 175.000 ha, trong đó 93.116 ha bị nhiễm nặng và hơn 25.000 ha phải tiêu huỷ. Đội ngũ cán bộ, nhân viên làm công tác bảo vệ thực vật thực sự là những người bạn của nhà nông, cùng đôn đáo lo chuyện xuống giống, bón phân, dưỡng lúa, phòng trừ sâu bệnh.

Ông Nguyễn Quang Minh, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết: Ngành thường xuyên cử cán bộ xuống cơ sở, nắm bắt tình hình sản xuất, kiểm tra tình hình dịch bệnh, dự báo khả năng gây hại, đề ra các giải pháp kỹ thuật phòng, chống dịch bệnh cứu lúa. Mặc dù bị bão lũ, sâu bệnh, nhưng sản lượng lúa thu hoạch trong cả nước năm qua vẫn đạt 36,236 triệu tấn, tăng 400.000 tấn so với năm 2005. Diện tích các loại cây trồng khác cũng đạt kết quả cao, trong đó cây rau màu đạt 610.000 ha, cây nho là 2.200 ha, cây xoài là 54.000 ha, các loại cây có múi khoảng 79.000 ha.

Cũng theo ông Minh, việc chỉ đạo, triển khai công tác bảo vệ thực vật đã được nâng cao một bước, tất cả các tỉnh đều thực hiện nối mạng in-tơ-nét, ứng dụng công nghệ thư điện tử (e-mail) trong thông báo tình hình sâu bệnh; nhiều địa phương còn ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) xây dựng cơ sở dữ liệu để nắm được tình hình dịch hại qua bản đồ.

Thời gian qua, việc sử dụng nhãn mác sai quy định, buôn bán phân bón, thuốc bảo vệ thực vật nhái, giả, luôn là nỗi lo của bà con nông dân. Thanh tra Cục Bảo vệ thực vật phối hợp với các chi cục địa phương đã tiến hành thanh tra 10 nhà máy sản xuất vật tư nông nghiệp, phát hiện tới 43 lỗi vi phạm, bị xử phạt hành chính, thu hồi, hoặc buộc đình chỉ lưu hành. Đồng thời, tiến hành 566 đợt thanh tra, kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, phát hiện 2.350 cửa hàng, đại lý (trong tổng số 14.752 lượt cơ sở được kiểm tra) vi phạm các quy định về kinh doanh (chiếm gần 16% số cửa hàng, đại lý được thanh tra). Những vi phạm chủ yếu là cơ sở không đủ điều kiện kinh doanh, thuốc không đúng nhãn mác, quá hạn sử dụng, kém phẩm chất, ngoài danh mục... Thanh tra chuyên ngành tiến hành xử lý vi phạm, bằng hình thức phạt tiền, tổng số 762 cơ sở, cá nhân kinh doanh, tịch thu 962.588 lít, gần 4.000 kg thuốc bảo vệ thực vật vi phạm.

Hiện nay, tại chi cục bảo vệ thực vật các tỉnh còn tồn đọng gần 70.000 kg, 36.823 lít và 3.914 bao bì thuốc bảo vệ thực vật cần phải tiêu huỷ.

Vẫn còn nhiều cái khó!

Trao đổi với cán bộ sở nông nghiệp, chi cục bảo vệ thực vật một số tỉnh, chúng tôi được biết, sâu bệnh diễn biến ngày càng phức tạp, các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật xuất hiện tràn lan, thật giả lẫn lộn… Vì vậy, công tác bảo vệ thực vật ở cơ sở ngày càng khó khăn hơn.

Ông Nguyễn Quang Đồng, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hải Dương cho biết: Toàn tỉnh có khoảng 65.000 ha lúa, 10.000 ha rau màu gối vụ, mấy năm nay sâu bệnh diễn biến phức tạp, cán bộ bảo vệ thực vật hết sức vất vả. Địa phương có lực lượng thanh tra bảo vệ thực vật, nhưng anh em làm việc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, rất khó xác định chuẩn xác các loại vật tư mới. Ở tỉnh không có phương tiện xét nghiệm, kiểm tra đánh giá chất lượng vật tư nông nghiệp. Nếu nghi ngờ phân bón, thuốc trừ sâu giả, thì phải lấy mẫu gửi lên trên xét nghiệm, kinh phí trả cho việc này rất tốn kém, địa phương không lo nổi. Sở đang có kế hoạch xây dựng một trung tâm kiểm tra sản phẩm, vật tư nông nghiệp, nhưng lại chưa có kinh phí...

Ông Phan Ái Nhật, Phó giám đốc Sở nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Vĩnh Long thì cho rằng: Hiện nay, Vĩnh Long đang phát triển mạnh trồng cây ăn quả. Tuy nhiên, nhiều loại cây, ngay cả cán bộ bảo vệ thực vật cũng chưa hiểu cách phòng, chống dịch bệnh như thế nào. Nhà nước cần có một “chính sách khung” để khi xảy ra dịch hại cây trồng địa phương chủ động áp dụng với nông dân (như cơ chế hỗ trợ thuốc, biện pháp ngăn ngừa, các trường hợp phải tiêu huỷ diện tích, xử lý người vi phạm...).

Bên cạnh cây lúa, việc chăm sóc, bảo vệ những loại cây thực phẩm, cây ăn quả, cây công nghiệp đang là thách thức lớn đối với những người làm công tác bảo vệ thực vật. Lãnh đạo Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Thanh Hoá bộc bạch: “Tại huyện Nga Sơn, cây cói có giá trị kinh tế rất lớn, là nguồn thu chính của nông dân. Khi bà con phản ánh có loại “sâu lạ” phá cói, chúng tôi rất lúng túng, không biết xử lý ra sao, dùng loại thuốc gì để tiêu diệt. Vì vậy, cán bộ, nhân viên bảo vệ thực vật nên thường xuyên được tập huấn, nâng cao hiểu biết các loại “sâu lạ”, “thuốc mới” để hướng dẫn cho bà con”.

Năm 2007, cả nước phấn đấu đạt 37 triệu tấn lúa, xuất khẩu 5 triệu tấn gạo. Để đạt mục tiêu này, mệnh lệnh đối với nhà nông là phải làm tốt công tác chăm sóc, dưỡng lúa, phòng trừ sâu bệnh. Theo ông Bùi Sĩ Doanh, Phó cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật, dù còn nhiều khó khăn toàn ngành sẽ tiếp tục đồng hành cùng bà con nông dân, tập trung theo dõi, nắm chắc diễn biến tình hình phát sinh dịch hại trên cây trồng, phấn đấu dự báo sớm trước các cao điểm phát sinh dịch hại từ 15 đến 20 ngày, hướng dẫn bà con nông dân phòng trừ hiệu quả, quyết tâm giành thắng lợi trong sản xuất nông nghiệp năm nay./.