“Bờ xôi ruộng mật” mất dần

Nông nghiệp được ví như “phao cứu sinh” giúp nền kinh tế ổn định vượt qua khủng hoảng và tạo công ăn việc làm cho người dân trong thời gian vừa qua.

Thế nhưng, nông nghiệp lại đang chịu nhiều sức ép trước tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Làm gì để phát triển ngành nông nghiệp tương xứng với vai trò vốn có của nó, là câu hỏi đặt ra đối với các nhà hoạch định chính sách.

“Phao cứu sinh”

Theo tiến sỹ Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệp Nông thôn thì Việt Nam đã đối diện với 3 cuộc khủng hoảng kinh tế. Đó là: Cuộc khủng hoảng kinh tế những năm 80; cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1997 – 1998 và đợt khủng hoảng kinh tế lần này. Cả 3 lần khủng hoảng thì nông nghiệp đều nổi lên như là phao cứu sinh giúp nền kinh tế trong nước ổn định và vượt qua suy thoái. Đặc biệt, trong đợt khủng hoảng này, vai trò của của nông nghiệp càng nổi rõ hơn. Cụ thể, trong khi các lĩnh vực sản xuất khác sụt giảm, xuất khẩu giảm thì nhiều mặt hàng nông lâm thủy sản vẫn có mức tăng khá. Đặc biệt là gạo tăng tới gần 20% so với 6 tháng đầu năm 2008, mang về 1,75 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm nay, góp phần giúp nền kinh tế giảm nhập siêu. Quan trọng hơn, trong những đợt khủng hoảng, nông nghiệp cũng chính là nơi thu hút lực lượng lao động bị mất việc làm ở thành thị, ở khu công nghiệp do chịu tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Chính điều này đã góp phần giảm bớt sức ép thất nghiệp, đảm bảo an sinh xã hội cho quốc gia. Đây là điểm khác biệt của nước ta so với các nước khác và cũng là yếu tố quan trọng giúp nền kinh tế ổn định trở lại sớm hơn so với các nước.

Mặc dù vai trò của nông nghiệp lớn như vậy nhưng lĩnh vực này lại đang chịu áp lực rất lớn từ tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Hàng loạt diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi nhường chỗ cho khu công nghiệp, khu chế xuất và các khu vui chơi giải trí khiến hàng trăm nghìn nông dân đang đứng trước nguy cơ không có việc làm. Bên cạnh đó, lĩnh vực nông nghiệp không được đầu tư thích đáng, người nông dân cũng không được hưởng lợi nhiều từ sự gia tăng giá trị của các sản phẩm nông nghiệp cũng đang làm cho nông dân chán nản, rời bỏ ruộng vườn.

Mất dần “bờ xôi ruộng mật”

Theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh, vai trò của nông nghiệp đối với nền kinh tế thì đã rõ, nhưng nông nghiệp sẽ khó có thể tiếp tục cứu nền kinh tế cho những trường hợp khủng hoảng kinh tế có thể xảy ra lần sau khi mà việc mất đất diễn ra nhanh và đầu tư không thích đáng. Diện tích trồng lúa của Việt Nam đã thu nhỏ dần từ 4,47 triệu ha vào năm 2000 xuống còn 4,1 triệu ha. Tính trung bình mỗi năm nước ta mất 59.000 ha diện tích đất lúa. Việc biến mất của mỗi ha đất trồng lúa có thể ảnh hưởng đến từ 10 đến 13 lao động. Hậu quả là khoảng 53% hộ dân bị lấy mất đất trồng lúa thiệt hại về tài chính, trong đó có 34% số hộ đã nhìn thấy mức sống bị giảm sút đáng kể.

TS Lê Đăng Doanh cho rằng, cần có sự đầu tư thích đáng cho nông nghiệp, trong đó trọng tâm vào 3 việc chính là: Xác định rõ vùng đất nông nghiệp năng suất cao để thâm canh, tăng năng suất, đào tạo lao động nông thôn và nâng cao năng lực quản lý của các cấp địa phương trong lĩnh vực nông nghiệp.

Cùng quan điểm này, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, thời gian qua việc phân cấp đầu tư mặc dù mang lại kết quả tốt nhưng vẫn có nhiều bất cập.Nổi lên là các địa phương cạnh tranh trong thu hút đầu tư , nên đã và đang thu hồi một số diện tích lớn đất nông nghiệp làm khu công nghiệp. Điều đáng nói là ngay cả những địa phương có tiềm năng, lợi thế rất lớn về nông nghiệp cũng ưu tiên phát triển các cụm công nghiệp. Thực tế này, về trước mắt có thể làm lợi cho địa phương,nhưng về lâu dài và tổng thể của cả nước thì lại đang tiềm ẩn những mối lo về diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp. Bà Phạm Chi Lan cũng cho rằng, yêu cầu cấp thiết đặt ra hiện nay là đảm bảo một phần diện tích đất nông nghiệp cho tương lai và hiện đại hóa ngành nông nghiệp; tăng cường hàm lượng công nghệ cho các sản phẩm nông nghiệp, đồng thời hỗ trợ tìm kiếm thị trường ổn định cho nông nghiệp.

Không phải tới bây giờ các chuyên gia mới lên tiếng cảnh báo và hiến kế, tuy nhiên không rõ vì lý do gì (độ trễ trong việc thực hiện các chính sách hay sự chậm chạp trong tư duy của các nhà quản lý địa phương) mà đến nay, nông nghiệp vẫn phát triển rất bấp bênh. Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa vẫn đang xâm lấn diện tích “bờ xôi ruộng mật” của người nông dân, kéo theo vô số hệ lụy cho nền kinh tế.

Theo Ktdt