Phải xây dựng tiêu chí đánh giá hoạt động của doanh nghiệp nhà nước

QĐND - Để nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát, phát hiện uốn nắn kịp thời các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), theo Tiến sĩ Trần Văn, Phó chủ nhiệm ủy ban Tài chính -Ngân sách của Quốc hội, cần phải xây dựng một hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh và thực hiện các nhiệm vụ Nhà nước giao đối với DNNN.

Hành lang pháp lý đã có nhưng vẫn còn nhiều bất cập!

Tiến sĩ Trần Văn, Phó chủ nhiệm ủy ban Tài chính -Ngân sách của Quốc hội. Ảnh: An Phi

Tiến sĩ Trần Văn: Đổi mới và phát triển DNNN luôn được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm, bởi đó là công cụ cần thiết để Nhà nước điều tiết kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp hoạt động với hiệu quả thấp, gây nhiều bức xúc trong xã hội. Biểu hiện cụ thể là một số doanh nghiệp chưa bảo đảm được yêu cầu an toàn về tài chính, còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhiều lĩnh vực quan trọng của Nhà nước, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò chi phối thị phần như điện, nhiên liệu, lại chưa đáp ứng yêu cầu.

Đáng chú ý là một số DNNN đầu tư trên diện rộng, vào nhiều lĩnh vực không phải là thế mạnh của mình, dẫn đến hiệu quả kinh tế không cao, thậm chí thua lỗ… 

PV: Theo ông, đâu là nguyên nhân cơ bản dẫn đến hiện trạng này?

Tiến sĩ Trần Văn: Tôi nghĩ, có rất nhiều nguyên nhân, nhưng một phần là do công tác quản trị doanh nghiệp của nhiều DNNN thiếu chuyên nghiệp và thiếu minh bạch. Nhưng quan trọng hơn là khuôn khổ pháp lý, khuôn khổ để điều chỉnh các hoạt động của doanh nghiệp trong thực hiện về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp thiếu và không đầy đủ. Chính vì vậy, việc tái cơ cấu doanh nghiệp, mà trọng tâm là DNNN được coi là một trong ba trọng tâm của quá trình tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế, tiến tới nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. 

PV: Thưa ông, vai trò giám sát tối cao của Quốc hội đã phát hiện ra những bất cập gì về hệ thống văn bản pháp quy liên quan đến hoạt động của DNNN?

Tiến sĩ Trần Văn: Nói chung Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, trong đó có ủy ban Tài chính -Ngân sách của Quốc hội, đều dành nhiều sự quan tâm tới hoạt động của các DNNN. Điều này xuất phát từ vị trí, vai trò, sự đóng góp rất lớn của DNNN đối với nền kinh tế. Theo chức năng, ủy ban Tài chính -Ngân sách của Quốc hội kiểm tra, giám sát những vấn đề liên quan đến việc sử dụng vốn, tài sản của Nhà nước; những hoạt động đầu tư công; việc bố trí ngân sách của Nhà nước để giao cho các tập đoàn, tổng công ty... Qua giám sát, đã phát hiện ra một số vấn đề bất cập trong hệ thống văn bản pháp quy. Chẳng hạn, vào năm 2010, đã tiến hành giám sát tối cao việc thực hiện chính sách về xử lý đất đai, bán cổ phần trong các doanh nghiệp cổ phần hóa; các chính sách đối với người lao động trong quá trình cổ phần hóa. Quá trình giám sát cho thấy, hệ thống văn bản dưới luật do Chính phủ ban hành chưa được đồng bộ; chưa được sơ kết, tổng kết và đánh giá để hoàn chỉnh kịp thời. Chính vì thế, trong quá trình triển khai có nhiều vướng mắc phát sinh chưa được giải quyết. Những quy định không phù hợp với thực tế đã trở thành rào cản, gây khó khăn trong việc xử lý một số vấn đề liên quan đến DNNN như đất đai, mua bán cổ phiếu trong doanh nghiệp, làm chậm tốc độ cổ phần hóa.

Xây dựng tiêu chí đánh giá hoạt động của doanh nghiệp

Tiến sĩ Trần Văn: Đó là một thực tế. Chẳng hạn như Quốc hội đã nhiều lần nói tới việc phải có Luật Quản lý và Sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào kinh doanh, nhưng đến nay cũng chưa xây dựng được. Dĩ nhiên, ngay cả khi đã có luật thì cũng cần ban hành sớm các văn bản dưới luật để hướng dẫn thi hành, cụ thể hóa đưa luật vào cuộc sống. 

Tiến sĩ Trần Văn: Tôi nghĩ, trước hết và cần thiết phải xây dựng hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy để điều chỉnh hoạt động của DNNN. Theo đó, phải xây dựng một hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh và thực hiện các nhiệm vụ Nhà nước giao đối với các tập đoàn, tổng công ty nhà nước; phải thiết lập chế độ công bố, báo cáo thông tin về tài chính, thông tin kinh doanh, điều hành của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước; xây dựng các quy định phân rõ trách nhiệm với chủ sở hữu, người đại diện vốn của Nhà nước. Cùng với đó, phải phân công, phân nhiệm, phân cấp thực hiện quyền của chủ sở hữu là Nhà nước đối với DNNN; trách nhiệm của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ quản lý tổng hợp, các bộ quản lý ngành kinh tế -kỹ thuật, hội đồng thành viên của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước; ban điều hành, ban giám đốc... Tóm lại, chúng ta cần hoàn chỉnh các hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để các cơ quan của Quốc hội có cơ sở pháp lý để tiến hành kiểm tra, giám sát.

Cũng phải nói rõ, hiện nay hành lang pháp lý đã có nhưng vẫn còn thiếu và tồn tại một số bất cập, do đó chúng ta cần phải tiếp tục bổ sung, hoàn thiện. 

Tiến sĩ Trần Văn: Theo tôi, tiêu chí cũng chủ yếu liên quan đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh; công tác quản trị nội bộ của doanh nghiệp; vai trò của hội đồng quản trị, hội đồng thành viên, ban tổng giám đốc; tăng cường dân chủ ở cơ sở; phát huy vai trò của các tổ chức Đảng, quần chúng, đoàn thể...

Tiến sĩ Trần Văn: Theo chức năng, nhiệm vụ, ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội tiếp tục theo dõi, giám sát tình hình quản lý sử dụng vốn, tài sản Nhà nước tại các DNNN; tiếp tục đánh giá hiệu quả hoạt động của các cơ quan thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu Nhà nước đối với DNNN. Việc giám sát này, ngoài các cơ quan của Quốc hội còn có trách nhiệm của các cơ quan quản lý về tài chính doanh nghiệp của Bộ Tài chính, các chủ sở hữu, đại diện chủ sở hữu của Nhà nước tại các doanh nghiệp. Bản thân ban lãnh đạo của các doanh nghiệp, ở nhiều cấp độ khác nhau, đều có thể giám sát, nắm bắt tình hình, có những chấn chỉnh kịp thời, linh hoạt về quản lý tài chính nói riêng và quản trị doanh nghiệp nói chung, để tài chính của DNNN luôn ở trạng thái an toàn.

Thời gian tới, thực hiện Luật Quản lý nợ công, ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội sẽ giám sát, nắm bắt tình hình về việc thực hiện các khoản nợ do Chính phủ bảo lãnh cho các doanh nghiệp, trong đó có DNNN. Các khoản mà Nhà nước vay về cho các DNNN vay lại cũng thuộc trách nhiệm rủi ro của ngân sách Nhà nước cần phải được giám sát.

PV: Xin cảm ơn ông!