QĐND Online – “Dịch sởi chỉ có thể kiểm soát khi khâu tiêm "vét" được thực hiện triệt để bởi đa phần các trường hợp mắc sởi là do chưa tiêm hay tiêm chưa đầy đủ”. Đó là nhận định của Thứ trưởng Bộ Y tế, GS.TS Nguyễn Thanh Long tại Hội nghị trực tuyến về phòng, chống bệnh sởi, diễn ra ngày 15-2.

Đối tượng mắc bệnh sởi chủ yếu ở trẻ dưới 10 tuổi

Theo báo cáo của Cục Y tế dự phòng, trong năm 2013, cả nước có 1.048 ca sở rải rác tại các tỉnh, thành phố và không có ca nào tử vong; đỉnh dịch vào tháng 5, 7 và 11, trong đó 5 tỉnh, thành phố có số mắc sởi cao là Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai, Lai Châu, TP Hồ Chí Minh. Nhưng chỉ từ đầu năm đến nay, cả nước đã có 993 ca mắc sởi tại 24 tỉnh, thành phố, trong đó có 3 trường hợp tử vong tại Hà Nội (1 trường hợp), Yên Bái (2 trường hợp). Dịch sởi hiện tập trung ở 5 tỉnh là Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và rải rác ở các tỉnh thành dọc theo tuyến di chuyển Bắc Nam nhưng quy mô nhỏ hơn dịch sởi cách đây 3 năm (2009-2010).

Cục Y tế dự phòng đánh giá, đối tượng mắc bệnh sởi chủ yếu ở trẻ dưới 10 tuổi do chưa đến tuổi tiêm chủng, chưa được tiêm vắc-xin sởi hoặc tiêm chưa đủ mũi trong những năm trước đây. Đặc biệt, đợt dịch này xuất hiện nhóm trẻ dưới 9 tháng tuổi (chưa đến tuổi tiêm chủng) đã mắc bệnh. Số người mắc tăng nhiều vào thời điểm trước, trong và sau Tết Dương lịch và Tết Nguyên Đán.

Cụ thể, tại Hà Nội, dịch sởi xuất hiện vào tháng 12-2013 với hơn 10 trường hợp và tăng nhanh trong những tháng đầu năm 2014. Đến nay, đã có hơn 350 trường hợp sốt phát ban dạng sởi, tập trung chủ yếu ở nội thành với độ tuổi nhỏ nhất là 1,5 tháng và lớn nhất là 42 tuổi. Trong số 143/203 trường hợp xét nghiệm dương tính với vi rút sởi, chỉ duy nhất có 3 trường hợp mắc bệnh đã tiêm chủng đầy đủ.

Đánh giá lại nguyên nhân trẻ dưới 9 tháng tuổi mắc bệnh

Trước những thông tin trẻ dưới 9 tháng tuổi mắc sởi do mẹ chưa tiêm chủng đầy đủ, chưa từng bị sởi, GS.TS Nguyễn Thanh Long cho rằng, không nên vội vàng đưa ra kết luận, khuyến cáo mà đề nghị Viện vệ sinh dịch tễ phối hợp với Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và các viện Pauster nghiên cứu, đánh giá cụ thể về nguyên nhân trẻ dưới 9 tháng tuổi mắc bệnh. Những trường hợp tử vong cũng cần được xem xét, đánh giá cẩn thận trước khi kết luận.

Để phòng, chống bệnh sởi, cách tốt nhất là nên đưa trẻ đi tiêm chủng vắc-xin sởi đầy đủ, đúng lịch. Ảnh minh họa: skds.vn.

Theo GS.TS Nguyễn Thanh Long, có 3 nguyên nhân dẫn đến trẻ dưới 9 tháng tuổi mắc bệnh: Do người mẹ chưa mắc sởi bao giờ nên không có kháng thể sởi truyền sang cho trẻ qua nhau thai và trẻ không có miễn dịch thụ động từ mẹ truyền sang; do người mẹ được tiêm vắc-xin từ trước đó nhưng nồng độ kháng thể không đủ cao để bảo vệ cho trẻ hoặc hệ thống miễn dịch của trẻ không có khả năng duy trì nồng độ kháng thể từ mẹ truyền sang trong một thời gian dài, mà giảm nhanh sau vài tháng sau sinh.

Ngoài ra, theo báo cáo của Viện Nhi Trung ương, những bệnh nhi bị sởi nặng hoặc tử vong đều trên mang sẵn trong người những bệnh khác, chủ yếu là các bệnh liên quan đến suy giảm miễn dịch, như bệnh tim bẩm sinh; hay một bệnh nhân nặng 14 tuổi phải thở máy trên nền bệnh bạch cầu cấp; hoặc như trường hợp trẻ tử vong tại nhà ở tỉnh Yên Bái, nguyên nhân tử vong do sởi không dựa trên xét nghiệm mà chỉ là bệnh nhi có biểu hiện của sởi và sống ở vùng có dịch.

Còn theo ông ông Hoàng Đức Hạnh, Phó giám đốc Sở Y tế Hà Nội, nhiều trường hợp trẻ dưới 9 tháng vẫn mắc bệnh sởi là do hệ miễn dịch của người mẹ kém. Trước tình trạng hiện nay có nhiều bà mẹ không nuôi con từ sữa mẹ, do đó trẻ không được hưởng tính miễn dịch với sởi từ sữa mẹ truyền sang dẫn đến nguy cơ nhiễm sởi ở mức cao

Triển khai ngay tiêm “vét” vắc-xin sởi cho trẻ dưới 2 tuổi

Tại hội nghị, theo báo cáo của các tỉnh có dịch sởi, tỉ lệ mắc sởi do chưa tiêm hoặc không tiêm đủ 2 mũi phòng sởi chiếm chủ yếu. Cụ thể, theo thống kê của Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, hơn 85% trường hợp mắc sởi là chưa tiêm sởi. Còn ở Hà Nội, tỉ lệ này là gần 50%.

GS.TS Nguyễn Thanh Long nhấn mạnh, trước tình hình dịch sởi hiện nay, nhất là trong bối cảnh các nước trong khu vực có diễn biến dịch rộng và phức tạp, Bộ Y tế đã tích cực triển khai các biện pháp phòng chống và đã cơ bản khống chế được dịch. Tuy vậy, do dịch thường diễn ra theo chu kỳ từ 3 đến 5 năm, trong khi vắc-xin sởi cũng như các vắc-xin khác, chỉ có khoảng 85% trẻ em tiêm vắc xin lúc 9 tháng tuổi được bảo vệ phòng bệnh sởi. Với tỉ lệ tiêm chủng mũi 1 cho trẻ 9 tháng tuổi đạt khoảng 90%, khi đó có khoảng 76% số trẻ sinh ra hàng năm được bảo vệ. Số còn lại nếu không được tiêm chủng mũi 2 vắc-xin sởi lúc 18 tháng tuổi sẽ tích lũy và có khả năng gây dịch nếu có vi rút sởi xâm nhập... nên cần tích cực thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch hiệu quả trong thời gian tới.

Để khống chế dịch sởi trong thời gian ngắn nhất, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Long yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát chặt chẽ tình hình, diễn biến của dịch bệnh sởi, tổ chức điều tra và xử lý ổ dịch trên địa bàn quản lý nhằm phát hiện sớm, tổ chức cách ly điều trị các trường hợp mắc bệnh. Các tỉnh, thành phố đang có dịch triển khai ngay chiến dịch tiêm "vét" cho trẻ dưới 2 tuổi chưa được tiêm vắc-xin phòng sởi hoặc tiêm chưa đầy đủ. Hiện Chương trình tiêm chủng mở rộng vẫn giữ nguyên lịch tiêm phòng sởi mũi 1 vào lúc 9 tháng tuổi và tiêm nhắc lại mũi 2 vào lúc 18 tháng tuổi theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới.

Cũng theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Long, dù Việt Nam có ghi nhận một số trẻ dưới 9 tháng tuổi mắc bệnh sởi, nhưng lịch tiêm chủng vẫn sẽ được duy trì như hiện nay để bảo đảm miễn dịch tốt nhất, vì tiêm trước tuổi này, khả năng miễn dịch với sởi rất lớn, nếu tiêm ngừa thì khả năng tạo miễn dịch với bệnh sởi không cao. Khi phát hiện trẻ có sốt phát ban, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được điều trị và cách ly kịp thời, tránh lây nhiễm cho cộng đồng. Để phòng, chống bệnh sởi, cách tốt nhất là nên đưa trẻ đi tiêm chủng vắc-xin sởi đầy đủ, đúng lịch.

THẢO NGỌC