Một trang trại nuôi cá sấu có đăng ký, chuồng trại bảo đảm an toàn ở huyện Bình Đại, Bến Tre.

Lơ lửng hiểm họa

Liên tiếp trong thời gian gần đây, hàng loạt vụ cá sấu sổng chuồng xảy ra tại các tỉnh khu vực ĐBSCL, khiến người dân lo lắng, sợ hãi. Điển hình là vụ 14 con cá sấu của nhà ông Phạm Văn Trắng, ở ấp 3, xã Tam Phước, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre sổng chuồng. Ngay sau khi vụ việc xảy ra, cơ quan chức năng tỉnh Bến Tre và huyện Châu Thành kịp thời tiến hành các biện pháp khắc phục hậu quả, bắt lại được 9 con, diệt 2 con, còn 3 con đến nay vẫn chưa tìm thấy.

Cách đây vài tháng, ở phường 9, TP Cà Mau, tỉnh Cà Mau, một con cá sấu chừng 30kg của một hộ nuôi cá sấu tẩu thoát xuống sông khi đang vận chuyển, sau hàng tuần huy động lực lượng truy lùng mới bắt được. Trước đó, ngày 13-2-2007, người dân An Thạnh Trung, Chợ Mới, An Giang tá hỏa khi xuống thăm lưới giăng cá ở một khúc mương, phát hiện một con cá sấu nặng chừng 30kg, dài hơn hai mét, bị quấn vào lưới.

Theo thống kê của các tỉnh ĐBSCL, hiện nay toàn vùng có khoảng 150.000 con cá sấu nuôi. Điều đáng lo ngại là do thiếu kiến thức, thiếu đầu tư nên phần lớn các chuồng, trại nuôi không bảo đảm an toàn. Ông Nguyễn Hữu Bé, Chi cục phó Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bến Tre thẳng thắn nhìn nhận: “Trong tổng số 5.000 con cá sấu tại địa bàn tỉnh, phần lớn nuôi mang tính chất tự phát mỗi hộ vài ba con nên rất khó quản lý. Một số gia đình nuôi không đăng ký, chúng tôi đã tiến hành xử phạt. Sắp tới, chúng tôi sẽ đề xuất với UBND tỉnh ban hành quy định về nuôi cá sấu nhằm bảo đảm an toàn, đồng thời kiên quyết xử lý các trường hợp chăn nuôi cá sấu trái phép, không đăng ký, chuồng trại không bảo đảm”.

Giá cá sấu gần đây lên, xuống bất thường, có lúc xuống còn 60.000 đồng/kg (loại cá sấu 15 kg/con), giảm gần một nửa so với giá năm 2006. Trong khi đó, chi phí về thức ăn, xây dựng chuồng, trại, nhân công… lại không ngừng tăng khiến nhiều người nuôi thua lỗ nặng.Do đó, việc gia cố, sửa chữa chuồng trại xuống cấp gần như bị người chăn nuôi nhỏ, lẻ lãng quên. Những trại nuôi chỉ quây tạm bằng lưới thép B40 không bảo đảm an toàn, đang là tình trạng phổ biến trong vùng, nên nguy cơ sổng chuồng của cá sấu rất cao. Với địa hình kênh rạch, sông nước chằng chịt, cá sấu sổng chuồng gây nguy hiểm tính mạng của người dân. Hơn nữa, việc khắc phục hậu quả, truy bắt rất khó khăn, hiệu quả thấp và tốn kém.

Thiệt hại về kinh tế

Cá sấu nước ngọt (Crocodylus siamensis) là loài động vật hoang dã quý hiếm nhóm 1B và được xếp vào Phụ lục I, Công ước CITES. Cá sấu nước ngọt gây nuôi muốn xuất khẩu phải đạt được các điều kiện sau: Các cá thể thuộc đối tượng F2 trở đi, trại nuôi đạt các điều kiện: diện tích chuồng trại phù hợp với năng lực đã đăng ký, bảo đảm an toàn cho người và vật nuôi, có cán bộ chuyên môn quản lý, chăm sóc, ngăn ngừa dịch bệnh và có xác nhận của cơ quan quản lý môi trường địa phương. Vấn đề quan trọng nhất là phải đăng ký qua các cơ quan kiểm lâm và cơ quan thẩm quyền quản lý Công ước CITES Việt Nam, được Ban Thư ký Công ước CITES chấp nhận.

Những năm trước đây, một số ít hộ nuôi cá sấu nước ngọt và xuất khẩu theo đường tiểu ngạch. Những lời đồn thổi khoản lợi nhuận từ nghề này đã khiến phong trào nuôi cá sấu tại các tỉnh ĐBSCL phát triển như nấm mọc sau mưa. Cá sấu giống bị tranh mua, giá con giống 1-2 năm tuổi lên tới hàng chục triệu đồng/con. Ông Huỳnh Hoàng Quân, ở Ba Tri, Bến Tre, người mới “giải nghệ” nghề nuôi cá sấu vì thua lỗ cho biết: “Bây giờ nghĩ lại mới thấy mình dại quá! Thấy người ta nuôi có lãi mình cũng bắt chước, chẳng chịu tìm hiểu kỹ, kết cục thua lỗ. Nuôi cá sấu tự phát rất khó bán, cầm chắc khả năng thua lỗ, đồng thời dễ tạo cơ hội để những thương lái đẩy giá con giống lên cao kiếm lời”. Được biết, kể từ năm 1994, Việt Nam là thành viên chính thức của Công ước CITES (Công ước về Buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp) thì việc nuôi, mua bán, vận chuyển, xuất nhập khẩu cá sấu được quản lý chặt chẽ hơn.

Thực tế ở ĐBSCL cho thấy, chỉ có những người nuôi cá sấu có đăng ký, vốn lớn, đầu tư xây dựng chuồng trại đạt tiêu chuẩn, nguồn gốc cá sấu rõ ràng mới có cơ hội tiêu thụ được dễ dàng và có lãi. Còn đối với những người nuôi nhỏ lẻ, mua trôi nổi, nguồn gốc bất hợp pháp thì rất khó tiêu thụ, thậm chí nếu không đăng ký còn vi phạm pháp luật. Hiện nay, khi việc xuất cá sấu tiểu ngạch sang Trung Quốc (thực tế là xuất trái phép) gặp khó khăn thì giá cá sấu ở ĐBSCL càng sụt giảm mạnh. Giá cá sấu trên thị trường có lúc xuống chỉ còn 60 - 70.000 đồng/kg mà chẳng có người mua. Vấn đề giải quyết đầu ra đối với cá sấu không đơn giản.

Các sản phẩm từ cá sấu có giá trị cao, tuy nhiên việc tiêu thụ không hề đơn giản. Muốn xuất khẩu cá sấu, trước hết người nuôi phải chứng minh được nguồn gốc, xuất xứ hợp pháp, trại nuôi đủ tiêu chuẩn, đúng thế hệ F2 (thế hệ được sinh ra từ cá sấu bố mẹ đánh bắt ở tự nhiên), có hạn ngạch xuất khẩu. Đó là chưa xét về khả năng cạnh tranh trên thị trường, trong điều kiện cá sấu Việt Nam da thường bị trầy xước, không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu (do được nuôi trong điều kiện chật chội). Hiện nay, ở nước ta chỉ có 4 cơ sở đạt tiêu chuẩn đã được tổ chức CITES cấp giấy phép xuất khẩu cá sấu: Tồn Phát, Hoa Cà, Forimex, Suối Tiên (TP Hồ Chí Minh và An Giang). Ngoài 4 cơ sở kể trên, tất cả cá sấu xuất khẩu ra nước ngoài không qua những cơ sở này đều bị coi là bất hợp pháp, vi phạm quy định của CITES.

Thiết nghĩ, nhằm ngăn ngừa, hạn chế tình trạng cá sấu sổng chuồng rất cần chính quyền các tỉnh, thành phố trong khu vực có những biện pháp xử lý kiên quyết, kịp thời đối với những trường hợp nuôi cá sấu bất hợp pháp, không đăng ký, không có nguồn gốc, xuất xứ; đặc biệt, đối với những trường hợp nuôi mà chuồng trại không bảo đảm an toàn. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền để người dân hiểu những quy định của pháp luật về nuôi cá sấu.

Bài và ảnh: NGUYỄN KIỂM