|
Đây chỉ là một ví dụ về những điều khó lý giải trong hoạt động của doanh nghiệp độc quyền tại thị trường nhiên liệu hàng không Việt Nam.
Độc quyền, ưu đãi về phương thức bán vẫn... lỗ nặng
Trực thuộc VNA, Vinapco hiện vẫn là doanh nghiệp duy nhất cung cấp nhiên liệu bay cho tất cả các hãng hàng không trong nước và quốc tế bay đến/đi tới các sân bay ở Việt Nam. Lý do rất đơn giản, Vinapco là công ty con của VNA - hãng hàng không đang tiêu thụ 60 - 70% thị phần nhiên liệu bay ở Việt Nam cũng như được sở hữu toàn bộ các thiết bị chứa, bơm, cung ứng nhiên liệu do Nhà nước trang bị trước đây tại các sân bay lớn. Lợi thế quá lớn này của Vinapco làm chùn chân bất kỳ đơn vị kinh doanh xăng dầu trong và ngoài nước nào có ý định tham gia vào thị trường béo bở này.
Không chỉ có lợi thế là một doanh nghiệp độc quyền, Vinapco còn "nắm đằng chuôi" về giá bán nhiên liệu bay cho các hãng hàng không trong nước (chiếm 80% lượng nhiên liệu bay tiêu thụ ở Việt Nam). Hiện Vinapco có hai phương thức bán hàng, hay nói đúng hơn là trên thị trường xăng dầu hàng không tại Việt Nam đang tồn tại hai loại giá.
Loại giá thứ nhất được xây trên cơ sở căn cứ vào hợp đồng cung ứng nhiên liệu, ký giữa Vinapco và các hãng hàng không nội địa với đơn giá bán là giá CIF bình quân gia quyền (giá Platt) của các lô hàng tháng sát trước với tháng cung ứng, cộng với thuế nhập khẩu và phí cung ứng (khoảng 40 USD/tấn).
Với phương thức bán được chỉ định "cứng" như vậy, Vinapco đã được cơ chế trao cho quyền kinh doanh mà bất kỳ doanh nghiệp thương mại nào cũng mơ ước: được chính các đơn vị mua hàng "bảo lãnh" toàn bộ các rủi ro về giá trong trường hợp giá nhiên liệu bay biến động theo hướng tăng. Với cách thức hoạt động như vậy, trong trường hợp giá dầu thế giới có tăng lên đến 3.000 USD/thùng... vẫn không ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh của Vinapco. Vô lo khi giá lên, nhưng trong trường hợp giá nhiên liệu bay liên tục giảm như trong 3 tháng qua, biểu đồ đi xuống của giá dầu tương ứng với biểu đồ đi lên của lợi nhuận củaVinapco.
Loại giá thứ hai được bán theo giá kinh doanh. Đây là những lô hàng cung cấp cho các hãng hàng không quốc tế đang khai thác những đường bay đi/đến Viêt Nam có nhu cầu mua xăng tại các sân bay Việt Nam. Với các khách hàng này, phía Vinapco sẽ thoả thuận giá và cung cấp theo các thoả thuận đó, tuy nhiên lượng khách hàng này chỉ tiêu thụ khoảng 20 - 30% sản lượng cung cấp hàng năm của Vinapco.
Được hưởng quá nhiều lợi thế, nhưng kết quả kinh doanh trong 6 tháng đầu năm của Vinapco trong lĩnh vực kinh doanh nhiên liệu bay cho các đối tác nội địa lại hết sức tồi tệ, với khoản thua lỗ lên tới hơn 160 tỷ đồng.
Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, ông Trần Văn Phúc, Giám đốc Vinapco cho biết: tình hình kinh doanh bết bát là do... sức chứa nhiên liệu bay của đơn vị hạn chế (!?) . Thay vì nhập toàn bộ dầu với giá tháng trước để cung ứng cho tháng liền kề, nhưng do năng lực dự trữ nhiên liệu bay trong nước của Vinapco chỉ có thể đảm bảo được nửa tháng nhu cầu buộc đơn vị phải nhập bù lượng dầu thiếu hụt còn lại với giá của tháng cung cấp cho các hãng hàng không.
Cụ thể, trong 3 tháng đầu năm 2008, tổng sản lượng cung ứng cho hàng không nội địa là 109.000 tấn, thì chỉ có 53.000 tấn (48%) là lượng hàng của tháng trước, còn lại gần 60 ngàn tấn là lượng hàng của tháng sau (hàng nhập khẩu và bán ngay trong tháng). Trong khi đó, giá Platt nhiên liệu bay tại Singapore (nơi Vinapco nhập hàng) trong 6 tháng đầu năm 2008 liên tục tháng sau tăng cao hơn tháng trước 15 - 20 USD/thùng, khiến trung bình mỗi thùng nhiên liệu mà Vinapco nhập về lỗ khoảng 15 USD.
Với cơ chế thuận lợi trong phương thức bán hàng, lượng hàng tiêu thụ bao tiêu cho đầu ra gần như không có biến động, việc lấy "hạn chế sức chứa" đối với doanh nghiệp độc quyền có thâm niên lâu năm trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu như Vinapco quả là thiếu sức thuyết phục.
Theo điều tra của chúng tôi, với sức chứa của các kho thuộc Petrolimex, Xăng dầu Quân đội và các kho chứa của chính Vinapco, lượng nhiên liệu bay cung ứng dao động khoảng 40.000 tấn/tháng hoàn toàn có thể thu xếp tại các kho chứa nhiên liệu trong nước. Đó là chưa kể đến việc Vinapco hoàn toàn có thể tránh được các khoản rủi ro về giá như trong 6 tháng đầu năm 2008, nếu như trong thời gian trước đó, Vinapco chủ động đầu tư xây dựng thêm hệ thống bồn chứa.
Vượt quyền và đẩy lỗ cho cấp trên?
Trong lúc chưa được VNA (cấp trên trực tiếp và cũng là khách hàng chính) cho phép, vào giữa tháng 6/2008, Vinapco "đột ngột" thay đổi phương thức nhập hàng bằng việc nhập 15.000 tấn dầu Jet A1 với đối tác Elico Pte Ltd (Singapore) theo phương thức xác định giá trước với giá Platt bình quân từ ngày 13 đến 30/6/2008 để áp giá cho lô hàng giao ngày 25/7. Trong khi đó, theo quy định tất cả việc mua bán nhiên liệu bao gồm lựa chọn nhà cung cấp, phương thức nhập hàng của Vinapco đều phải được sự phê duyệt của Hội đồng quản trị VNA.
Theo lý giải của ông Phúc, với phương thức mua này, khi giá Platt tại Singapore tiếp tục tăng, thì lô hàng này sẽ mang lại hiệu quả cho Vinapco và các hãng hàng không nội địa (nếu họ đồng ý) do lô hàng nhập về vào cuối tháng 7 nhưng lại áp giá bình quân từ ngày 13 đến 30/6.
Được biết sau khi văn bản đề nghị chấp thuận việc thay đổi phương thức mua không được VNA trả lời, Vinapco đã phải bán lượng dầu trên cho các hãng hàng không nước ngoài. Lãnh đạo một hãng hàng không nội địa khẳng định: việc làm này chỉ đem lại lợi ích cho duy nhất Vinapco mà thôi. Với việc tách ra mua trả trước 15.000 tấn dầu và gửi vào kho dầu tại Singapore, Vinapco có thể né được khoản thua lỗ nếu như phải nhập theo phương thức cũ.
Bởi lẽ đây chính là lượng dầu mua với giá Platt cả tháng 6 để bán vào tháng 7 nhưng Vinapco không bố trí được kho chứa trong nước. Trong khi đó, thay vì được hưởng giá bình quân gia quyền từ ngày 1 đến ngày 30/6 cho tất cả lượng nhiên liệu tiêu thụ trong tháng 7 (vì giao dịch phát sinh ngày 13/6), các hãng hàng không phải "gánh" giá gia quyền bình quân từ ngày 13 đến 30/6 của 15.000 tấn dầu với chi phí tăng thêm là 1 triệu USD cộng với 70.000 USD phí gửi dầu tại Singapore. Như vậy, về bản chất, ngoài việc vượt quyền, Vinapco còn "sốt sắng" đẩy khoản lỗ lớn do yếu kém, thiếu tầm nhìn trong đầu tư kinh doanh của mình lên cấp trên và cho các bạn hàng khác.
Cùng với những sai phạm trong việc đơn phương ngừng cung cấp nhiên liệu bay cho Pacific Airlines, gây xáo trộn hoạt động hàng không trong nước hồi cuối tháng 4/2008 mà Thủ tướng Chính phủ yêu cầu xử lý nghiêm, đã đến lúc các cơ quan chức năng cần mở một cuộc kiểm tra sâu, rộng để làm rõ những điều khó hiểu trong cung cách điều hành hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp độc quyền hoạt động trong nội tại một doanh nghiệp khác.
- Theo: Đầu tư Online
|