Nhiều giải pháp đạt hiệu quả nhưng không ít khó khăn

QĐND - Với những biến động phức tạp của tình hình kinh tế trong nước và thế giới, Việt Nam tiếp tục trải qua một năm nhiều thách thức, đặc biệt là những khó khăn trong sản xuất và áp lực lạm phát tăng cao. Chính phủ đã thực hiện chính sách tài khóa chặt chẽ, đồng thời đưa ra nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển kinh tế. Phóng viên Báo Quân đội nhân dân có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Vũ Nhữ Thăng, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính (Bộ Tài chính) xung quanh nội dung này.

Triển khai đồng loạt nhiều chính sách

Tiến sĩ Vũ Nhữ Thăng.

Tiến sĩ Vũ Nhữ Thăng: Tôi cho rằng, trước tình hình kinh tế nhiều biến động như năm 2012, Chính phủ đã kịp thời ban hành những giải pháp điều hành có hiệu quả. Cụ thể như Nghị quyết 01/NQ-CP ngày 3-1-2012 về những giải pháp chủ yếu chỉ đạo, điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế -xã hội và dự toán ngân sách Nhà nước (NSNN) năm 2012. Đồng thời cũng đưa ra những biện pháp khuyến khích sản xuất, ổn định kinh tế vĩ mô theo Nghị quyết số 13/NQ-CP ngày 10-5-2012 về một số giải pháp tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh. Các giải pháp này đã phần nào giúp hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp đạt kết quả khả quan hơn, tăng trưởng kinh tế quý sau cao hơn quý trước. 

Đối với lĩnh vực thu NSNN, Chính phủ đã điều chỉnh chính sách về thuế, phí và chế độ thu phù hợp với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô. Bộ Tài chính đã rà soát, triển khai các chính sách thuế, phí và chế độ thu cho phù hợp với tình hình thực tế nhưng vẫn bảo đảm thực hiện các mục tiêu kinh tế -xã hội, khuyến khích xuất khẩu và cam kết hội nhập. Thực hiện triển khai, nghiên cứu xây dựng, sửa đổi Luật Hải quan, Luật Quản lý thuế; hoàn thành hệ thống kê khai thuế, kê khai thủ tục hải quan điện tử; hướng dẫn thủ tục một cửa… Đồng thời, thực hiện ưu tiên, miễn giảm thuế của một số loại thuế khuyến khích sản xuất kinh doanh, xuất khẩu, bảo vệ môi trường, khai thác tài nguyên khoáng sản… Bên cạnh đó, cũng đã miễn thuế khoán đối với thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng với một số đối tượng cụ thể; ưu tiên miễn giảm, gia hạn thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp có nhiều lao động… 

Tiến sĩ Vũ Nhữ Thăng:  Theo tôi, vấn đề chống thất thu đang được đặt ra một cách quyết liệt, bù đắp cho việc giảm thu ngân sách do tăng trưởng kinh tế bị suy giảm, một số khoản thu từ xuất nhập khẩu, từ đất đai cũng giảm. Theo đó, công tác quản lý, kiểm tra, chống thất thu thuế đã được đẩy mạnh, đặc biệt là đối với hàng hóa biên mậu, các khoản thu liên quan đến đất đai, tài nguyên khoáng sản…; các trường hợp vi phạm, gian lận, trốn thuế được xử lý kịp thời; tập trung xử lý các khoản nợ đọng thuế; triển khai các biện pháp cưỡng chế nợ thuế để thu hồi nợ đọng và hạn chế phát sinh số nợ thuế mới… Bộ Tài chính đã ban hành Chỉ thị 01/CT-BTC về tăng cường công tác quản lý thu, chống thất thu và giảm nợ đọng năm 2012 trong ngành thuế. Đồng thời, có sự thực hiện đồng bộ giữa hai bộ phận quan trọng trong công tác thu NSNN là Tổng cục Thuế và Tổng cục Hải quan. Tổng cục Thuế đã thành lập Tổ quản lý thuế đối với hoạt động chống chuyển giá, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại doanh nghiệp. Tổng cục Hải quan đã tăng cường kiểm tra, kiểm soát hải quan, chống buôn lậu và gian lận thương mại, phát hiện kịp thời các hành vi gian lận, trốn thuế. 

Tiến sĩ Vũ Nhữ Thăng: Theo tôi, Chính phủ đã điều hành chính sách chi tương đối linh hoạt, tích cực, chủ động, bảo đảm nguồn đáp ứng kịp thời các nhu cầu chi theo dự toán. Đồng thời, trên cơ sở tiết kiệm chi thường xuyên, quản lý chặt chẽ chi đầu tư từ NSNN. Các bộ, ngành và địa phương đã sắp xếp, bố trí trong phạm vi ngân sách được giao để xử lý các nhiệm vụ đột xuất trong năm, có ưu tiên các nhiệm vụ cho phù hợp. Bên cạnh đó là việc khuyến khích thực hiện hiệu quả các dự án đầu tư, đẩy nhanh tiến độ giải ngân. Thủ tướng đã cho phép ứng trước vốn, tạm ứng thanh toán vốn cho các dự án đầu tư thuộc kế hoạch quý III -2012 và cho phép ứng trước vốn từ NSNN năm 2013. Từ chủ trương này, Kho bạc Nhà nước đã đưa ra hướng dẫn thực hiện kiểm soát chi đầu tư theo nguyên tắc “thanh toán trước, kiểm soát sau”. Thêm nữa là việc rà soát, sửa đổi, bổ sung quy định của pháp luật và quản lý, sử dụng và quyết toán, tăng cường kiểm tra, giám sát các công trình, dự án sử dụng vốn NSNN. Các bộ, ngành, địa phương đều phải thực hiện rà soát, cắt giảm, sắp xếp lại để điều chuyển vốn đầu tư từ NSNN, trái phiếu chính phủ trong phạm vi quản lý. Ngoài ra sẽ không khởi công các công trình, dự án mới, trừ các dự án phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai cấp bách, dự án trọng điểm quốc gia.

Sản xuất tại Nhà máy sữa Mộc Châu (Sơn La). Ảnh: Trọng Hải

PV: Việc thắt chặt chi tiêu như vậy, liệu có ảnh hưởng tới các vấn đề an sinh xã hội không, thưa ông?   

Tiến sĩ Vũ Nhữ Thăng: Mặc dù điều hành chính sách tài khóa chặt chẽ nhưng Chính phủ vẫn thực hiện các chương trình hỗ trợ, trợ cấp khó khăn cho một số đối tượng, điều chỉnh mức lương tối thiểu bảo đảm an sinh xã hội. Với tình hình sản xuất, thị trường chưa phục hồi, kinh tế còn nhiều biến động khó khăn, thách thức tiếp tục ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống dân cư, đặc biệt là các đối tượng nghèo. Trước tình hình đó, đã có một số chính sách như chuyển vốn cho vay hộ đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn, cho vay hộ vùng Đồng bằng sông Cửu Long, chương trình tín dụng học sinh, sinh viên… Ngoài ra là việc dành các khoản chi thường xuyên, chi đột xuất cho việc chủ động phòng, chống lụt bão, thiên tai một cách kịp thời; khẩn trương khắc phục hậu quả lụt bão, thiên tai, hỗ trợ cứu đói… để ổn định đời sống nhân dân.

Chính phủ đang thực hiện cân đối NSNN theo hướng giảm bội chi, giảm nợ công, tăng cường an ninh, kỷ luật tài khóa quốc gia. Nâng cao hiệu quả quản lý nợ công, nợ quốc gia thông qua việc rà soát, hoàn thiện các quy định giám sát chặt chẽ các khoản nợ để bảo đảm nợ trong mức giới hạn an toàn, giảm thiểu phát sinh nghĩa vụ nợ và nợ rủi ro cao. Kết hợp chính sách chi ngân sách và thu ngân sách nhằm thực hiện mục tiêu bội chi NSNN dưới 4,8% GDP, đồng thời, chủ động bố trí nguồn dự phòng, nguồn trả nợ theo lộ trình, tránh tình trạng nợ quá hạn. 

Còn những hạn chế cần khắc phục

PV: Về cơ bản, những chính sách tài khóa trong năm 2012 đã phát huy hiệu quả, vậy theo ông, đâu là những khó khăn và hạn chế trong việc điều hành? 

Tiến sĩ Vũ Nhữ Thăng: Nhìn tổng thể, việc điều chỉnh chính sách tài khóa từ đầu năm 2012 đến nay tương đối là phù hợp với tình hình thực tế. Tuy đã tích cực trong các chính sách thu ngân sách nhưng số thu ngân sách 10 tháng năm 2012 so với cùng kỳ 3 năm gần đây đều đạt thấp về cả tiến độ và tốc độ tăng trưởng, đặc biệt là thu nội địa. Nguyên nhân một phần là do các chính sách miễn, giảm, gia hạn ưu đãi thuế, khuyến khích doanh nghiệp... chưa phát huy được hết tác dụng; hoạt động trầm lắng của thị trường tài chính và bất động sản cũng ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc giao và phân bổ dự toán vốn đầu tư ngân sách, vốn cho các chương trình mục tiêu quốc gia chậm, ảnh hưởng hiệu quả thực hiện chương trình. Tình trạng bổ sung dự toán để thực hiện chính sách mới và một số địa phương khó khăn trong cân đối ngân sách khiến cho chính sách chi chưa đạt hiệu quả toàn diện. Đồng thời, một số nhiệm vụ chi chưa thực sự hiệu quả, chưa tiết kiệm khiến NSNN thất thoát. Trong tình hình thu ngân sách như vậy đã khiến cho bội chi NSNN 10 tháng tương đối cao, chiếm 89,1% so với dự toán. 

Tiến sĩ Vũ Nhữ Thăng: Tôi cho rằng, cần tiếp tục rà soát lại hệ thống chính sách thuế và thu ngân sách để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế theo hướng tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, hỗ trợ cho thị trường. Định hướng chính sách thuế và thu NSNN nên theo hướng giảm thuế suất, mở rộng đối tượng chịu thuế, đặc biệt là đối với thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp. Tăng thuế suất thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng không khuyến khích nhập khẩu và các mặt hàng có khả năng sản xuất trong nước; tăng thuế suất thuế xuất khẩu đối với các sản phẩm từ khai thác tài nguyên. Ngoài ra, tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy trình, thủ tục quản lý thuế, hành chính thuế để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp cũng như các cá nhân nộp NSNN. Chính phủ cần tăng cường hơn nữa quản lý chi NSNN theo hướng tiết kiệm, hiệu quả trên cơ sở thực hiện rà soát lại các khoản chi và trong từng khoản chi cần rà soát lại các nội dung chi để xác định đúng thứ tự ưu tiên. Các bộ, ngành và địa phương phải thực sự nghiêm túc tiết kiệm chi NSNN, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, hạn chế tối đa việc đề nghị bổ sung kinh phí, trừ các nhiệm vụ cần thiết, cấp bách. Đối với dự toán ngân sách năm 2013, cần được phân bổ và giao đúng thời hạn quy định, đặc biệt là vốn đầu tư từ NSNN, vốn thực hiện chính sách mới, chương trình mục tiêu quốc gia…

Tôi cũng cho rằng, hệ thống các tiêu chí phân bổ ngân sách theo từng ngành, lĩnh vực, mục tiêu cụ thể phải được hoàn thiện nhanh chóng. Các cơ quan chức năng cần thúc đẩy nhanh việc đổi mới cơ chế tài chính đối với lĩnh vực sự nghiệp công theo hướng tăng cường trách nhiệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đơn vị sự nghiệp công lập để đa dạng hóa, nâng cao chất lượng dịch vụ và quản lý công, sử dụng hiệu quả và tiết kiệm nguồn lực NSNN.

Thêm một yếu tố nữa là việc đơn giản hóa hệ thống chính sách đối với các đối tượng an sinh xã hội nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong quản lý và điều hành ngân sách. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, huy động nguồn lực từ người dân, các tổ chức trong và ngoài nước thực hiện an sinh xã hội, giảm gánh nặng cho NSNN. Đặc biệt là kết hợp hài hòa giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ trong ổn định kinh tế vĩ mô, huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế -xã hội.

PV: Xin cảm ơn Tiến sĩ!

Hoàng Trường Giang (thực hiện)