Nguy cơ rủi ro

Sau thời gian khốn đốn vì giá cá tra sụt giảm, khiến một số nông dân ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) lâm cảnh “tán gia bại sản”. Cơn sốc còn chưa kịp nguôi ngoai thì nay, những người còn may mắn “sống sót sau cơn bão cá tra” hồi tháng 7-2008, lại đang tiếp tục đối mặt với những nỗi lo tiềm ẩn rủi ro mới, đó chính là vấn đề chất lượng cá tra giống hiện nay.

Hiện nay, vùng sản xuất cá tra bột tập trung chủ yếu ở tỉnh Đồng Tháp, với khoảng 300 cơ sở, tổng diện tích sản xuất khoảng 4.000ha, cung ứng 65-70% cá tra giống cho toàn vùng ĐBSCL. Trong đó, chỉ khoảng 25% cơ sở có đăng ký kinh doanh, tổ chức sản xuất thường xuyên với diện tích lớn, sản lượng nhiều. Phần lớn các cơ sở còn lại sản xuất vẫn mang tính tự phát. Tình trạng cơ sở do chạy theo lợi nhuận trước mắt đã “sáng tạo” một số "công nghệ" nhằm làm tăng sản lượng cá giống. Điều đáng lo ngại hiện nay là tình trạng lạm dụng thuốc kích thích cá đẻ khá phổ biến. Với loại thuốc này, người ta có thể ép cá đẻ tới 5 - 6 lứa/năm. Hậu quả của việc ép cá phải đẻ quá nhiều, liên tục với thời gian như vậy dẫn tới chất lượng cá tra giống ngày càng xuống thấp.

Thu hoạch cá tra ở Tân Châu, An Giang.

Một nguyên nhân khác dẫn đến tình trạng con giống không đảm bảo chất lượng do hiện nay hầu hết cá tra giống đều có nguồn gốc từ sinh sản nhân tạo (hay còn gọi là cá thịt) nên giống nhanh chóng bị thoái hóa. Ông Lê Minh Triết, Phó Chi cục trưởng chi cục Thủy sản Đồng Tháp cho biết: “Trước đây, cá giống lấy từ môi trường tự nhiên, được lựa chọn kỹ càng và phải đạt tiêu chuẩn từ 5 năm tuổi trở lên mới bắt đầu cho cá thành thục (sinh sản), khi đó con giống mới đảm bảo chất lượng. Hiện nay, một số cơ sở cá mới 5 - 6 tháng tuổi đã... thành thục, do đó chất lượng cá giống lại càng khó đảm bảo. Ngoài ra, việc sử dụng nguồn giống cá bố mẹ bừa bãi cũng dễ gây nên hiện tượng bị cận huyết dẫn đến chất lượng cá giống bị thoái hóa”.

Cá tra giống không đảm bảo chất lượng còn do người dân ồ ạt nuôi cá tra, trong khi vẫn còn thiếu kiến thức, kinh nghiệm lựa chọn con giống. Nắm được điểm yếu này, các cơ sở sản xuất cá tra giống nhỏ lẻ tìm mọi cách nhanh chóng tăng số lượng con giống để tăng lợi nhuận, chứ ít quan tâm đến chất lượng. Do chất lượng cá tra giống quá thấp, kỹ thuật ương nuôi còn hạn chế, nên tỷ lệ cá giống bị hao hụt rất lớn. Theo đánh giá của Trung tâm Quốc gia Giống thủy sản nước ngọt Nam Bộ, hiện nay, từ cá bột lên cá hương, tỷ lệ hao hụt tới hơn 80%. Từ cá hương lên cá giống, tỷ lệ hao hụt tới 40-50%. Để đáp ứng đủ lượng cá giống cho nhu cầu, hằng năm ĐBSCL đang cần tới một lượng cá bột khoảng vài chục tỷ con.

Chất lượng giống cá tra thấp ảnh hưởng lớn đến năng suất và thời vụ nuôi cá tra hiện nay. Thông thường, chất lượng giống tốt, người nuôi chỉ cần 5-6 tháng là đã có cá đạt kích cỡ đúng trọng lượng tiêu chuẩn xuất khẩu (1 - 1,1kg/con). Còn bây giờ, chất lượng cá giống xuống thấp, nên để đạt được kích cỡ cá trên, người nuôi phải cần tới 7-8 tháng. Đây chính là nguyên nhân quan trọng làm tăng chi phí sản xuất cá tra hiện nay, còn những nông dân thả nuôi loại giống này càng đứng trước nguy cơ thua lỗ.

Hiện nay, cơ quan chức năng ở các địa phương ĐBSCL hầu như chưa có biện pháp hữu hiệu để quản lý được việc sản xuất, lưu thông giống cá tra. Thực trạng, một số cơ sở sản xuất nhỏ lẻ vẫn tự do mang cá giống từ nơi này sang nơi khác mà không cần phải qua khâu kiểm định, kiểm dịch. Nếu tình trạng trên không kịp thời được chính quyền địa phương khắc phục giải quyết, thì chừng ấy người nông dân sẽ còn phải tiếp tục đối mặt với những vụ cá đầy bất trắc, rủi ro.

Bài và ảnh: NGUYỄN KIỂM