Ảnh: Internet

* Chỉ có 10% doanh nghiệp theo chuẩn mới

Mặc dù là nước xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới (sau Bra-xin) nhưng do chất lượng chưa đồng đều nên lượng cà phê xuất khẩu bị thải loại luôn chiếm tỷ lệ cao nhất thế giới. Thực tế này khiến ngành cà phê đang phải đối mặt với nguy cơ mất những thị trường lớn nếu không nhanh chóng thay đổi cách làm, áp dụng tiêu chuẩn mới cho cà phê.

Nước ta hiện có 500.000ha cà phê, năng suất bình quân 17 tạ/ha, sản lượng 836.000 tấn. Trong những năm qua, lượng cà phê nhân xuất khẩu của Việt Nam luôn giữ ở mức trên dưới 800.000 tấn, kim ngạch xuất khẩu hơn một tỷ USD, sản phẩm chủ yếu là cà phê Robusta. Tuy nhiên, cà phê Robusta của Việt Nam thường được bán với giá thấp hơn nhiều so với các nước do chất lượng thấp. Tính đến cuối năm 2007, giá cà phê Robusta FOB loại 2 của ta là 1.675 USD/tấn, trong khi giá tại thị trường Luân-đôn (Anh) là 1.955 USD/tấn, giá chỉ thị của Tổ chức cà phê quốc tế (ICO) 2.045,9 USD/tấn... Niên vụ 2006, lượng cà phê Việt Nam bị thải loại chiếm tới 89% tổng lượng cà phê bị thải loại trên thị trường thế giới, tương đương 1,65 triệu bao.

Theo một số chuyên gia, nguyên nhân của tình trạng trên là do người sản xuất, các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê đã không tuân thủ các điều kiện về thu hái, chế biến và bảo quản sản phẩm; chưa mặn mà áp dụng những quy định trong tiêu chuẩn cà phê TCVN 4193 - 2005. Mặc dù tiêu chuẩn này đã ban hành từ năm 2005, nhưng đến nay mới chỉ có 10% doanh nghiệp áp dụng, tương đương 1 - 1,5% lượng cà phê xuất khẩu hàng năm. Tại Hội nghị nâng cao chất lượng và lộ trình áp dụng tiêu chuẩn mới trong sản xuất cà phê xuất khẩu gần đây, ông Đoàn Triệu Nhạn, Phó chủ tịch Hiệp hội cà phê - ca cao Việt Nam (VICOFA) cho biết: “Do quy định TCVN 4193 - 2005 không mang tính bắt buộc nên các doanh nghiệp rất thờ ơ. Chính vì vậy, khi Bộ Công Thương ra văn bản yêu cầu thực hiện áp dụng tiêu chuẩn mới (ngày 1-10-2007), các doanh nghiệp đã phản ứng, bởi nếu tuân thủ cũng đồng nghĩa với việc họ phải thay máy móc và toàn bộ quy trình thu mua, sơ chế, đóng gói sản phẩm, tốn kém gấp 2 - 3 lần so với cách làm cũ chỉ coi trọng tỷ lệ hạt đen, vỡ”.

Nhiều doanh nghiệp cho rằng, nếu áp dụng tiêu chuẩn TCVN 4193 - 2005, sản lượng cà phê xuất khẩu sẽ giảm do việc thải loại cà phê chất lượng kém sẽ nhiều hơn (chiếm khoảng 25 - 30% tổng sản lượng cà phê). Trong khi đó, hệ thống rang xay trong nước chỉ tiêu thụ được 10%, sẽ khiến việc sản xuất và tiêu thụ cà phê chậm lại.

“Thực chất cà phê Robusta của nước ta không hề xấu. Nếu hướng dẫn bà con không hái cà phê xanh, không xát dập, không phơi sân đất, không ủ đống trước khi phơi thì chất lượng sẽ được cải thiện đáng kể, chỉ có 60 - 70 lỗi/300g”- ông Diệp Kỉnh Tần, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết- Để cải thiện giá cả, uy tín, ngành cà phê không còn cách nào khác là phải bảo đảm chất lượng sản phẩm cả trong trồng trọt, thu hái lẫn chế biến, bảo quản, chấm dứt tình trạng thu hái kiểu “tuốt cành” như hiện nay...

Ông Bùi Đình Trụ, Trưởng ban Khoa học - Công nghệ (Tổng công ty Cà phê Việt Nam) cho rằng: “Không còn sớm, nhưng cũng chưa hẳn là quá muộn nếu các doanh nghiệp áp dụng TCVN 4193 - 2005 ngay từ niên vụ 2007 - 2008, đồng thời thuyết phục các khách hàng truyền thống mua cà phê Việt Nam theo tiêu chuẩn mới. Song về lâu dài, để thúc đẩy ngành cà phê phát triển bền vững, Nhà nước cần sớm xây dựng và ban hành Quy chuẩn kỹ thuật về cà phê xuất khẩu để buộc các doanh nghiệp phải thực hiện”.

Cục Trồng trọt đề ra mức từ niên vụ 2007 – 2008, có 20% số doanh nghiệp và khoảng 5% lượng cà phê xuất khẩu áp dụng tiêu chuẩn mới. Niên vụ 2008 - 2009, sẽ thực hiện bắt buộc kiểm tra cà phê xuất khẩu theo tiêu chuẩn mới.

THU MINH