Lộn xộn ở mỏ than Ngọc Kinh

Công nhân đang chờ luân phiên xuống hầm than

Thực trạng

Làng Ngọc Kinh lọt thỏm giữ bốn bề sông núi. Núi ở đây có độ cao hàng trăm mét. Sau giải phóng Ngọc Kinh được biết đến như một vung đất giàu khoáng sản, đặc biệt là các mỏ than đá. Tổng công ty than Việt Nam đã từng thăm dò, khai thác. Tuy nhiên, do thân ở đây không tập trung nằm rảu rác lại ở dưới sâu trong lòng đất, việc khai thác theo công nghệ tiên tiến, dường như bị bó tay.

Ở vùng rừng núi này đất trồng trọt ít, người dân bản địa bám mỏ để tìm kế sinh nhai. Cùng lúc, các công ty khai thác khoáng sản cũng tìm cách nhảy vào, dân tứ xứ kéo đến...gây ra sự hỗn độn trong việc tổ chức khai thác. Mấy năm trước đây, khi các hầm thủ công tự phát, đã từng xảy ra tình trạng sập hầm, nhiều người bị bỏ mạng trong lòng núi, nhiều người bị thương tật, tàn phế. Ngày nay, tuy dưới danh nghĩa các công ty khai thác, việc gia cố hầm chút ít được cải thiện, nhưng tình trạng thương tật vì sập hầm vẫn còn xảy ra. Tình trạng khai thác thủ công vẫn tiếp tục diễn ra. Ông Nguyễn Văn Cảm, Phó Chủ tich UBND xã Đai Hồng lo lắng " địa phương luôn luôn phải đối mặt với nạn trộm cắp, tình trạng mất trật tự trị an, tình hình nghiện hút, bởi dòng người tứ xứ dạt về đây làm than.

Trong những ngày đầu mùa mưa này chúng tôi về vùng mỏ Ngọc Kinh, mới thấy tình trạng ở đây quả là lộn xộn. Việc tổ chức khai thác khá nhếch nhác, nhiều hầm bới đất đào lên, đổ ngổn ngang ra đường, nhưn chẳng thấy ai quản lý nhắc nhở. Hiện tượng mưa lớn gây lở núi, lở đất...vậy mà các hoạt động khai thác vẫn không dừng. Mưa lớn đã làm cho nhiều hâm bị sập, nhưng rất may lúc sập hầm không có công nhân trong lò, nên không xảy ra thương vong. Tình trạng xô xát tranh giành xảy ra như cơm bữa. Công nhân mỏ không được trang bị những phương tiện bảo hộ cần thiết...

Nói tóm lại mỏ than Ngọc Kinh hiện nay, nhìn vào là thấy thất kinh. Ông Trần Thanh Tâm, trưởng công an xã Đại Hồng, trả lời chúng tôi về tình rạng lộn xộn trên cho hay, hiện UBND huyện Đại Lộc đang chuẩn bị cho tổ chức đấu thầu lại, nên các công ty đã hết thời hạn khai thác vẫn tiếp tục hoạt động hết công suất, tư nhân nhay vào, mạnh ai nấy làm, nên tình hình mới phức tạp như vậy.

Lời người trong cuộc

Tuấn, biệt danh "Tuấn đầu bạc", quê Ngọc Lạc, Thanh Hoá cho biết, than ở mỏ này nằm theo đường ngang, mạch than đi ngoằn ngoèo như hình chữ. Khoét vào lòng núi càng sâu, thì lượng nước rỉ càng nhiều. Lúc nào ở ngoài cửa hầm cũng phải có từ 2 đến 3 may bơm liên tục hoạt động. Không may máy bị trục trặc, chỉ trong tời gian ngắn nước dâng ngập hầm, rất nguy hiểm.

Việc khai thác than cũng hết sức thủ công, mỗi ca có 3 người thay nhau làm việc, người thợ phải dùng xà beng, búa nhọn đục than, từng miếng than được đục ra tiếp tục được đập nhỏ, cho vào bao chuyển dần ra cửa.

Việc khai thác than đã vất vả như vậy, nhưng tình trạng tranh giành đất khai thác xảy ra như cơm bữa. Có lẽ chỉ có ở Ngọc Kinh, mới có tình trạng tranh giành nhau dưới lòng đất. Hầm của công ty nọ xuyên sang hầm của công ty kia, thế là xảy ra tranh giành. Khiếu kiện xảy ra, nhưng ai xác định được ranh giới từ lòng đất mà phân giải. Thế là xảy ra xô xát. Các loại cây trồng của nhân dân bị phá khá nhiều. Nhiều hầm khai thác xong, bị sụt lở làm cho cả dải rừng mất theo. Dự án phủ xanh đất trống, đồi trọc khó mà triển khai được. Cùng với tình trạng trên, các hầm khia thác tư nhân làm ăn kiểu "chộp giật" càng làm cho tình hình tranh giành đất khai thác trở lên hỗn loạn khó kiểm soát.

Chúng tôi đã gặp những công nhân từ đỉnh núi xuống, hầu hết là dân ngoại lai, anh Phạm văn Đồng quê Ngọc Lạc (Thanh Hoá) ngán ngẩm "Ở trên đỉnh núi bọn tôi không trụ được với người bản xứ phải dạt xuống đây là công cho các ông chủ để sống qua ngày. Vất vả lắm! Đất ở đây cứng và nước ngầm phun rất nhiều, nhưng các ông chủ trả công rẻ mạt lắm, đào được một mét vuông, được trả 100 ngàn". Theo anh Đồng, số công nhân này trước đây đều làm ở mỏ than Quảng Ninh, nhiều người sức khoẻ không đáp ứng được, nhiều người bị giảm biên chế...nên tìm về đây làm thuê kiếm sống.

Theo điều tra của chúng tôi, hầu hết số công nhân này làm thuê cho các công ty, công ty nào có tình thì mua bảo hiểm, đăng ký với địa phương, công ty nào chỉ lo thu lợi nhuận cho mình thì không đăng ký, không mua bảo hiểm cho công nhân làm thuê. Số phận người lao động như treo trên chỉ mành.

Kiến nghị

Chúng tôi hoàn toàn đồng ý với chủ trương cho đấu thầu để khai thác, tận thu nguồn tài nguyên than ở địa bàn này là đúng. Tuy nhiên, khi đã có chủ trương, cần phải có hàng loạt các biện pháp kèm theo. Tránh để tình trạng các công ty (hầu hết các công ty trúng thầu ở đây là công ty tư nhân và công ty TNHH) lợi dụng bóc lột công nhân. Địa phương và ngành chức năng cần tăng cường công tác quản lý, theo dõi chặt chẽ, tránh để các tình trạng tranh giành, gây mất an ninh trật tự và ô nhiễm môi trường. Cần kiểm soát chặt chẽ việc bảo đảm an toàn lao động. Công ty nào không hội đủ các điều kiện về bảo đảm an toàn lao động cho công nhân, kiên quyết không cho tham gia khai thác. Có như vậy mới lập lại trật tự và an toàn của khu mỏ.

Bài và ảnh Hữu Phúc và Lâm Quý