Lỗ hổng thông tin mật của nước Mỹ

QĐND - Trong khi vụ bê bối giám sát internet của Mỹ tiếp tục “nóng hổi” trên các phương tiện truyền thông toàn cầu thì giới chức nước này đang đau đầu điều tra xem làm thế nào mà một nhân viên nhà thầu công nghệ thông tin cấp thấp như Ét-uốt Xnâu-đân (Edward Snowden) lại có thể tiếp cận được các tài liệu tối mật, vốn chỉ được một nhóm nhỏ các nhân vật “vòng trong" ở Cơ quan An ninh quốc gia Mỹ (NSA) có thể tiếp cận.

Ét-uốt Xnâu-đân trên trang bìa tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng. Ảnh: AP

Trộm mật khẩu của nhân viên cao cấp để truy nhập?

“Quả bom” Xnâu-đân đã tiết lộ về chương trình theo dõi internet toàn cầu của Cơ quan An ninh quốc gia Mỹ (NSA), trong đó có cả mật lệnh của Tòa án Giám sát tình báo hải ngoại (FISA), cơ quan luôn giữ bí mật các tài liệu của mình trong hơn 3 thập kỷ. “Đó là những tài liệu được bảo vệ cực kỳ cẩn thận”, Rô-bớt Đây-dơ (Robert Deitz), người từng giữ cương vị Trưởng cố vấn cho NSA và CIA, và hiện là giáo sư về chính sách công chúng tại Trường Đại học George Mason nhận định. Theo Đây-dơ, chỉ có không đầy 100 người được phép tiếp cận mật lệnh như vậy của FISA. “Làm sao mà anh ta có thể tiếp cận những viên ngọc trên vương miện đó?”, ông Đây-dơ đặt câu hỏi về Xnâu-đân, người không có bằng đại học hay được đào tạo bài bản về tình báo.

Quy mô của những thông tin mà Xnâu-đân phơi bày, bao phủ nhiều chương trình khác nhau, đã dấy lên khả năng người này có thể vượt cấp để tiếp cận các tài liệu mật. “Tôi nghĩ khả năng cao là anh ta đã vượt qua giới hạn của mình. Có thể Xnâu-đân đã giúp một số nhân vật cấp cao về công nghệ thông tin, sau đó đã truy nhập qua mã khóa của người đó”, ông Lây-tơn (Leighton), đại tá không quân nghỉ hưu và là một cựu Phó giám đốc huấn luyện tại NSA, phán đoán.

Những tiết lộ của Xnâu-đân với tờ Guardian (Anh) và Washington Post (Mỹ) khác hẳn so với vụ B.Man-ninh (Bradley Manning), quân nhân Mỹ hiện đang bị xét xử vì tội hoạt động gián điệp sau vụ tiết lộ kho bí mật khổng lồ cho WikiLeaks. Từng là một nhà phân tích tình báo tại I-rắc, Man-ninh có khả năng truy nhập, rà soát hệ thống điện tín ngoại giao mật và các báo cáo tình báo quân sự, sau đó chuyển cho WikiLeaks. Xnâu-đân không phải là nhân viên phân tích tình báo và “anh ta chỉ có trách nhiệm bảo trì mạng, nhưng có thể đã nhìn vào các thông tin”, theo lời Giêm Le-uýt (James Lewis), một cựu quan chức Mỹ chuyên về an ninh mạng. Theo ông này, vụ Xnâu-đân có thể khiến các cơ quan mật vụ phải xem xét lại cách xử lý thông tin mật.

Tương lai nào cho “người thổi còi”?

Trong khi giới chức Mỹ đang bận nghiên cứu xem làm cách nào mà Xnâu-đân tiếp cận được thông tin mật thì “người thổi còi” lại tạo thêm “sức hút” cho vụ bê bối giám sát internet của Mỹ. Trả lời phỏng vấn tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng từ Hồng Công (Trung Quốc) hôm 12-6, Xnâu-đân đã tiết lộ các nhân viên tình báo Mỹ trong nhiều năm qua đã tấn công các mạng máy tính khắp thế giới. Thậm chí Xnâu-đân còn chỉ đích danh, trong số hơn 61.000 mục tiêu tấn công của NSA có hàng nghìn máy tính ở Trung Quốc, nước bị cáo buộc là nơi xuất phát các cuộc tấn công nhằm vào mạng máy tính quân sự và thương mại của Mỹ.

Điều đáng nói là tiết lộ của Xnâu-đân được đưa ra vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ B. Ô-ba-ma (B. Obama) thúc giục Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình xử lý mối đe dọa từ các vụ tấn công trên mạng xuất phát từ Bắc Kinh với mục đích “ăn cắp tài sản Mỹ”. Dù vậy, một số quan chức Trung Quốc cho rằng, chính nước này là nạn nhân của các vụ tấn công tương tự từ Mỹ.

Mặc dù tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng cũng cho biết, họ không thể kiểm chứng tính xác thực tiết lộ của Xnâu-đân nhưng vụ việc vẫn có nguy cơ thổi bùng lên những căng thẳng vẫn tồn tại giữa Mỹ và Trung Quốc xung quanh vấn đề an ninh mạng. Chính vì thế, giới chức Mỹ ngay lập tức đã có hành động “dằn mặt” đối với cựu trợ lý kỹ thuật của CIA.

Ngày 13-6, Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) tuyên bố chính thức điều tra hình sự Xnâu-đân và khẳng định sẽ truy tố anh. Phát biểu tại phiên điều trần trước Ủy ban tư pháp Hạ viện, Giám đốc FBI Rô-bớt Mu-lơ (Robert Mueller) xác nhận một cuộc điều tra hình sự đang được tiến hành về vụ rò rỉ mà ông cho là đã làm tổn hại an ninh quốc gia. Theo AFP, ông Mu-lơ khẳng định việc nghe lén điện thoại và theo dõi người sử dụng internet có thể ngăn chặn được các vụ tấn công khủng bố như vụ 11-9. Giám đốc FBI cho biết Xnâu-đân hiện đã chính thức trở thành đối tượng bị điều tra hình sự. “Chúng tôi sẽ làm tất cả để buộc người này phải chịu trách nhiệm về các vụ rò rỉ trên”, ông Mu-lơ nhấn mạnh. Đây là lần đầu tiên Chính phủ Mỹ chính thức xác nhận việc truy nã Xnâu-đân, trợ lý kỹ thuật 29 tuổi đã cung cấp thông tin về chương trình theo dõi PRISM của Cơ quan An ninh quốc gia Mỹ (NSA) cho báo Washington Post và Guardian.

Hiện tương lai của Xnâu-đân đang được đặt dấu chấm hỏi. Dù Nga từng để ngỏ ý định cho Xnâu-đân tị nạn chính trị nhưng xem ra “người thổi còi” vẫn chưa có ý định sang châu Âu. Trong khi đó, dư luận lo ngại về khả năng Xnâu-đân bị dẫn độ về Mỹ. Hiện Xnâu-đân đang tạm trú ở Hồng Công (Trung Quốc). Nếu bị dẫn độ về Mỹ, với những gì mà sếp lớn của FBI tuyên bố, xem ra sẽ không thể có may mắn dành cho cựu trợ lý kỹ thuật của CIA.

Trong khi đó, chính quyền Trung Quốc tỏ ra không muốn làm dậy sóng thêm quan hệ Mỹ-Trung. Bộ Ngoại giao Trung Quốc khi được Roi-tơ hỏi ngày 13-6 cho biết, họ "không có bất kỳ thông tin nào để cung cấp" về trường hợp Xnâu-đân, nhưng lại nhấn mạnh: "Về vấn đề an ninh mạng, chúng tôi tin rằng việc áp dụng tiêu chuẩn kép sẽ không giúp tìm ra giải pháp nào", ám chỉ việc Mỹ vừa là thủ phạm tấn công mạng nhưng vẫn kêu ca mình là nạn nhân.

Tuy nhiên, giới truyền thông Trung Quốc nhận định vụ việc đã làm hoen ố hình ảnh của Mỹ, nhất là trong bối cảnh Oa-sinh-tơn nói mình là nạn nhân của các vụ tấn công mạng xuất phát từ Bắc Kinh. Báo China Daily cho rằng các chương trình theo dõi chắc chắn sẽ là “một thử thách đối với quan hệ Trung-Mỹ đang phát triển”. Trong khi đó, tờ Global Times nhận định Bắc Kinh có quyền bác bất kỳ yêu cầu dẫn độ nào của Oa-sinh-tơn nếu nước này không đưa ra những câu trả lời thỏa đáng về các chương trình theo dõi.

THU TRANG