Lãng phí đất công sao không ai... xót?

Dù cố gắng nhưng KCN Hưng Phú 1 thành phố Cần Thơ, thành lập từ năm 2005 vẫn chỉ được như thế này...

Chưa sử dụng hết đã xây dựng mới

Theo con số thống kê sơ bộ, các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện có 121 khu, cụm công nghiệp với tổng diện tích hơn 27.000ha, vốn đầu tư lên đến hàng chục ngàn tỷ đồng. Tuy nhiên, đến nay chỉ có 5 KCN hoạt động khá tốt là: Trà Nóc 1 (Cần Thơ), Mỹ Tho (Tiền Giang), Thuận Đạo (Long An), Sa Đéc (Đồng Tháp) và Hòa Phú (Vĩnh Long).

Các KCN còn lại đều rơi vào tình trạng thu hút rất ít nhà đầu tư, thậm chí có nơi bỏ hoang: KCN Hưng Phú 1 và 2 với diện tích 576ha nhưng chỉ có Công ty Dầu thực vật Cái Lân thuê 4ha, KCN Trà Nóc 2 với diện tích 165ha nhưng mới giải tỏa đền bù 90ha... KCN Trần Quốc Toản, thành phố Cao Lãnh (tỉnh Đồng Tháp) được xây dựng từ năm 2002 trên diện tích 140ha. Đến nay, dù 40% diện tích đất đã được triển khai hạ tầng hoàn chỉnh, nhưng chỉ mới có một vài nhà máy đi vào hoạt động, còn lại là một rừng cỏ sậy, lau lách cao lút đầu người. Được biết, theo quy hoạch, tỉnh Đồng Tháp sẽ có tới 18 KCN nhưng ngoài KCN Sa Đéc hoạt động hiệu quả, những KCN còn lại đến nay hiện vẫn chưa thể lấp đầy. KCN Cao Lãnh xây dựng đã 3 năm nhưng đến nay vẫn là bãi đất đá ngổn ngang.

Tại tỉnh Sóc Trăng, KCN An Nghiệp với tổng diện tích quy hoạch là 178ha sau một thời gian dài xây dựng, đến nay mới có 17 doanh nghiệp thuê 82,9ha đất. Tại An Giang, trong khi các KCN như Bình Long (huyện Châu Phú), Bình Hòa (huyện Châu Thành) đất đai phần lớn bỏ trống, lèo tèo vài nhà máy, tỉnh vẫn tiếp tục xây dựng hoành tráng KCN Tịnh Biên (huyện Tịnh Biên) và tiếp tục bỏ trống. Được biết, theo quy hoạch từ nay đến năm 2010, khu vực ĐBSCL sẽ xây dựng thêm 44 KCN-CCN tập trung với 17.870ha, nâng tổng số lên 155 KCN-CCN với tổng diện tích gần 42.000ha.

Mặc dù những năm gần đây, các địa phương ĐBSCL liên tục mở hội nghị mời gọi đầu tư vào các KCN-CCN (thường tổ chức ở Thành phố Hồ Chí Minh) nhưng chỉ nhận được lời hứa hẹn của các doanh nghiệp. Thậm chí, nhiều địa phương cùng đồng loạt “trải thảm đỏ” để thu hút, khuyến khích các doanh nghiệp vào làm ăn, chẳng hạn như công bố hạ giá hoặc miễn, giảm tiền thuê đất, hỗ trợ chi phí đào tạo lao động, cho nợ tiền sử dụng đất... Thế nhưng, sau những nỗ lực đáng ghi nhận của các địa phương, diện tích các KCN-CCN vẫn chẳng thể lấp đầy.

Nguyên nhân quan trọng khiến các KCN-CCN ở ĐBSCL không thể lấp đầy diện tích là do hệ thống đường giao thông, cảng vận chuyển hàng hóa ở ĐBSCL phục vụ xuất khẩu vẫn gặp khó khăn. Hàng hóa xuất khẩu từ ĐBSCL vẫn phải trung chuyển lên các cảng tại Thành phố Hồ Chí Minh, làm gia tăng chi phí và thời gian, vì thế các địa phương có “trải thảm đỏ” cũng chưa thể thu hút các nhà đầu tư, doanh nghiệp.

Nghịch lý lãng phí đất

Một nghịch lý hiện nay là, trong khi diện tích đất ở các KCN-CCN vẫn chưa sử dụng hết, các địa phương vẫn muốn tiếp tục xây dựng thêm các KCN-CCN mới. Và ngay tại Diễn đàn Kinh tế các tỉnh ĐBSCL (MDEC năm 2008) vừa qua tại thành phố Cần Thơ, đại diện một số địa phương đã đề nghị Chính phủ tiếp tục cho phép các tỉnh dành thêm quỹ đất nông nghiệp làm KCN-CCN. Biện giải lý do xin xây dựng thêm KCN-CCN, đại diện các địa phương cho rằng kinh tế ĐBSCL muốn phát triển thì phải có các KCN.

Một nguyên nhân triển khai dự án chậm dẫn đến bỏ trống đất là do công tác giải phóng mặt bằng ở một số KCN gặp không ít khó khăn (liên quan đến việc bồi thường chưa thỏa đáng và công tác tổ chức tái định cư ở nhiều địa phương còn bất cập...). Một cán bộ Ban quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp thành phố Cần Thơ ví von rằng, công tác giải phóng mặt bằng, lãng phí đất đai tại các KCN chẳng khác nào “truyện dài nhiều tập”.

Ông Võ Thanh Hùng, Trưởng Ban quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp thành phố Cần Thơ nhận xét: Đất KCN chậm đưa vào khai thác, sử dụng là một lãng phí lớn tiền của nhà nước và nhân dân. Hiện nay, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu khủng hoảng, việc thu hút các nhà đầu tư đối với các tỉnh trong khu vực ĐBSCL càng trở nên khó khăn hơn. Một khó khăn lớn nhất hiện nay chính là việc luồng cho tàu có tải trọng từ 5.000 đến 10.000 tấn trở lên vào cảng Cái Cui và cảng Cần Thơ. Chừng nào “nút thắt” này chưa được mở thì việc thu hút các nhà đầu tư gặp khó khăn và lãng phí đất KCN ở ĐBSCL vẫn là chuyện khó tránh khỏi. Theo tính toán của ban quản lý các khu, cụm công nghiệp ở ĐBSCL, để có một héc-ta đất sạch giao cho nhà đầu tư, chi phí không dưới 4 tỉ đồng. Tính ra, với khoảng 10.000ha đất KCN-CCN đang bị bỏ trống nhiều năm qua, các tỉnh, thành phố ĐBSCL đã lãng phí hàng chục ngàn tỉ đồng. Câu hỏi đặt ra, ai sẽ là người phải chịu trách nhiệm trước tình trạng lãng phí đất đai tại các KCN-CCN kể trên? Theo một cán bộ của Viện Nghiên cứu ĐBSCL thuộc Trường đại học Cần Thơ: Việc quy trách nhiệm lãng phí đất đai ở các KCN-CCN cho từng cá nhân là việc rất khó thực hiện và chưa từng có trong tiền lệ.

Và tình trạng lãng phí đất công sẽ vẫn còn xảy ra, nếu như các địa phương khu vực ĐBSCL vẫn tiếp tục “phong trào” đua nhau phát triển các KCN-CCN mà không tính tới hiệu quả kinh tế. Ngoài ra, việc phát triển các KCN-CCN ồ ạt sẽ tác động không nhỏ tới môi trường, đất sản xuất nông nghiệp.