Ao nuôi ba ba
Năm 2001, cái tên làng ba ba Bạch Xá không chỉ được người dân xã Hoàng Đông, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam biết đến, mà nhiều người ở các huyện lân cận tìm về đây học hỏi kinh nghiệm làm giàu. Công bằng mà nói, với nhiều gia đình trong thôn Bạch Xá, con ba ba là cứu tinh của họ, nhờ ba ba nhiều gia đình thoát nghèo, có “bát ăn, bát để”, có vàng cất trữ. Nhưng một số gia đình vì nó mà “vàng” cả mắt, nhất là giai đoạn đầu năm 2005 khi ba ba bị dịch chết hàng loạt.

Ba ba xóa đói... làm giàu

Vào thời điểm năm 2001, thôn Bạch Xá, xã Hoàng Đông, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam có hơn 500 hộ vốn bình yên sau lũy tre làng nay bỗng chốc xôn xao về việc nuôi ba ba. Câu chuyện về con ba ba đi vào từng bữa cơm gia đình, trong câu chuyện của mấy bà đi chợ, thậm chí lũ trẻ đi học cũng háo hức khoe nhà mới xây bể, sắp bắt ba ba giống. Nghề nuôi ba ba ở thôn Bạch Xá được bắt đầu khi một số hộ trong làng nuôi tại ao nhà thành công, thu lợi nhuận lớn, đi đầu trong phong trào này là các anh Nguyễn Văn Hoạch, Nguyễn Khắc Thư. Để tìm hiểu quy trình nuôi thả cũng như các kiến thức chăm sóc, các anh đã phải đi nhiều tỉnh như: Hưng Yên, Hải Dương, thậm chí anh Hoạch còn vào tận huyện đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang để tham quan mô hình nuôi ba ba và mua con giống. Điều kiện thời tiết thuận lợi, giống tốt nên gia đình anh Hoạch, anh Thư và một số hộ dân trong làng “trúng” vụ ba ba, thu lãi lớn. Thấy vậy, nhiều hộ dân trong làng cũng tìm mọi cách vay vốn, đào ao, xây bể để nuôi ba ba. Kiến thức bài bản để nuôi ba ba không có, người ta chỉ dựa vào kinh nghiệm của những người đi trước hoặc tự làm rồi rút kinh nghiệm. Cuối năm 2001, đầu năm 2002, thôn Bạch Xá trở thành khu buôn bán sầm uất, nườm nượp người buôn, kẻ bán ba ba thương phẩm, ba ba giống. Không cần mời chào, không cần quảng cáo, các thương lái từ khắp nơi đổ về đây “ăn hàng”, dòng tiền đổ về Bạch Xá mỗi ngày một nhiều thêm. Đó là thời kỳ hoàng kim nhất của nghề nuôi ba ba ở Bạch Xá. Hàng tấn ba ba thương phẩm và hàng chục nghìn con giống được buôn bán, trao đổi trên thị trường. Trung bình một con ba ba giống 1 tháng tuổi có giá từ 10 đến 15 nghìn đồng/ con, tùy theo chất lượng, chủng loại ba ba trơn hay ba ba gai. Giá ba ba thương phẩm loại 1 trung bình từ 320 nghìn đồng/kg, loại thấp nhất là 180 nghìn đồng/kg, có những khi thị trường khan hàng giá ba ba gai được đẩy lên đến 400-500 nghìn đồng/kg.

Người dân trong thôn, ai cũng phấn khởi trước sự đổi đời này, nghề thì dễ làm mà thu nhập lại lớn, chỉ cần có cái ao khoảng vài trăm mét vuông là mỗi năm thu được từ 60 đến 70 triệu đồng. Từ chỗ chỉ có vài hộ dân tự phát rồi có đến gần 200 hộ đổ xô vào việc nuôi “thần tài”.

Cần câu trả lời đúng

Anh Nguyễn Văn Trọng, phó chủ tịch UBND xã Hoàng Đông cho chúng tôi biết: Nghề nuôi ba ba ở địa phương đang phát triển tốt, mang lại cho địa phương một nguồn thu lớn. Thế nhưng niềm vui ấy chẳng kéo dài. Cuối năm 2004 đầu năm 2005 ba ba của hàng loạt các gia đình trong thôn tự nhiên bị các bệnh như: lở loét, rữa chân, móng, mai. Để cứu vãn tình cảnh, các hộ chăn nuôi đã lội xuống ao bắt từng con ba ba lên bôi thuốc, nhưng ba ba chết mỗi ngày một nhiều, không khí trong làng chùng xuống. Ba ba chết, vốn liếng của người dân cũng “chết” theo, nhà ít thì vài chục triệu, nhà nhiều lên đến cả trăm triệu. “Của đau con xót”, nhìn ba ba chết nhiều người bỏ cả ăn, cả làm, không ít gia đình lâm vào cảnh lao đao, trát nợ của ngân hàng đến từng ngày. Sau trận dịch, cả thôn chỉ còn khoảng chục hộ trụ lại với nghề nuôi ba ba, số còn lại đành đi làm thuê, buôn bán nhỏ lẻ, học nghề khác để kiếm sống. Một số gia đình cũng muốn quay lại với nghề nuôi ba ba, song lực bất tòng tâm vì nợ cũ còn chưa trả thì lấy vốn ở đâu ra. Ngay như “vua ba ba” một thời Nguyễn Khắc Thư giờ cũng chuyển qua nuôi ngan, thả cá, ao của nhà anh chỉ còn vài ba trăm con ba ba. Sau trận dịch, một số người đi tìm nguyên nhân của việc ba ba chết hàng loạt, song đến nay vẫn chưa có một nguyên nhân cụ thể để giải thích về vấn đề này. Có người cho rằng, tại nguồn nước lấy từ sông Nhuệ bị ô nhiễm nên ba ba chết, nhưng cũng có ý kiến lý giải do việc nuôi ba ba ồ ạt của người dân trong khi kiến thức chăn nuôi còn hạn chế, nguồn thức ăn dư thừa không được xử lý cũng là nguyên nhân gây bệnh cho vật nuôi.

Anh Nguyễn Văn Trọng khẳng định: Khi nghề nuôi ba ba ở địa phương phát triển, trên tỉnh cũng có dự án đầu tư nhưng điều kiện quy định quá chặt chẽ như diện tích quy hoạch để nuôi ba ba phải liền ô, liền thửa, lập thành trang trại từ một héc-ta trở lên thì mới được hỗ trợ số tiền 1.000.000 đồng/hộ cho việc đào vét, đắp bờ. Thế nhưng trên thực tế người dân đâu có nhiều đất đến như vậy, do đó dự án thất bại và việc con ba ba tồn tại, phát triển cũng là do người dân tự phát. Gần đây, một số ngành chức năng của tỉnh đã về lấy mẫu nước đem đi xét nghiệm nhưng chưa thấy hồi âm. Năng động chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi là tinh thần đáng trân trọng của người dân thôn Bạch Xá. Có thể nói chọn nuôi ba ba là nghề để phát triển kinh tế, người dân Bạch Xá đã tìm đúng hướng đi cho mình. Thành công từ con ba ba từng được khẳng định bằng hiệu quả kinh tế nhưng hiện tại nguyên nhân ba ba chết hàng loạt lại đi vào ngõ cụt, chưa có câu trả lời cụ thể. Mong rằng trong thời gian tới, các cơ quan chức năng tỉnh Hà Nam khẩn trương tìm nguyên nhân, có biện pháp xử lý và khôi phục lại nghề nuôi ba ba ở thôn Bạch Xá. Mặt khác, chính quyền địa phương cùng các cơ quan chức năng cũng cần có sự quan tâm giúp đỡ người dân trong thôn Bạch Xá nói riêng và xã Hoàng Đông nói chung sớm tìm được hướng đi mới trong sản xuất, kinh doanh. Tìm cây, con phù hợp trong sản xuất và có biện pháp phòng trừ dịch bệnh để đem lại hiệu quả kinh tế cao đang là sự mong mỏi của người dân trong thôn Bạch Xá, mong các cơ quan chức năng quan tâm hơn.

Nhóm phóng viên phòng Bạn đọc và Cộng tác viên