Làm gì để đón được “làn sóng” đầu tư mới?

Khu công nghiệp Trà Nóc ( thành phố Cần Thơ). Ảnh: BÁ HIÊN

Năm nay, sau nhiều nỗ lực và những cải cách mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết Đại hội X của Đảng, những thành công trong các chuyến thăm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ, những diễn đàn và gặp gỡ kêu gọi đầu tư, đến đầu tháng 10 này, tính ra có khoảng hơn 50 tỉ USD đầu tư nước ngoài đang chờ vào nước ta trong những năm tới.

Nhưng nhìn chung các thành phố lớn và nhiều địa phương vẫn chưa tìm ra lời giải về những nhu cầu thiết yếu nhất để đón “làn sóng” nước ngoài đầu tư vào Việt Nam. Đó là: Chủ trương đầu tư, qui hoạch đất đai, việc tổ chức giải tỏa đền bù để sớm có mặt bằng - “đất sạch”- giao cho nhà đầu tư, nhân lực cho các dự án đầu tư, nhất là đội ngũ lao động có tay nghề kỹ thuật công nghệ cao, cơ sở hạ tầng và điện. Trong cơ sở hạ tầng, khó khăn và nhiều ách tắc nhất vẫn là hệ thống giao thông, cảng, sân bay, giải tỏa được tình trạng ách tắc giao thông nhiều giờ gây trì trệ, chậm trễ, tốn kém ở các thành phố lớn, các cửa ngõ ra vào sân bay, bến cảng.

Hiện nay, không ít dự án đang phải nằm chờ, chưa thể triển khai chỉ vì thiếu một hoặc vài ba nhu cầu nêu trên. Nếu các địa phương mải mê kêu gọi nhà đầu tư đến mà chưa chuẩn bị tốt hạ tầng để phục vụ những dự án của họ thì thật là tai hại. Vì nhà đầu tư dù đã đổ tiền vào nhưng chưa làm ăn được, dự án không triển khai đúng tiến độ, cơ hội làm ăn của họ bị trôi qua. Và như vậy, từ chỗ doanh nghiệp nước ngoài hăng hái, nhiệt thành nhưng gặp những “rào cản” từ nơi thu hút đầu tư, đã chuyển sang trạng thái sang chờ đợi, chán nản rồi “rút lui”. Như thế, thiệt hại sẽ rất lớn cho nền kinh tế nước ta.

Được biết, Thành phố Hồ Chí Minh có các dự án mà vốn đầu tư tới hàng tỉ USD, nhưng đến nay, sau thời gian dài chờ đợi vẫn chưa có đất để triển khai quy hoạch, kế hoạch đầu tư. Công tác giải tỏa, đền bù nhiều nơi gần như giậm chân tại chỗ. Có nơi do địa phương thủ tục giải tỏa, đền bù còn rườm rà, kéo trì chậm, hoặc do chính sách đền bù, giải tỏa chưa thỏa đáng, người có đất không chịu bàn giao vì quá thiệt thòi. Có nơi lại do nhà đầu tư tổ chức việc đền bù không đúng mức đã cam kết, hoặc chậm tổ chức đền bù để giải tỏa đất trong quy hoạch. Các “rào cản” đó thường làm ách tắc, chậm kế hoạch, thời gian triển khai các dự án đầu tư. Nhìn lại, phần nhiều các dự án đầu tư không đi tới đích, sai quy hoạch, vỡ kế hoạch, thậm chí “đánh mất” dự án là do thiếu mặt bằng, thiếu lao động có trình độ tay nghề cao để đáp ứng theo yêu cầu của nhà đầu tư. Vì thế, không những cần có “đất sạch”, mà nhu cầu thiết yếu của giáo dục - đào tạo cũng cần đặt lên hàng đầu, nhiều khi phải mạnh bạo và quyết đoán giải quyết được những tình trạng cấp thiết, đào tạo “nóng”, liên kết hoặc gửi đi đào tạo nhanh ở nước ngoài, nơi có nhà xưởng, thiết bị mà nhà đầu tư có thể chỉ dẫn, gợi mở. Intel chỉ đầu tư dự án 1 tỉ USD vào thành phố Hồ Chí Minh, nhưng chúng ta đã không có đủ nhân lực cho họ. Những dự án 11 tỉ USD vào Phú Yên, hay 5 tỉ USD của Foxconn vào một loạt tỉnh, thành phố lấy đâu ra nguồn lao động công nghệ cao?

Tại thành phố Cần Thơ, hai tháng đầu năm 2007, các khu công nghiệp đã thu hút thêm 36,077 triệu USD vốn đầu tư gồm 6 dự án (có hai dự án ngoài nước) thuê hơn 56 ha đất và 8 doanh nghiệp đang hoạt động tại Khu công nghiệp Trà Nóc 1, Cái Sơn - Hàng Bàng, Thốt Nốt tăng thêm vốn đầu tư thiết bị công nghệ mới với tổng nguồn vốn 19,97 triệu USD nhằm gia tăng năng lực cạnh tranh. Đến nay, các khu công nghiệp ở Cần Thơ đã có 144 dự án đăng ký với tổng nguồn vốn 625 triệu USD, trong đó doanh số đạt được trong 2 tháng đầu năm 2007 là 130 triệu USD, tăng 28,85% so với cùng kỳ năm 2006. Theo dự kiến của Ban quản lý các khu chế xuất và khu công nghiệp Cần Thơ thì: Năm 2007, các khu công nghiệp Cần Thơ có khả năng thu hút thêm khoảng 150 triệu USD vốn đăng ký đầu tư. Nhưng trong tháng 9 vừa qua, không thu hút thêm được dự án đầu tư mới, chỉ cấp điều chỉnh một dự án tăng vốn mở rộng sản xuất thêm 1,5 triệu USD cho Công ty TNHH Kwong-Lung Meko.

Tình trạng thiếu hoặc chậm mặt bằng cũng như nguồn lao động có chất lượng là một trong những nguyên nhân khiến các nhà đầu tư dè dặt khi đến khảo sát, “thử bàn” tại thành phố Cần Thơ. Hiện nay, nhà đầu tư muốn vào khu công nghiệp Cần Thơ phải "xếp hàng" chờ vì không đủ đất!

Ông Võ Thanh Hùng, Trưởng ban Quản lý các khu chế xuất và khu công nghiệp Cần Thơ, cho biết:

- Trước hết là quy hoạch, nhưng quy hoạch cũng không được thuận buồm mát máy. Công ty Cafatex đăng ký thuê 10ha đất để xây dựng cụm nhà máy chế biến thủy sản, thức ăn gia súc, kho lạnh; công ty cổ phần chế biến thủy sản xuất khẩu Minh Hải xin thuê 15ha đất xây dựng nhà máy chế biến thủy sản; công ty TNHH bia Phong Dinh đăng ký thuê 15ha xây dựng nhà máy bia; chi nhánh Proconco Cần Thơ thuê 5ha đất xây nhà máy chế biến thức ăn gia súc… nhưng chưa được giải quyết.

Trong khi đó, Công ty xây dựng 586 - đơn vị kinh doanh địa ốc gần gũi với chính quyền địa phương - xin thuê đất để xây dựng nhà máy sản xuất, cũng phải chờ. Công ty cổ phần xi măng Cần Thơ xin thuê 4ha đất tại Khu công nghiệp Hưng Phú II để đầu tư trạm nghiền xi măng công suất 500.000 tấn/năm; sẵn sàng trả trước tiền bồi hoàn và di dời cho các hộ dân trong khu đất xin thuê; vẫn chờ.

Hiện nay, khu công nghiệp (KCN) Trà Nóc I đã lấp đầy, KCN Trà Nóc II đang gặp khó khăn trong khâu bồi hoàn giải phóng mặt bằng nên không còn đất cho thuê. Nhiều nhà đầu tư nhận xét: Do thiếu cơ chế thích hợp để chuyên lo kỹ thuật hạ tầng nên Cần Thơ khiến nhà đầu tư phải xếp hàng chờ được giao đất. Chờ lâu, đi lại nhiều, có lẽ đành bỏ cuộc. Sau 20 tháng làm chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng KCN Hưng Phú I nhưng công ty cổ phần KCN Sài Gòn - Cần Thơ vẫn chưa thu hồi thêm được một mét vuông đất nào ngoài 29ha đất do công ty xây dựng hạ tầng KCN Cần Thơ đã thu hồi trước đây.

Kinh nghiệm của một số nhà chỉ đạo và quản lý đầu tư nước ngoài được đúc kết là: Làm việc với nhà đầu tư cần phải rất rõ ràng, minh bạch. Cái gì được, phù hợp luật pháp, cái gì chưa được đầu tư, cái gì có điều kiện, tình trạng mặt bằng, nguồn lao động... đều nói rõ cho nhà đầu tư biết để cùng tìm giải pháp. Nhưng hầu như chúng ta còn ít chú trọng đến những nguyên tắc và điều kiện thiết yếu cho các dự án đầu tư.

Năm nay nước ta có thể thu hút hơn 13 tỉ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và có thể tăng thêm nếu các địa phương chuẩn bị kỹ hơn và sớm có các quyết định về chủ trương đầu tư, qui hoạch đất đai, cũng như giáo dục - đào tạo. Nhà nước cũng đang tập trung hai lĩnh vực trọng yếu là cơ sở hạ tầng và điện. Song song đó là vấn đề đào tạo để chuẩn bị cho lực lượng lao động phục vụ đầu tư. Những dự án đầu tư có số vốn lên đến 50 tỉ USD hiện đang đàm phán với các nhà đầu tư không phải sẽ vào Việt Nam cùng một lúc. Nhưng nếu sang năm 2008, chúng ta cấp giấy chứng nhận đầu tư 15 tỉ USD, thì phải tính ngay giải pháp cho 35 tỉ USD còn lại vì không thể để kéo dài được bởi nhà đầu tư không thể chờ.

Không nên kéo dài, hoặc phát sinh thêm tình trạng Trung ương tha thiết mời gọi đầu tư ở nhiều nước trên thế giới, nhưng các tỉnh, thành phố không bảo đảm đầy đủ những nhu cầu thiết yếu, lại nhiều thủ tục còn phiền hà, có thể mất nhiều cơ hội đầu tư.

CHU MÃ GIANG