Tổng công ty Vận tải Hà Nội (Transerco) thành lập ngày 14-5-2004, hoạt động chủ yếu của đơn vị là sản xuất kinh doanh đa ngành nghề nhưng chủ yếu là kinh doanh vận tải, bến bãi, điểm đỗ xe công cộng, thương mại và dịch vụ. Trong chiến lược phát triển đến năm 2010, Transerco đã chia làm ba giai đoạn: Thứ nhất, ổn định sản xuất và kiện toàn cơ cấu tổ chức công ty mẹ. Thứ hai, tái cơ cấu tổ chức và cổ phần hóa các công ty con (kết thúc giai đoạn này, Transerco mới thực sự là Tổng công ty mẹ-con). Thứ ba, cổ phần hóa công ty mẹ. Xây dựng đề án năm 2007, thực hiện năm 2008 và chậm nhất là đầu năm 2009. Trong quá trình đổi mới, Transerco cũng vấp phải sự phản ứng từ một bộ phận lái xe, bán vé cố định. Những người này cho rằng, việc áp dụng cơ chế mới đẩy họ vào tình trạng làm việc quá căng thẳng. Nhiều lái xe, bán vé không được truy lĩnh lương khi Nhà nước điều chỉnh mức lương tối thiểu từ 290.000 đồng lên 350.000 đồng.

Những thắc mắc đều xuất phát từ động cơ cá nhân?

Để giải đáp những thắc mắc trên của người lao động, nhóm phóng viên chúng tôi đã về Tổng công ty tìm hiểu. Kết quả cho thấy, trong năm 2004 và năm 2005, Transerco tập trung đổi mới về lượng của hoạt động xe buýt nội bộ, “bỏ khoán doanh thu, đi vào khoán chất lượng phục vụ”, áp dụng cơ chế quản lý điều hành tập trung và nâng cao chất lượng dịch vụ. Chính vì vậy, lượng khách đi xe buýt hằng năm tăng nhanh. Năm 2004, đạt 285 triệu lượt khách; năm 2005, đạt 300 triệu lượt khách. Bước sang năm 2006, Transerco tập trung vào giai đoạn đổi mới về “chất” của xe buýt, trong đó tập trung vào tái cơ cấu các xí nghiệp xe buýt, từng bước chuyển xe buýt sang cơ chế thị trường, thực hiện cơ chế đặt hàng của thành phố, tăng cường phân cấp cho các đơn vị; đồng thời áp dụng định mức nội bộ để quản lý và kiểm soát chặt chẽ về chi phí đặc biệt là đổi mới cơ chế tiền lương, thu nhập cho người lao động, thực hành tiết kiệm, chống tham nhũng, lãng phí. Phần đông lái xe, bán vé cho rằngvẫn hoạt động như trước đây và có nhiều cải tiến thuận lợi hơn. Bản chất của việc đổi mới là do Transerco quản lý chặt chẽ về chi phí và phân phối thu nhập công bằng hơn giữa các tuyến thông qua định mức nội bộ.

Xe buýt của công ty Transerco hoạt động trên đường (ảnh internet)

Về quy chế tiền lương mới, từ 1-9-2006, Transerco ban hành quy chế tiền lương và thu nhập mới cho lái xe, bán vé. Quy chế mới quy định ngày làm việc bình quân của lái xe, bán vé là 26 ngày/tháng (trừ trường hợp đặc biệt Tổng công ty có nhu cầu làm thêm trên cơ sở thỏa thuận với người lao động). Nhưng thời gian làm thêm giờ cũng không quá 200 giờ/năm theo đúng quy định của Bộ luật Lao động. Ý kiến làm việc quá giờ gây căng thẳng là không đúng sự thật vì những người này đã cố tình tính thêm cả ngày công nghỉ phép, học tập...

Còn một số khó khăn về điều kiện làm việc của lái xe, bán vé ở các điểm đầu tuyến, cuối tuyến: thiếu nhà vệ sinh, không có nhà nghỉ,... thì qua điều tra chúng tôi được biết: Do điều kiện mặt bằng hiện nay rất hạn chế chưa thể bố trí được nên Tổng công ty sẽ tiếp tục kiến nghị với các ban, ngành của thành phố tạo điều kiện về quỹ đất để có thể khắc phục những khó khăn trên góp phần cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động. Từ năm 2002 đến nay, lái, phụ xe thực chất đã được hưởng mức lương tối thiểu là: 290.000đ x 2,1 = 609.000đ (trong đó hệ số ưu đãi theo ngành nghề là 0,8 và khu vực là 0,3 và cao hơn lương tối thiểu mới 350.000 đồng nhưng không có các hệ số ưu đãi này). Để bảo đảm quyền lợi cho lái xe, bán vé khi Nhà nước điều chỉnh lương tối thiểu lên 350.000đ và hiện nay là 450.000đ, Tổng công ty đề nghị thành phố tiếp tục cho hưởng theo lương 290.000đ có hệ số 1,1 và bổ sung chi phí bảo hiểm xã hội theo bậc lương, mức lương tối thiểu mới và đã được chấp thuận.

Như vậy, thực tế lái xe, bán vé ngay từ năm 2002 đã được hưởng lương tối thiểu cao hơn 350.000 đồng thậm chí là 450.000 đồng nên không thể nói đến việc truy lĩnh lương. Hiện tại, để thực hiện được quy chế tiền lương, tiền thưởng mới, ngoài quỹ tiền lương do thành phố thanh toán, Tổng công ty đã huy động các nguồn từ hoạt động sản xuất kinh doanh khác và tiết kiệm chi phí để cải thiện thu nhập và nâng cao đời sống cho lái xe, bán vé nhất là những người có thâm niên công tác và tay nghề cao.

Về định mức nhiên liệu nội bộ và sử dụng tiền tiết kiệm nhiên liệu, thì lãnh đạo Transerco có chủ trương rà soát, xây dựng và áp dụng thí điểm định mức kinh tế - kỹ thuật nội bộ cho các xí nghiệp xe buýt nhằm kiểm soát chi phí, thực hành tiết kiệm, chống tham nhũng, đặc biệt là để thực hiện cơ chế đặt hàng của thành phố. Từ 1-3-2006, áp dụng thí điểm định mức nhiên liệu nội bộ cho xe buýt. Với các xe mới định mức nội bộ thấp hơn định mức của thành phố, ngược lại với xe cũ thậm chí định mức nội bộ còn cao hơn định mức của thành phố (cụ thể như các xe Asia Combi; Cosmos; Mecedes City Star,...) vì định mức của thành phố là tính bình quân cho cả đời xe không tính cho từng năm. Việc áp dụng biện pháp định mức nhiên liệu nội bộ cho xe buýt có nhiều cái lợi: Hạn chế được việc bỏ chuyến và nguồn tiết kiệm nhiên liệu của xe buýt được Tổng công ty quản lý thống nhất và sử dụng để thưởng cho chính lao động trực tiếp là lái xe, bán vé và lao động quản lý ở các xí nghiệp xe buýt, chỉ trích một phần vào quỹ dự phòng của Tổng công ty .

Đôi điều kiến nghị

Đổi mới để tồn tại và phát triển, nhất là trong bối cảnh nước ta đã trở thành thành viên chính thức của WTO là một yêu cầu cấp thiết hiện nay đối với các doanh nghiệp trong cả nước. Cái mới, cái tiến bộ luôn nhận được sự ủng hộ của đông đảo người lao động và cũng sẽ vấp phải sự phản ứng của một số ít người. Những người phản ứng lại quá trình đổi mới của Transerco chỉ là một số ít muốn quay lại cơ chế cũ “khoán doanh thu, khoán chi phí, nhiên liệu…”. Toàn cổng công ty có hơn 9.000 lao động, riêng lĩnh vực xe buýt có hơn 5.000 người, thì chỉ có vài ba chục người thắc mắc về việc lái xe, bán vé không được truy lĩnh lương khi Nhà nước điều chỉnh mức lương tối thiểu từ 290.000đ lên 350.000 đồng. Tuy vậy, để phát triển bền vững và đúng quy định của pháp luật, Transerco cần phải đổi mới và đổi mới mạnh hơn nữa.

Trong quá trình đổi mới, ngoài việc triển khai các biện pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động sản xuất, kinh doanh, Ban lãnh đạo Transerco cần có chính sách cụ thể để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động. Đây là yếu tố quan trọng để Transerco phát triển bền vững trong cơ chế thị trường hiện nay.

BẮC PHƯƠNG