Chỉ hơn 3 tháng nữa là kết thúc năm 2007, liệu Cục Dự trữ Quốc gia (Bộ Tài chính) có kịp mua đủ trang thiết bị tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ của kế hoạch năm 2007 và phần bổ sung của năm 2005 và 2006? Bởi có những mặt hàng như phao áo, nhà bạt nếu tổ chức được đấu thầu trong quý 4 năm nay, thì khoảng 3 tháng còn lại khó có doanh nghiệp nào đáp ứng được, vì một khối lượng hàng rất lớn, phải giao đủ trong thời gian ngắn. Trong khi các doanh nghiệp cần phải dốc lực vào đầu tư nhà xưởng, máy móc, con người... Sự chậm trễ dễ lặp lại như các năm trước, khi thời tiết vẫn có những diễn biến bất thường về lụt bão.

Vì sao lại chậm như vậy?

Năm 2005 về trước, hàng năm Cục Dự trữ Quốc gia đều mua đủ chỉ tiêu hàng cứu nạn. Năm 2005, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 16-9-2005 về tăng chỉ tiêu mua cho năm 2005, đặc biệt là mặt hàng phao áo, nhà bạt. Thực hiện quyết định này, tháng 3-2006 Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Dự trữ Quốc gia tổ chức đấu thầu mua phao áo, nhà bạt, nhưng rồi lại hủy kết quả đấu thầu do có đơn thư nặc danh nghi vấn sự thông thầu. Đến ngày 2-11-2006, Cục Dự trữ Quốc gia đấu thầu lại mặt hàng phao áo, nhà bạt. Và thật ngạc nhiên 7 tháng sau kể từ ngày đóng thầu, Cục Dự trữ Quốc gia mới thông báo kết quả: Không có nhà thầu nào đủ điều kiện trúng thầu theo chế độ quy định. Bảy tháng quả là một thời gian dài kỷ lục về xét thầu ở Việt Nam. Trong 7 tháng chờ kết quả, các doanh nghiệp dự thầu bị “om” một khoản tiền lên đến 600 triệu đồng không sinh lời bởi họ phải chấp hành theo quy định đảm bảo dự thầu. Nhiều câu hỏi đặt ra: Vì sao Ban Tổ chức không sớm công bố kết quả xét thầu, khúc mắc ở đâu? Điều đáng nói là trong thời gian xét thầu, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 601/QĐ-TTg ngày 14-5-2007 chỉ đạo Bộ Tài chính gấp rút mua đủ kế hoạch năm 2007 và mua bù chỉ tiêu các năm trước.

Trước việc cơ quan chức năng không mua đủ chỉ tiêu phao áo, nhà bạt đã có nhiều câu hỏi đặt ra từ phía các cơ quan quản lý và các nhà doanh nghiệp: Sự chậm trễ này do kiện cáo, do các doanh nghiệp không đáp ứng đủ điều kiện trúng thầu hay do cách điều hành, tổ chức thiếu khoa học của Bộ Tài chính? Trong khi áo phao, nhà bạt của các doanh nghiệp mà Cục Dự trữ Quốc gia đã mua các năm trước, được xuất sang một số nước lại được đánh giá cao.

Kẽ hở cần sớm khắc phục

Cục Dự trữ Quốc gia cho biết: Năm 2005 về trước, Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng 1 (Trung tâm 1-Hà Nội) là nơi kiểm định vật liệu sản xuất phao áo, nhà bạt. Sang năm 2006, Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Dự trữ Quốc gia quy định lại: Các vật liệu để sản xuất phao áo, nhà bạt do một trong các trung tâm kỹ thuật đo lường chất lượng (trực thuộc Tổng Cục tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng) thực hiện. Chính vì kẽ hở này mà dẫn đến sự cố đáng tiếc kể trên.

Cả nước có 3 trung tâm kiểm định trực thuộc Tổng cục Đo lường Chất lượng (Trung tâm 1- Hà Nội; Trung tâm 2- Đà Nẵng; Trung tâm 3- TP Hồ Chí Minh). Do nhu cầu kiểm nghiệm ở 3 vùng có mức độ khác nhau, cho nên cả 3 trung tâm này đều có mức đầu tư máy móc, thiết bị cũng không tương đương nhau. Thậm chí máy móc cũng thiếu sự đồng bộ về chỉ số đo, đơn vị đo. Đơn cử: Khi Bộ Tài chính đưa mẫu vải bạt phun keo PVC (nguyên liệu để may phao áo, nhà bạt) kiểm nghiệm ở Trung tâm 1- Hà Nội, sau đó lại chuyển vào kiểm nghiệm ở Trung tâm 2- TP Hồ Chí Minh, thấy có một số kết quả vênh nhau, Bộ quyết định chuyển các mẫu đó trở ra kiểm nghiệm tại Trung tâm 2- Đà Nẵng với mục đích là phúc tra kết quả. Ngày 3-4-2007, Trung tâm 2 nhận mẫu, đến ngày 12-4-2007 đã có kết quả gửi về Bộ. Nhưng với kết quả kiểm nghiệm này, Cục Dự trữ Quốc gia từ chối bởi: Bộ yêu cầu thử mỗi mẫu vải phải đủ 13 chỉ tiêu, thì Trung tâm 2 chỉ thử được 8 chỉ tiêu. Trong các chỉ tiêu được thử thể hiện những kết quả bất cập, thí dụ yêu cầu thử: Độ bền xé rách khi chọc thủng bằng dây thép (đơn vị tính bằng N/mm), thử theo phương pháp TCVN 4639-88. Nhưng ở phiếu kết quả thử nghiệm, đơn vị tính lại là N/cm. Độ bền kéo đứt sau lão hóa ở 70oC trong thời gian 72 giờ, đơn vị tính N/mm2, thử theo TCVN 4635-88, nhưng ở phiếu kết quả thử nghiệm đơn vị tính lại là MPa chứ không phải là N/mm2 ! Độ dày mỏng của vải so với trọng lượng vải cũng cho những tỷ lệ bất cập…

Vì lẽ đó, Bộ chủ quản lúng túng trong thời gian dài, cuối cùng chỉ đạo Cục Dự trữ Quốc gia thông báo không có doanh nghiệp trúng thầu?

Cần có giải pháp khả thi

Đến thời điểm này, Cục Dự trữ Quốc gia đang khẩn trương gấp rút hoàn thành hồ sơ những mặt hàng mua sắm, nhưng Cục cũng đang gặp phải những khó khăn: Bộ Kế hoạch-Đầu tư có những sửa đổi về hồ sơ dự thầu cho nên một số mặt hàng Cục đã hoàn chỉnh xong lại bị trả lại để kê khai theo mẫu mới. Mua sắm vật tư này là tiền của ngân sách, phải thực hiện đấu thầu. Nhà nước ta đã có Luật Đấu thầu, Chính phủ đã ban hành Nghị định hướng dẫn, nhưng chưa có Thông tư hướng dẫn. Chính vì thế mà thời gian qua Cục Dự trữ đã tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu cho một số cán bộ của mình. Khách quan mà đánh giá, Cục Dự trữ đã có những cố gắng lớn, nhưng khó khăn vẫn nằm ngoài tầm tay.

Sự kiện Cục Dự trữ Quốc gia đấu thầu hai lần không thành công đã tạo nên sự chú ý đối với nhiều chuyên gia đấu thầu có kinh nghiệm. Theo họ: Giải pháp tốt nhất là căn cứ vào năng lực, kinh nghiệm của 3 trung tâm kiểm định, Cục Dự trữ Quốc gia phải đóng vai trò tư vấn khách quan cho Bộ Tài chính để Bộ phối hợp với Tổng Cục tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng và Bộ Khoa học Công nghệ, từ đó chọn một trung tâm uy tín nhất, bổ sung thêm những cán bộ giỏi có kinh nghiệm từ các ban, ngành có liên quan để cùng hỗ trợ, dưới sự giám sát chặt chẽ của các tổ chức kiểm tra, thanh tra thì chắc chắn kết quả kiểm nghiệm sẽ đảm bảo tính khách quan, trung thực, chính xác. Làm được như vậy thì việc mua sắm các thiết bị cứu hộ, cứu nạn sẽ đáp ứng được yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ. Các doanh nghiệp không trúng thầu cũng hài lòng, họ không có cơ sở pháp lý để khiếu nại như đã từng xảy ra.

MINH CÔNG