Khởi đầu một cấu trúc mới

Nguyên thủ nhóm ''Tứ cường'' (từ phải sang trái: Ấn Độ, Trung Quốc, Nga, Bra-xin) gặp nhau ngày 16-6-2009. (Ảnh : Reuters)

Nhóm BRIC đã chính thức xuất hiện trên vũ đài quốc tế khi nguyên thủ của 4 nền kinh tế mới nổi nhưng có tiềm lực mạnh, gồm Bra-xin, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc (BRIC - 4 chữ cái đầu của 4 nước theo tiếng Anh) họp thượng đỉnh đầu tiên tại E-ca-tê-rin-bua (Nga). Việc BRIC ra Tuyên bố chung đã đánh dấu bước khởi đầu của sự hình thành một cấu trúc tài chính thế giới mới.

Tuyên bố chung của BRIC đề cập đến nhiều vấn đề cấp bách, song đáng chú ý nhất là lĩnh vực tài chính. Các nguyên thủ quốc gia Nhóm BRIC đã thỏa thuận bắt đầu soạn thảo các thông số của một cơ cấu tài chính thế giới mới và giao cho lãnh đạo các bộ, ngành liên quan chuẩn bị những khuyến nghị liên quan đến cơ cấu này. BRIC ủng hộ việc cải cách các thể chế tài chính quốc tế và cho rằng các nước đang phát triển hoặc có nền kinh tế quá độ cần có vai trò lớn hơn trong các thể chế tài chính quốc tế. Tuyên bố chung của BRIC cũng nhấn mạnh vai trò trọng tâm của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi (G-20) trong việc đối phó với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

BRIC là khái niệm được hãng Goldman Sachs nêu ra lần đầu tiên trong một báo cáo vào năm 2001. Các thành viên của BRIC được dự báo sẽ là bốn nước có GDP lớn nhất thế giới vào năm 2050. Năm 2007, Goldman Sachs đã ra tiếp một báo cáo cho rằng, điều này sẽ diễn ra sớm hơn nhiều so với dự báo trước. Trung Quốc đã vượt qua Đức để trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới. Nga có thể trở thành nền kinh tế lớn nhất châu Âu vào năm 2030. Nhật Bản sẽ đứng sau Ấn Độ vào năm 2035. Sau đó, Trung Quốc sẽ vượt qua Mỹ vào năm 2040. Chưa cần nói đến thì tương lai, hiện nhóm BRIC cũng đã chiếm tới 15% tổng giá trị trao đổi thương mại toàn cầu. Trong giai đoạn từ năm 1999 đến năm 2008, Bra-xin có tỉ lệ tăng trưởng trung bình là 3,3%, Nga và Ấn Độ 7% và Trung Quốc là  9,75%. Tổng dự trữ ngoại tệ của BRIC cũng rất lớn, lên tới gần 3.000 tỉ USD. 

Rõ ràng, khi nền kinh tế Mỹ và một số nước khác lâm vào suy thoái thì BRIC lại càng có cơ hội để bứt lên và tạo ra sự ảnh hưởng đối với nền kinh tế - tài chính toàn cầu. Thực tế cho thấy, bốn nước BRIC góp phần đáng kể vào việc ổn định kinh tế thế giới giữa cơn sóng gió. Gần một năm sau bùng phát khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu, nhìn nhận những gì mà thế giới đã và đang làm trong nỗ lực vượt qua tình trạng tồi tệ hiện nay, có thể thấy khi nước Mỹ kéo nhiều nước chìm vào khủng hoảng vì những khoản nợ xấu, thì tiếng nói của BRIC quả là đáng lắng nghe.

Với tiềm năng của mình, việc BRIC thống nhất cùng xây dựng một cấu trúc tài chính mới cho thế giới là điều không bất ngờ, đặc biệt là trong thời điểm khó khăn hiện nay. Kỷ nguyên tài chính chỉ có một trung tâm duy nhất là nước Mỹ đã đưa đến sự đổ vỡ như thế nào thì nhiều người đã rõ. Chính Chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB) R. Dô-ê-lích cũng thừa nhận rằng, quan điểm các tổ chức quốc tế không cần sự tham gia của những nền kinh tế như Trung Quốc, Ấn Độ, Bra-xin và  Nga đã quá lỗi thời.

Tuy Tuyên bố chung của BRIC chưa đề cập đến vai trò của đồng USD, song các nước BRIC hiện đang rất muốn phá vỡ thế độc tôn của loại tiền tệ này trong đời sống kinh tế thế giới. Phát biểu bên lề hội nghị tại E-ca-tê-rin-bua, cố vấn kinh tế hàng đầu của Điện Crem-li cho biết, Nga có thể chuyển các khoản đầu tư, các quỹ dự trữ của nước này từ đồng USD sang trái phiếu do Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Bra-xin phát hành nếu các nước này cũng hành động như vậy. Bra-xin cũng đã có bước đi nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng USD khi đồng ý cho Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vay 10 tỉ USD dưới dạng mua trái phiếu của định chế tài chính này. Theo các số liệu của Bộ Tài chính Mỹ, tốc độ nắm giữ trái phiếu Chính phủ Mỹ của Trung Quốc cũng đang trên đà giảm xuống. Vai trò là đồng tiền dự trữ quốc tế của USD không thể bị thay thế trong một sớm một chiều, song rõ ràng là vị thế của nó đang bị lung lay mạnh mẽ.

Lãnh đạo các thành viên của BRIC đã thống nhất họp hội nghị thượng đỉnh lần thứ hai vào năm 2010 tại Bra-xin. Điều này cùng với Tuyên bố chung cho thấy quyết tâm của BRIC trong việc xây dựng một cấu trúc mới - cấu trúc đa cực. Như vậy cả về kinh tế - tài chính và chính trị, thời thế giới được xây dựng dựa trên cực duy nhất là nước Mỹ đã qua.