Khi bức bình phong bại lộ

Hãng tin Ria Novosti dẫn nguồn tin từ Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) cho biết đêm 13-5, FSB đã bắt giữ Ri-an Phóc-gơ (Ryan Fogle), Bí thư thứ 3 Đại sứ quán Mỹ ở Mát-xcơ-va, một điệp viên ngầm của CIA khi nhân vật này đang tìm cách tuyển dụng sĩ quan tình báo Nga làm việc hai mang cho CIA. Khi bị bắt giữ, Ri-an Phóc-gơ mang theo một lượng lớn tiền và tài liệu cho một nhân viên FSB mà anh ta muốn tuyển dụng. Ngoài ra, Ri-an Phóc-gơ cũng trang bị "các dụng cụ thay đổi hình dạng" như tóc giả, kính... Bộ Ngoại giao Mỹ xác nhận Ri-an Phóc-gơ, người bị FSB bắt giữ và đã được trả tự do, là nhân viên đại sứ quán Mỹ tại Mát-xcơ-va. Tuy nhiên, cho đến nay, cả Bộ Ngoại giao Mỹ và CIA vẫn từ chối bình luận về cáo buộc từ phía Nga cho rằng nhân viên này là điệp viên CIA. Tờ nhật báo Kommersant của Nga cho rằng có khả năng Ri-an Phóc-gơ đang tìm cách mua chuộc một nhân viên an ninh chống khủng bố của Nga để lấy thông tin về hai anh em nhà Sa-nay-ép (Tsarnaev), nghi can thực hiện vụ đánh bom kép tại cuộc thi Ma-ra-tông Bô-xtơn của Mỹ.

Ri-an Phóc-gơ bị FSB bắt giữ đêm 13-5. Ảnh: Washington Post.

Phản ứng trước vụ việc, ngày 15-5, theo Telegraph, ông Y. U-sa-cốp (Y. Ushakov), cố vấn chính sách đối ngoại của Tổng thống Nga V. Pu-tin (V. Putin) bày tỏ sự ngạc nhiên vì cách thức hoạt động “thô và vụng” của tình báo Mỹ, đặc biệt khi mới đây ông V. Pu-tin và người đồng cấp Mỹ B. Ô-ba-ma (B. Obama) có tuyên bố về sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa hai nước trong một số lĩnh vực đặc biệt. Ông Y. U-sa-cốp nhấn mạnh, "một thông điệp" của Tổng thống V. Pu-tin sẽ được gửi tới ông B. Ô-ba-ma khi người đứng đầu cơ quan an ninh quốc gia Nga N. Pa-tru-sép (N. Patrushev) thăm Mỹ vào ngày 20 và 21-5 tới.

Trên thực tế, mặc dù cuộc Chiến tranh lạnh đã kết thúc từ lâu, thế nhưng “tảng băng” trong mối quan hệ giữa các cơ quan an ninh, tình báo của Nga và phương Tây mà đứng đầu là Mỹ chưa bao giờ thực sự có dấu hiệu “tan” và những vụ việc bắt giữ, trục xuất điệp viên kiểu này không phải là chuyện xưa nay hiếm. Gần đây nhất là vào năm 2012 chính phủ Nga đã tuyên bố trục xuất Cơ quan phát triển quốc tế Mỹ (USAID) với cáo buộc tổ chức này cố tình thực hiện các hoạt động tình báo nhằm gây mất ổn định chính trị ở Nga. Mát-xcơ-va cũng cáo buộc Oa-sinh-tơn đứng sau hỗ trợ, giật dây nhiều tổ chức phi chính phủ nhằm mục tiêu can thiệp vào công việc nội bộ của Nga. Hay như vào năm 2010, 10 điệp vụ của Nga đã bị bắt tại Mỹ và sau đó đã bị trục xuất trong một cuộc trao đổi 4 gián điệp Mỹ với Nga.

Có một điểm đáng lưu ý là vụ việc Ri-an Phóc-gơ xảy ra không lâu khi Mỹ và Nga đang tìm cách cải thiện quan hệ sau chuyến thăm Nga mới đây của Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri (John Kerry), trong đó hai bên nhất trí thúc đẩy nỗ lực tìm kiếm giải pháp chấm dứt cuộc khủng hoảng tại Xy-ri. Cho tới nay, không thể phủ nhận một thực tế là Mỹ và phương Tây vẫn không ngừng gia tăng sức ép với Nga liên quan đến vấn đề Xy-ri. Vì vậy, phát biểu với tờ National Journal, cựu chuyên gia phân tích của CIA P. Pin-lơ (Paul Pilla) nhận định, đằng sau vụ bắt giữ điệp viên CIA là một tín hiệu ám chỉ rằng Nga “không thoải mái đứng về phía Mỹ và cũng sẽ không bỏ rơi Tổng thống Xy-ri An Át-xát (Bashar al-Assad)”.

Tờ Telegraph của Anh thì cho rằng, vụ việc như một "gáo nước lạnh" giội vào nỗ lực "hâm nóng" mối quan hệ song phương Nga - Mỹ, cho thấy sự bất đồng quan điểm sâu sắc vẫn khó lòng có thể khỏa lấp được. Theo tờ này, đằng sau vụ bắt giữ điệp viên CIA là cuộc chiến cạnh tranh ảnh hưởng và lợi ích giữa Nga và Mỹ trong bối cảnh cục diện thế giới có những thay đổi nhanh chóng. Không thể phủ nhận một thực tế là Mỹ và phương Tây vẫn đang tăng cường sức ép, buộc Nga phải thỏa hiệp về lợi ích ở khu vực Trung Đông có vị trí chiến lược. Và vụ bê bối gián điệp xảy ra đúng vào thời điểm cả Nga và Mỹ đang tính toán cẩn trọng cho mỗi bước đi nhằm tìm kiếm lợi ích tối đa trong các vấn đề quốc tế hiện nay. Vì thế, mối quan hệ thăng trầm giữa hai nước có thể sẽ tiếp tục lâm vào tình trạng lạnh nhạt kéo dài.

Trong khi đó, hãng tin BBC lại nhận định rằng dường như sẽ không có những hậu quả chính trị lâu dài từ vụ việc vì cả Oa-sinh-tơn và Mát-xcơ-va đều biết rõ “trò chơi” bắt giữ, trục xuất điệp viên chưa bao giờ kết thúc. Chính cố vấn Y. U-sa-cốp cũng khẳng định vụ việc sẽ không ảnh hưởng đến sự hợp tác tình báo giữa hai nước đã được nhất trí ở cấp cao nhất. Nhận định về vụ Ri-an Phóc-gơ, Giáo sư Mác Ga-lê-ốt-ti (Mark Galeotti) của Đại học New York (Mỹ) cho rằng, thông thường, “những vụ việc thế này sẽ được giải quyết kín đáo trừ phi muốn đưa ra một thông điệp nào đó”. Ông Mác Ga-lê-ốt-ti nhận định, có thể Crem-li đang muốn dùng vụ việc như là một cách để đối phó với phe đối lập hơn là với Oa-sinh-tơn. Và vụ bắt giữ sẽ không ảnh hưởng nhiều tới quan hệ Nga - Mỹ.

Hiện phía Oa-sinh-tơn vẫn không tiết lộ rằng liệu sẽ có biện pháp “trả đũa” như thường thấy hay không. Vì thế, hệ lụy thực sự của vụ việc xem ra chỉ có thời gian mới đưa ra được câu trả lời thỏa đáng nhất.