Khẩn trương tìm giải pháp vực dậy nghề nuôi tôm

QĐND - Thiếu vốn, thời tiết khắc nghiệt, nguồn nước bị ô nhiễm, tôm chết hàng loạt chưa tìm ra bệnh,... đó là những nguyên nhân căn bản làm cho người nuôi tôm ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) không muốn tái sản xuất. Vậy, chính quyền địa phương sẽ phải làm gì, đưa ra giải pháp nào để ngành thủy sản phát triển bền vững?

Cảnh đìu hiu vùng nuôi tôm xã Liêu Tú (huyện Trần Đề, Sóc Trăng).

Đìu hiu vùng nuôi tôm

Những ngày đầu tháng 11, chúng tôi đến các huyện Trần Đề, Mỹ Xuyên và thị xã Vĩnh Châu, đây là vùng nuôi tôm lớn nhất của tỉnh Sóc Trăng để tìm hiểu về đời sống người dân nơi đây. Chúng tôi ngạc nhiên vì trước đây vùng này sôi động, xe cộ khắp nơi đổ về mua tôm nguyên liệu thì nay lại đìu hiu, trống vắng, những cánh quạt nước bị hỏng bỏ ngoài ao, những chòi canh mục nát vắng tanh,… Không chỉ thế, ở những ao nuôi tôm của các công ty, trang trại cũng trở nên xơ xác, có nơi giải thể, ngưng hoạt động tạm thời, có nơi đóng cổng thường xuyên.

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, do tôm chết kéo dài, không có dấu hiệu dừng lại (từ đầu năm đến nay đã có 22.300ha diện tích tôm nuôi bị thiệt hại, chiếm hơn 52% diện tích thả nuôi) nên nhiều người dân và doanh nghiệp không còn mặn mà với con tôm, người nuôi còn vốn cũng chỉ thả nuôi cầm chừng hoặc chuyển sang nuôi cua, trồng lúa.

Ông Nguyễn Văn Tình, ngụ ở xã Liêu Tú (huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng), buồn rầu tâm sự với chúng tôi:

- Gia đình tôi có 4 ao nhưng đã bỏ trống 3 tháng nay vì bị thiệt hại liên tục trong 3 vụ nuôi trước đó. Hiện gia đình còn thiếu nợ ngân hàng Nhà nước và vốn vay bên ngoài tổng cộng 51 triệu đồng, do chưa có khả năng trả nợ và sợ bị thất bại trong vụ nuôi tới, nên không dám thả nuôi.

Ông Tình cho biết thêm, trước đây, sau khi tôm chết hàng loạt, người dân kêu cứu chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng đã đến tìm hiểu nhưng đến nay tình trạng tôm chết vẫn chưa được khắc phục triệt để. Trong đợt mưa kéo dài giữa tháng 10 vừa qua, nhiều ao tôm trong xã đã bị mất trắng, làm cho người nuôi tôm (phần lớn người dân trong xã là người dân tộc Khơ-me nghèo nuôi tôm bằng nguồn vốn vay ngân hàng) càng thêm thất vọng.

Ông Nguyễn Văn Nhiệm, Chủ nhiệm Hiệp hội Tôm Mỹ Thanh (huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng), một người nhiều năm nuôi tôm cho biết:

- Hiệp hội có 160 hội viên, phần lớn những hội viên này đang gặp khó khăn về vốn do liên tục bị thất thu trong nhiều năm. Sở dĩ, con tôm gặp hoàn cảnh như ngày nay là do thuốc bảo vệ thực vật dùng trong nông nghiệp gây ra. Ngoài ra, hàng chục khu công nghiệp trong vùng thường thải ra nguồn nước bị ô nhiễm, nước tràn vào các vùng nuôi tôm gây ra nạn tôm chết hàng loạt, không có thuốc cứu chữa.

Ngoài vùng tôm Sóc Trăng thì những người nuôi tôm ở các huyện: Duyên Hải, Cầu Ngang, Trà Cú, Châu Thành (Trà Vinh) cũng đang lâm vào cảnh khó khăn tương tự. Người dân không dám đầu tư vào con tôm như những năm trước đây bởi tình trạng tôm chết liên tục xảy ra mặc dù người dân đã làm theo khuyến cáo của chính quyền địa phương. Do trước đây nuôi tôm mang lại hiệu quả cao nên người dân tỉnh Trà Vinh đã ào ạt đào ao, mở rộng diện tích nuôi mà chưa chú ý đến hệ thống thủy lợi. Hiện tại các vùng nuôi tôm của tỉnh vẫn chưa tách biệt được hệ thống cấp và thoát nước, nguồn nước có tôm bệnh hoặc chết chưa được xử lý triệt để trước khi thải ra môi trường nên khả năng lây truyền bệnh rất cao. Đây cũng là lý do cơ bản khiến cho vụ nuôi tôm chính năm nay của tỉnh Trà Vinh không đạt kế hoạch đề ra do có khoảng 12/29 nghìn héc-ta nuôi tôm bị thiệt hại. Hiện nay, tỉnh Trà Vinh đã thu hoạch được 11 nghìn tấn tôm thương phẩm, giảm hơn 10.500 tấn so với cùng kỳ năm 2011. Theo đó, các nhà máy chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Trà Vinh cũng bị thiếu nguyên liệu, buộc phải hoạt động cầm chừng.

Không riêng gì tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh, ở các địa phương khác trong vùng ĐBSCL, nhiều người nuôi tôm không thiết tha đầu tư thả nuôi vụ mới. Cụ thể, từ đầu năm đến nay, tỉnh Cà Mau có hơn 1.500ha tôm bị thiệt hại, chiếm hơn 60% diện thích thả nuôi. Bạc Liêu có hơn 10.000ha tôm bị thiệt hại, riêng tại các huyện: Đông Hải, Hòa Bình, Giá Rai và thành phố Bạc Liêu bị thiệt hại hoàn toàn.

Giải pháp nào cứu vãn? 

Ông Nguyễn Văn Nhiệm, Chủ nhiệm Hiệp hội Tôm Mỹ Thanh cho biết thêm, hiện nay con tôm chưa được đối xử công bằng so với con cá tra mặc dù hằng năm con tôm mang về 2 tỷ USD cho đất nước. Trong Công văn số 1149/TTg ngày 8-8-2012 của Chính phủ về chính sách giải cứu ngành chăn nuôi và thủy sản chỉ nêu sẽ giãn nợ 24 tháng và hạ lãi suất đối với khoản vốn đã vay, tiếp tục cho vay mới với lãi suất thấp cho hộ gia đình và đơn vị phát triển sản xuất chăn nuôi và chế biến cá tra xuất khẩu. Riêng con tôm không được hưởng chính sách trên. Hiện những người nuôi tôm, những nhà chế biến xuất khẩu tôm ở Sóc Trăng và các tỉnh ĐSBCL đang gặp rất nhiều khó khăn nên Hiệp hội tôm Mỹ Thanh đã gửi đơn đến Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Sóc Trăng, nhờ trình bày lời khẩn cầu của hiệp hội cũng như người nuôi tôm vùng ĐBSCL đến cơ quan chức năng cần thực hiện chính sách trên đối với cả con tôm. Ngoài ra, Nhà nước cần có nhiều chính sách hơn nữa giúp người nuôi tôm vực dậy, yên tâm sản xuất như bảo hiểm tôm đã được thực hiện thí điểm trên địa bàn tỉnh và bước đầu mang lại kết quả khả quan.

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quy hoạch thủy sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết:

- Ngành thủy sản nói chung và con tôm nói riêng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro và đang đứng trước thách thức lớn do biến đổi khí hậu và nước biển dâng, sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế còn yếu. Vì vậy, trong thời gian tới cần tập trung nghiên cứu sản xuất giống sạch bệnh, sản xuất thức ăn, xử lý môi trường được đảm bảo hơn. Thêm vào đó là đầu tư xây dựng trung tâm nghiên cứu, phân tích các thông tin về nhu cầu, thị hiếu người tiêu dùng để định hướng cho người nuôi và các tổ chức chế biến xuất khẩu.

Mới đây, vào cuối tháng 10, tại hội thảo “Xúc tiến đầu tư trong lĩnh vực thủy sản vùng ĐBSCL” được tổ chức tại Cần Thơ, các đại biểu và các nhà khoa học cho rằng, để vực dậy ngành tôm ở ĐBSCL, tất cả các địa phương cần nỗ lực trong việc quy hoạch lại vùng thủy lợi phục vụ cho nuôi tôm. Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát tình hình nuôi tôm để có những biện pháp khắc phục kịp thời, hỗ trợ người nuôi và doanh nghiệp từ khâu sản xuất, chế biến và tiêu thụ tôm. Đối với các doanh nghiệp phải tập trung vào việc xây dựng thương hiệu tôm có uy tín trong xuất khẩu. Đồng thời, chủ động tìm hiểu các đối thủ cạnh tranh trên thị trường thế giới để hoạch định chiến lược kinh doanh phù hợp.

Tuy nhiên, trước khi các chương trình, chính sách trên được triển khai thực hiện, các địa phương ĐBSCL cần khẩn trương hướng dẫn người nuôi tôm cải tạo và xử lý các chất tồn dư thuốc, hóa chất bảo vệ thực vật trong đất, hỗ trợ người nuôi mua tôm giống sạch bệnh. Ngoài ra, các trung tâm nghiên cứu, các viện, trường khẩn trương giúp địa phương xác định tác nhân gây bệnh xảy ra trong thời gian qua và có giải pháp phòng ngừa có hiệu quả. 

Bài và ảnh: VĂN XÂY