Khắc phục tình trạng yếu và thiếu

QĐND - Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật vừa yếu, vừa thiếu dẫn đến tình trạng “Luật chờ Nghị định, Nghị định chờ Thông tư”… Đó là vấn đề được chất vấn nhiều nhất Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường tại Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 20-8.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp trả lời chất vấn ngày 20-8-2013. Ảnh: TTXVN

Theo nhận xét của Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu điều hành phiên họp thì: “Các câu hỏi chất vấn đều đi thẳng vào nội dung” và Bộ trưởng trả lời “với tinh thần trách nhiệm xây dựng thẳng thắn”.

Nợ đọng dự án Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật 

Đó là một thực tế được nhiều đại biểu Quốc hội đặt ra chất vấn Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường.

Thừa nhận việc thiết lập chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Chính phủ có sự thay đổi, chất lượng chưa bảo đảm, chưa đúng tiến độ, Bộ trưởng Hà Hùng Cường cho rằng, nguyên nhân của tình trạng này là do có nhiều dự án luật chuyên sâu, chuyên môn đòi hỏi cần có thời gian nghiên cứu hoặc do sự phối hợp giữa các bộ, ngành trong quá trình xây dựng các dự án luật chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra, dẫn đến chưa trình được theo kế hoạch. Cũng có những dự án luật qua nghiên cứu có thay đổi từ luật sửa đổi bổ sung sang luật sửa đổi nên cần có thời gian tổng kết, nghiên cứu. Bên cạnh đó, thời gian vừa qua, tình hình kinh tế-xã hội khó khăn, các bộ, ngành tập trung cao độ cho công tác điều hành, quản lý kinh tế vì vậy việc xây dựng thể chế còn có hạn chế nhất định. Thêm vào đó, nhiều việc cần chờ tổng kết của Trung ương hoặc đang làm thí điểm, hoặc đang đàm phán những hiệp định quốc tế để có những sửa đổi phù hợp… dẫn đến một số dự án luật bị chậm tiến độ.

Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ duy trì một năm ít nhất 2 phiên họp chuyên đề về công tác xây dựng pháp luật. Nhờ đó, tạo ra chuyển biến về tiến độ và chất lượng của công tác này. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Quốc hội đã thông qua 46 dự án luật, trong đó có 44 dự án luật do Chính phủ trình, đây cũng là một sự cố gắng của Chính phủ và Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Hà Hùng Cường khẳng định.

Dẫn chứng về thực trạng “Luật chờ Nghị định, Nghị định chờ Thông tư ” dẫn đến các văn bản Luật chậm đi vào cuộc sống, các đại biểu đề nghị Bộ trưởng đưa ra giải pháp để khắc phục vấn đề này. “Cử tri rất bức xúc khi chậm hướng dẫn đến 3-5 năm sau khi luật ban hành. Điều này có bị xem là không thực hiện nghị quyết của Quốc hội, là vi phạm luật không?” - đại biểu Bùi Mạnh Hùng (Bình Phước) nhấn mạnh.

Người đứng đầu ngành Tư pháp thẳng thắn thừa nhận, hiện tại quy trình xây dựng luật, pháp lệnh, nghị định, quyết định của Chính phủ là khá đầy đủ và chặt chẽ, song đối với thông tư và thông tư liên tịch thì chưa có cơ chế kiểm soát. Đây là khoảng trống và Bộ sẽ nghiên cứu đề nghị điều chỉnh cho phù hợp. Dẫn số liệu cho thấy “luật khung, luật ống” dần được giảm bớt, số lượng văn bản nợ đọng giảm theo hàng năm, Bộ trưởng - Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam cho biết: Nếu như năm 2006 có 526 văn bản của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn thi hành, thì đến năm 2012, con số đó chỉ còn 163.

Bộ trưởng Vũ Đức Đam cũng cho biết, khâu kiểm soát thông tư và thông tư liên tịch hiện chưa tốt. Do đó, tới đây sẽ tiến hành thí điểm kiểm soát việc ban hành thông tư của các Bộ, tức đề nghị để Bộ Tư pháp tham gia từ đầu.

Có “lợi ích nhóm” trong quá trình xây dựng pháp luật?

Đó là câu hỏi được đại biểu Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng) đặt ra khi chất vấn Bộ trưởng Bộ Tư pháp.

Bộ trưởng Hà Hùng Cường khẳng định quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật được quy định và tiến hành hết sức chặt chẽ, qua nhiều tầng nấc nghiêm ngặt. Chỉ có khâu xây dựng Thông tư và Thông tư Liên tịch giữa các bộ, ngành là hiện còn thiếu kiểm soát, Bộ cũng đang nghiên cứu xây dựng cơ chế quản lý chặt chẽ, minh bạch hơn. Đối với vấn đề có nên trao quyền khởi kiện cho người dân đối với những văn bản hướng dẫn thi hành luật mà trái luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho rằng, hiện, chưa có cơ sở để quy định như vậy.

Bộ trưởng giải thích thêm, xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật là công tác của Nhà nước. Bộ trưởng dẫn chứng hệ thống pháp luật của nhiều nước chưa đề cập và quy định theo xu hướng này và cũng không quy định có thể khởi kiện ra tòa án. Hiện nay trong quá trình sửa đổi Hiến pháp 1992, chúng ta đang nghiên cứu mô hình Hội đồng Hiến pháp, cũng có thể nghiên cứu trao cho cơ quan bảo hiến, Bộ trưởng đề xuất.

Trả lời của đại biểu Quốc hội về việc tồn tại những khoảng trống, kẽ hở của pháp luật bị lợi dụng, Bộ trưởng Hà Hùng Cường cho biết, Bộ đã lưu ý đến vấn đề này và đã thành lập thêm một Vụ chức năng, chuyên theo dõi các vấn đề chung của pháp luật và chịu trách nhiệm rà soát những khoảng trống, kẽ hở của pháp luật để nghiên cứu, đề xuất phương hướng khắc phục.

Đại biểu Đỗ Văn Đương (TP Hồ Chí Minh) bức xúc trước thực trạng khi những văn bản pháp quy, thông tư nghị định dưới luật hoặc thông tư dưới nghị định mà nó trái nhau hoặc không phù hợp với thực tế.

Trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Hà Hùng Cường cho rằng, đúng là cũng có một số quy định đưa ra chưa phù hợp với thực tế và Bộ cũng đang từng bước tăng cường công tác kiểm tra, khắc phục.

Kết luận buổi làm việc, Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu khẳng định, đây là phiên chất vấn hết sức cần thiết nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Qua chất vấn thấy rõ những tồn tại, hạn chế đòi hỏi trách nhiệm của Chính phủ và Bộ Tư pháp như có tình trạng dễ dãi trong việc xây dựng chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội; công tác thẩm định chất lượng, tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật còn nhiều bất cập chưa được khắc phục.

Đồng chí Phó chủ tịch Quốc hội đề nghị phải tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát của các cơ quan Quốc hội. “Đây là một yêu cầu rất cần thiết, khi chúng ta đi giám sát trong từng lĩnh vực thì phát hiện văn bản nào chúng ta phải chỉ rõ ra luôn và có những văn bản không khả thi chúng ta phải đề nghị sửa đổi luôn” - Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu nhấn mạnh.

ĐỖ PHÚ THỌ