QĐND - Những bí ẩn về tung tích của “Kẻ lộ mật” Ét-uốt Xnâu-đân (E. Snowden), người đã phơi bày chương trình gián điệp gây sốc của Cơ quan An ninh quốc gia Mỹ (NSA), càng khiến nghi ngờ giữa Oa-sinh-tơn và các nước gia tăng, đe dọa tới quan hệ của Mỹ với những nước này, nhất là với Nga và Trung Quốc...

Hành tung bí ẩn

Hành tung của Ét-uốt Xnâu-đân lần cuối cùng được phát hiện là vào chủ nhật (23-6), khi tới Mát-xcơ-va từ Hồng Công (Trung Quốc). Còn kể từ cuối ngày 24-6, nhân vật được coi là tạo ra vụ “WikiLeak” thứ hai này không rõ đã đi đâu mặc dù đang là mục tiêu săn đuổi ráo riết của mạng lưới an ninh dày đặc của Mỹ. Theo nguồn tin báo chí Nga, Ét-uốt Xnâu-đân có thể đã đáp máy bay tới Cu-ba vào ngày hôm đó. Tuy nhiên, đại diện hãng hàng không Nga Aeroflot tiết lộ với phóng viên AP rằng, trên chuyến bay SU150 khởi hành từ Mát-xcơ-va tới Cu-ba chiều 24-6 không có mặt Ét-uốt Xnâu-đân và chỗ của anh ta bị bỏ trống. Các phóng viên CNN có nhiệm vụ săn lùng tin tức về Ét-uốt Xnâu-đân có mặt trên hai chuyến bay liên tiếp từ Mát-xcơ-va tới La Ha-ba-na hôm 24-6 cũng khẳng định họ không thấy Ét-uốt Xnâu-đân trên khoang hành khách. Trong khi đó, các giới chức ở sân bay quốc tế Sê-rê-mê-ti-ê-vô của Mát-xcơ-va từ chối cho biết họ có thấy Ét-uốt Xnâu-đân ở sân bay hay không. Còn báo chí Nga thì phỏng đoán, có khả năng Ét-uốt Xnâu-đân đã tới Cu-ba nhưng trên một chuyến bay khác.

Tuy nhiên, người ta cũng nghe được chút ít thông tin về tình hình của “Kẻ lộ mật” qua nhà sáng lập trang mạng “WikiLeak” Giu-li-an Át-xan-giơ (Julian Assange), người đang giúp Ét-uốt Xnâu-đân tìm một chỗ lánh nạn an toàn. Chính người đại diện của Giu-li-an Át-xan-giơ là Xa-ra Ha-ri-xơn (Sarah Harrison) đã đồng hành với Ét-uốt Xnâu-đân từ Hồng Công tới Mát-xcơ-va. Ông chủ “WikiLeak” chỉ cho biết Ét-uốt Xnâu-đân đang ở một nơi an toàn, sức khỏe và tinh thần rất tốt, mà không cho biết cụ thể là nơi nào.

Ông Giu-li-an Át-xan-giơ cũng cho biết, Ét-uốt Xnâu-đân đã nhận được giấy tờ liên quan đến việc xin tị nạn từ chính phủ Ê-cu-a-đo. Chính những giấy tờ này đã bảo đảm để Ét-uốt Xnâu-đân rời khỏi Hồng Công an toàn. Nhưng theo ông chủ “WikiLeak”, việc nhận được giấy tờ trên không có nghĩa là Ét-uốt Xnâu-đân sẽ chọn nơi tị nạn cuối cùng là Ê-cu-a-đo.

Chia rẽ…

Một biểu ngữ ủng hộ Ét-uốt Xnâu-đân được treo ở trung tâm khu thương mại Hồng Công. Ảnh: AP.

Ét-uốt Xnâu-đân biến mất khiến các giới chức Mỹ như “ngồi trên đống lửa” bởi “Kẻ lộ mật” từng tuyên bố trên một tờ báo ở Hồng Công rằng: “Nếu có thời gian công bố hết những tin tức này, tôi muốn cung cấp cho các nhà báo ở các nước để họ đưa ra đánh giá của riêng mình, độc lập với thiên kiến của tôi, vì dù thế nào thì những việc làm chống lại người dân nước họ của mạng lưới gián điệp Mỹ cũng nên được công khai”. Ở Hồng Công, trong trả lời phỏng vấn tờ “Bưu điện Hoa Nam buổi sáng”, Ét-uốt Xnâu-đân đã cho biết trong số 61 nghìn mục tiêu mà NSA tấn công trong nhiều năm qua, có hàng nghìn máy tính ở Trung Quốc. Những tiết lộ kiểu này của Ét-uốt Xnâu-đân sẽ chẳng đem lại lợi ích gì cho Oa-sinh-tơn. 

Vì vậy, có thể nói hiện giờ Oa-sinh-tơn lo nhất là tiếp tục bị Ét-uốt Xnâu-đân “vạch áo cho người xem lưng”, những tiết lộ sẽ làm Mỹ bối rối. Trong thư xin tị nạn gửi tới chính phủ Ê-cu-a-đo, Ét-uốt Xnâu-đân đã bày tỏ lo ngại sẽ bị đối xử phi nhân đạo, thậm chí là đối mặt với cái chết nếu bị trao trả cho Mỹ. Ét-uốt Xnâu-đân cũng sợ sẽ phải đối mặt với một phiên tòa bất công ở Mỹ. Tiết lộ này của Ngoại trưởng Ê-cu-a-đo Ri-các-đô Pa-ti-nô (Ricardo Patino) hẳn sẽ khiến Oa-sinh-tơn “tái lòng”, nhất là khi Mỹ đang bị dư luận chỉ trích vì vi phạm nhân quyền và quyền tự do dân sự, ngôn luận trong các vụ việc riêng rẽ khác nhau. Trong thư, Ét-uốt Xnâu-đân còn tự so sánh mình với quân nhân Mỹ Brét-li Man-ninh (Bradley Manning) bị cáo buộc vì để lộ những thông tin tuyệt mật của Mỹ trên “WikiLeaks”. Ét-uốt Xnâu-đân nói phía Mỹ đã biệt giam B. Man-ninh và lo sợ mình cũng sẽ phải chịu số phận tương tự nếu rơi vào tay giới chức Mỹ. 

Vụ “Kẻ lộ mật” cũng đang làm ảnh hưởng đến quan hệ vốn đã sẵn khúc mắc giữa Oa-sinh-tơn với một số nước, trước hết là Trung Quốc và Nga. Hôm 23-6, chính phủ Mỹ đã thông báo hủy bỏ hộ chiếu công dân Mỹ của Ét-uốt Xnâu-đân nhằm chặn đường trốn chạy của kẻ bị truy nã, đồng thời đề nghị các nước từ chối cho cựu nhân viên CIA này được nhập cảnh. Nên việc Hồng Công để cho Ét-uốt Xnâu-đân dễ dàng dời khỏi đặc khu này cùng với việc Nga cho phép “Kẻ lộ mật” nhập cảnh và bác bỏ yêu cầu hợp tác dẫn độ của Mỹ, đã khiến Oa-sinh-tơn giận dữ. Trong một tuyên bố, Nhà Trắng đã cảnh báo cả Nga và Trung Quốc về hành động bất hợp tác này. Với Trung Quốc, người phát ngôn Nhà Trắng J. Ca-ni (Jay Carney) cho rằng: “… Đây là sự lựa chọn có chủ ý của chính phủ (Trung Quốc) nhằm thả một người lánh nạn bất chấp lệnh bắt giữ hợp lệ. Quyết định đó tất nhiên sẽ có ảnh hưởng tiêu cực tới quan hệ Mỹ-Trung”. Còn Thượng nghị sĩ Mỹ Sác-lơ Su-mơ (Charles Schumer) cũng lên tiếng khuyến cáo quan hệ Mỹ-Nga sẽ thêm căng thẳng vì Nga đã cho phép Ét-uốt Xnâu-đân quá cảnh.

Vụ việc hứa hẹn sẽ còn tiếp tục gây rắc rối cho Oa-sinh-tơn và cuộc săn đuổi “kẻ phản bội nước Mỹ” (theo như tuyên bố của một số giới chức thẩm quyền Mỹ) sẽ không phải dễ dàng. Vì những nước mà Ét-uốt Xnâu-đân có khả năng xin tị nạn thì hoặc chưa ký hiệp ước dẫn độ tội phạm với Mỹ (như Ê-cu-a-đo), hoặc có quan hệ chẳng mấy thuận hòa với Mỹ (như Cu-ba hay Vê-nê-xu-ê-la).

Vụ việc không chỉ khiến Oa-sinh-tơn gặp phiền phức về mặt đối ngoại và cả về đối nội cũng đã làm chia rẽ nội bộ, khi tại Mỹ đã xuất hiện phong trào đòi tha thứ cho Ét-uốt Xnâu-đân. Một cuộc vận động xin tha thứ cho Ét-uốt Xnâu-đân đã xuất hiện trên mạng Internet ở Mỹ với số người tham gia tăng nhanh đến mức chóng mặt. Cuối tuần qua, con số chữ ký ủng hộ đã vượt qua ngưỡng 100.000 người và đạt hơn 110.000 chữ ký vào đầu ngày thứ 2 (24-6). Cuộc vận động này đã gọi Ét-uốt Xnâu-đân là “người anh hùng dân tộc”.

Mỹ sẽ không dễ xử lý hậu quả từ vụ “Kẻ lộ mật” Ét-uốt Xnâu-đân bởi trong khi phải bảo đảm lợi ích và an ninh quốc gia, Mỹ cũng cần bảo đảm quyền tự do dân sự, quyền tự do thông tin cá nhân như đã từng tuyên bố.

XUÂN PHONG