Huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân

QĐND - Thiên tai ngày càng có diễn biến phức tạp, khó lường, gây thiệt hại lớn đến đời sống, kinh tế-xã hội của đất nước. Luật Phòng, chống thiên tai (PCTT) vừa được Quốc hội thông qua đã tạo cơ sở pháp lý cho việc huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân trên mặt trận này. 

Luật PCTT quy định có 19 loại hình thiên tai phổ biến: Bão, áp thấp nhiệt đới, lốc, sét, mưa lớn, lũ, lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất do mưa lũ hoặc dòng chảy, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy, nước dâng, xâm nhập mặn, nắng nóng, rét hại, mưa đá, sương muối, động đất, sóng thần và các loại thiên tai khác: Núi lửa, thiên thạch rơi…

Bờ sông Hậu ở huyện Châu Phú (An Giang) thường xuyên bị sạt lở.

 PCTT được thực hiện theo nguyên tắc cơ bản như: Phòng ngừa chủ động, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương và hiệu quả; PCTT là trách nhiệm của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, trong đó Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, tổ chức, cá nhân và cộng đồng chủ động giúp đỡ nhau. Theo đó, công tác PCTT được lồng ghép trong quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của cả nước, địa phương, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành; dựa trên cơ sở khoa học, kết hợp sử dụng kinh nghiệm truyền thống, kết hợp giải pháp công trình và phi công trình, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái.

Để công tác PCTT có hiệu quả, ngoài những chính sách đang được thực thi, luật còn quy định chính sách ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh loại hình bảo hiểm rủi ro thiên tai. Việc PCTT được xác định rõ tổ chức, hộ gia đình và cá nhân là chủ thể trong lực lượng PCTT, xã hội hóa hoạt động PCTT, đồng thời xác định quân đội, công an là lực lượng nòng cốt trong công tác sơ tán người, phương tiện, tài sản, cứu hộ, cứu nạn, đảm bảo an ninh trật tự xã hội. Nguồn tài chính cho PCTT bao gồm: Ngân sách Nhà nước, quỹ PCTT và nguồn đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân. Về vật tư, phương tiện, trang thiết bị, nhu yếu phẩm… Luật quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân, hộ gia đình phải có trách nhiệm chuẩn bị để ứng phó với thiên tai; quy định các hành vi, hoạt động bị cấm trong PCTT...

Quy định rõ trách nhiệm của các cấp, các ngành trong PCTT

Luật PCTT quy định mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và cơ sở để xây dựng chiến lược quốc gia về PCTT; xây dựng kế hoạch PCTT cấp quốc gia, cấp bộ, cấp địa phương, lồng ghép nội dung PCTT vào quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, phát triển kinh tế-xã hội. PCTT phải gắn với việc đầu tư xây dựng mới hoặc nâng cấp khu đô thị, điểm dân cư nông thôn, công trình hạ tầng kỹ thuật; xây dựng và bảo vệ công trình PCTT. Để PCTT hiệu quả, luật cũng quy định truyền thông và giáo dục về  PCTT bằng nhiều hình thức, phương tiện, đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin dự báo, cảnh báo thiên tai của tổ chức, cá nhân, đồng thời chú trọng đến việc xây dựng các phương án PCTT theo phương châm “4 tại chỗ”.

Để ứng phó với thiên tai, luật đã quy định cụ thể trách nhiệm của Ban chỉ đạo Trung ương về PCTT, Ủy ban Quốc gia Tìm kiếm Cứu nạn (UBQGTKCN) các bộ, ngành, UBND các cấp, Ban chỉ huy PCTT và tìm kiếm cứu nạn các cấp. Về thẩm quyền huy động nguồn lực phục vụ PCTT, luật đã giao cho Chủ tịch UBND các cấp có trách nhiệm huy động lực lượng, vật tư, phương tiện, trang thiết bị, nhu yếu phẩm để PCTT; huy động tổ chức, cá nhân trên địa bàn phục vụ PCTT và cứu trợ khẩn cấp. Đồng thời, luật cũng quy định thẩm quyền của Trưởng ban chỉ huy PCTT của các bộ, cơ quan ngang bộ để ứng phó thiên tai, hỗ trợ các địa phương PCTT. Việc thực hiện tìm kiếm cứu nạn là trách nhiệm của UBQGTKCN và lực lượng vũ trang, tổ chức, cá nhân đều phải chủ động tham gia. Các cơ quan dự báo, cảnh báo thiên tai phải nâng chất lượng công tác dự báo, cảnh báo thiên tai để phục vụ công tác chỉ đạo, chỉ huy PCTT, giúp cộng đồng chủ động PCTT có hiệu quả.

Luật quy định các tổ chức, cá nhân, các bộ, ngành, UBND các cấp đều phải có trách nhiệm đối với hoạt động khắc phục hậu quả thiên tai. Theo đó, UBND, Ban chỉ huy PCTT và tìm kiếm cứu nạn các cấp phải có trách nhiệm thống kê, đánh giá thiệt hại do thiên tai. Việc hỗ trợ khẩn cấp trong và ngay sau khi thiên tai xảy ra phải được thực hiện kịp thời để ổn định đời sống nhân dân. Đặc biệt, luật cũng quy định rõ thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Chủ tịch UBND các cấp, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đối với việc huy động, vận động quyên góp, phân bổ nguồn lực cứu trợ để khắc phục hậu quả thiên tai.

Luật PCTT cũng quy định về quyền và nghĩa vụ của hộ gia đình, cá nhân, tổ chức kinh tế, chính trị-xã hội, xã hội-nghề nghiệp, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế đang hoạt động tại Việt Nam đối với PCTT.

Hợp tác quốc tế trong PCTT thể hiện chủ trương hội nhập quốc tế sâu rộng của Việt Nam trong công tác PCTT, nhằm luật hóa các cam kết và điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia ký kết hoặc là thành viên. Đồng thời luật cũng quy định về nguyên tắc, nội dung hợp tác quốc tế về PCTT; cơ quan đầu mối và cơ quan có thẩm quyền hợp tác quốc tế về PCTT; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân nước ngoài, tổ chức quốc tế tham gia hoạt động ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai tại Việt Nam.

Luật PCTT có hiệu lực thi hành từ 1-5-2014.

Bài và ảnh: NGUYỄN KIỂM