Ngày 19-1 Hiệp ước an ninh Nhật - Mỹ tròn 50 tuổi. Hiệp ước này có hiệu lực vào ngày 23-6-1960 sau khi được quốc hội Nhật Bản phê chuẩn, làm rõ trách nhiệm của Mỹ trong việc bảo vệ Nhật Bản nếu nước này bị tấn công quân sự, đồng thời cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự ở Nhật Bản. Theo hiệp ước, hiện có khoảng 47.000 binh sĩ Mỹ hiện đồn trú tại Nhật Bản, trong đó hơn một nửa có mặt tại đảo Ô-ki-na-oa.

Phát biểu nhân dịp kỉ niệm 50 năm ngày hai nước kí Hiệp ước An ninh, Thủ tướng Nhật Bản Ha-tô-y-a-ma cho biết, ông muốn thỏa thuận an ninh Nhật-Mỹ sẽ không chỉ đề cập tới các vấn đề an ninh mà nhiều vấn đề khác. Chính phủ Nhật Bản sẽ phối hợp với Chính phủ Mỹ làm sâu sắc hơn quan hệ đồng minh Nhật-Mỹ phù hợp với thế kỷ 21. Mối quan hệ này sẽ là trọng tâm của các thỏa thuận an ninh Nhật-Mỹ.

Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma cũng đã có bài phát biểu tương tự nhân dịp này để khẳng định tầm quan trọng của quan hệ đồng minh Nhật-Mỹ và bày tỏ ý định làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ này.

Người dân Nhật Bản biểu tình phản đối việc Mỹ đóng quân trên đảo Ô-ki-na-oa. Ảnh: AP

Dù hiệp ước này một lần nữa được cả Tô-ki-ô và Oa-sinh-tơn khẳng định là có vai trò quan trọng trong quan hệ hai nước, song nó không phải không có vấn đề khi ở “độ tuổi trung niên”. Sự hiện diện của quân đội Mỹ ngày càng bị người dân Nhật Bản, đặc biệt là cư dân Ô-ki-na-oa, phản đối sau nhiều tai nạn chết người và những tội hình sự do binh sĩ Mỹ gây ra ở đây. Người dân Nhật Bản lại càng bất bình hơn khi  hằng năm phải đóng thuế để chính phủ chi 2 tỉ USD cho các căn cứ Mỹ hoạt động.

Theo thỏa thuận mà hai bên đạt được năm 2006, căn cứ không quân Phư-tem-ma của Mỹ sẽ được chuyển từ thị trấn Gi-nô-oan thuộc tỉnh Ô-ki-na-oa tới một khu vực thưa dân cư hơn ở Na-gô cũng thuộc tỉnh này vào năm 2014. Tuy nhiên, chính phủ của Thủ tướng Ha-tô-y-a-ma đang có vẻ do dự trong việc đưa ra quyết định chuyển Phư-tem-ma tới vị trí đã được chỉ định. Một số thành viên chính phủ Nhật Bản khẳng định, họ muốn Mỹ chuyển ra khỏi hoàn toàn lãnh thổ Nhật Bản. Trong khi đó, Oa-sinh-tơn lại coi căn cứ quân sự trên đảo Ô-ki-na-oa có tính chất quyết định đối với chiến lược an ninh ở Đông Bắc Á. Giới chức quốc phòng Mỹ nhiều lần đã lên tiếng rằng, việc trì hoãn thực hiện thỏa thuận nói trên này sẽ ảnh hưởng tới kế hoạch an ninh tổng thể  và tạo ra mối nghi ngờ.

Không chỉ vậy, kết quả cuộc điều tra các thỏa thuận an ninh bí mật giữa Nhật Bản và Mỹ dự kiến sẽ được công bố trong tháng này. Sau nhiều thập niên bị phủ nhận, Bộ Ngoại giao Nhật Bản thông báo đã tìm thấy các tài liệu chứng minh sự tồn tại của hiệp ước hạt nhân bí mật giữa Tô-ki-ô và Oa-sinh-tơn, theo đó Mỹ được quyền vận chuyển vũ khí hạt nhân ra vào lãnh thổ Nhật Bản. Nếu thực sự tồn tại, hiệp ước hạt nhân bí mật này đã vi phạm 3 nguyên tắc phi hạt nhân của Nhật Bản, gồm cấm sở hữu, sản xuất hoặc cho phép vận chuyển qua lãnh thổ nước này.

Ngoài ra, nhóm công tác 15 người trên cũng đang điều tra các thỏa thuận khác liên quan đến vấn đề bán đảo Triều Tiên, cho phép sự hiện hữu của vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ Nhật Bản trong tình huống khẩn cấp và một thỏa thuận khác liên quan tới chi phí mà Nhật Bản phải gánh chịu khi quân đội Mỹ trao trả các căn cứ trên đảo Ô-ki-na-oa.

Bảo Anh