* Chủ đầu tư vừa quản lý, thi công, vừa vận hành công trình

Những bất cập trong quản lý dự án không phải đến khi vụ PMU 18 bùng ra, mà trước đó đã được cảnh báo. Để thoát khỏi tình trạng chủ đầu tư, người quản lý dự án, người thi công và người sử dụng công trình: Mỗi người một nơi, đã có những mô hình mới trong quản lý và vận hành dự án. Dự án xây dựng nhà máy xi măng Hạ Long là một bước tìm tòi theo hướng mới đó.

Những ngày này, trên công trường xây dựng Nhà máy xi măng Hạ Long đang dấy lên khí thế mới. Một góc xã Thống Nhất, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh rộn vang những âm thanh, ánh sáng của một công trường lớn. Chính nơi đây, đang dần hình thành một nhà máy xi măng hiện đại, công suất lớn vào loại nhất nước ta.

Hiệu quả từ sự lựa chọn mô hình

Đồng chí Nguyễn Văn Thuyết, Chủ tịch Hội đồng quản trị của Công ty dành hẳn một khoảng thời gian khá dài tiếp chúng tôi, mặc dù công việc rất bận rộn, bởi vấn đề cần trao đổi là quá lớn. Lựa chọn mô hình tổ chức, quản lý nào là việc có tính quyết định tới sự thành công trong quá trình triển khai một dự án.

Trong thực tế có hai dạng mô hình là trực tiếp và gián tiếp. Tiêu chí của sự phân chia phụ thuộc vào quy mô đầu tư, tính chất công việc, phạm vi địa bàn, năng lực của chủ đầu tư… Mô hình gián tiếp thường được các chủ đầu tư là cơ quan quản lý nhà nước hoặc không chuyên về xây dựng chọn. Họ thuê ban quản lý, tư vấn, lực lượng thi công triển khai dự án và sau đó bàn giao cho người sử dụng. Cũng có những ưu điểm của mô hình này, song lại sinh ra tầng nấc trung gian, các quyết định có thể chậm, mất thời cơ, phát sinh chi phí quản lý, dễ chồng chéo về trách nhiệm… Còn mô hình trực tiếp cũng có hai dạng: Chủ đầu tư lập ban quản lý của mình rồi khi thi công xong, lập công ty cổ phần vận hành công trình. Ở dự án xi măng Hạ Long này, thời gian đầu chủ đầu tư cũng lập Ban quản lý, sau một thời gian, gặp nhiều khó khăn nên đã thay đổi. Khi chuyển thẩm quyền quyết định đầu tư dự án từ Tổng công ty Sông Đà sang Công ty cổ phần xi măng Hạ Long thì mọi việc thay đổi.

Đồng chí Nguyễn Văn Thuyết kể:

- Công ty cổ phần được thành lập, quản lý trực tiếp dự án, tiến hành huy động vốn, tổ chức thi công và chuẩn bị ngay việc vận hành nhà máy sau này. Chính phủ giao cho Hội đồng quản trị Công ty thực hiện việc điều chỉnh kế hoạch đấu thầu, quyết định những công việc tiếp theo của dự án và tự chịu trách nhiệm về hiệu quả, tiến độ xây dựng nhà máy theo đúng các quy định hiện hành về quản lý đầu tư, xây dựng, quy chế đấu thầu.

Mô hình phối cảnh Nhà máy xi măng Hạ Long khi hoàn thành

Việc đầu tiên là Hội đồng quản trị phê duyệt tổng mức đầu tư và hiệu quả kinh tế-tài chính dự án Nhà máy. Điều chỉnh tổng mức đầu tư của dự án là hơn 5.218 tỷ đồng, bao gồm nhà máy chính hơn 4.157 tỷ đồng, trạm nghiền phía nam hơn 1.061 tỷ đồng. Cơ cấu nguồn vốn của các cổ đông là 600 tỷ đồng, vay quỹ hợp tác phát triển khoảng hơn 1.043 tỷ đồng, vay các ngân hàng thương mại trong nước khoảng 994 tỷ đồng, vay ngân hàng nước ngoài khoảng 135 triệu EUR.

Các đơn vị của Tổng công ty Sông Đà và Tập đoàn Dầu khí là các cổ đông chính, đã tạo quy trình mới trong triển khai một dự án lớn. Đương nhiên là những người xây dựng nhà máy hôm nay phải chắt chiu từng đồng vốn, bố trí thi công hiệu quả cao và bảo đảm chất lượng để khi đưa nhà máy vào sử dụng, họ có được những lợi thế ngay từ đầu. Nhưng còn có thể nhận ra nhiều sự khác biệt so với các dự án khác.

Chỉ kể vài cái nhất...

- Chúng tôi đang dồn sức để bằng mọi cách chỉ sau 36 tháng kể từ khi khởi công, sẽ đưa nhà máy vào vận hành, cho dù quy mô của dây chuyền sản xuất vào loại lớn nhất nước ta hiện nay-Thạc sĩ Bùi Văn Luyện, Tổng giám đốc Công ty cổ phần xi măng Hạ Long hồ hởi nói như thế.

Thường thì với các nhà máy xi măng quy mô nhỏ hơn cũng phải mất 45 tháng thi công. Thế mà ở đây, công suất thiết kế dây chuyền là 5.500 tấn cờ-lanh-ke một ngày, nghĩa là 2,070 triệu tấn xi măng PCB 40 mỗi năm; trong đó một năm tại Nhà máy chính sản xuất 0,85 triệu tấn xi măng và trạm nghiền phía nam (được xây dựng tại Khu công nghiệp Hiệp Phước, thành phố Hồ Chí Minh) sản xuất 1,22 triệu tấn xi măng từ nguồn cờ-lanh-ke của Nhà máy chính. Công suất khai thác năm thứ nhất là 70%, năm thứ hai 90% và năm thứ ba đạt 100%. Vậy là chỉ riêng việc kể trên đã có hai cái vào loại nhất: Quy mô dây chuyền sản xuất lớn và thời gian thi công ngắn nhất.

Một điểm nhất khác là tỷ trọng thiết bị hàng hóa gia công chế tạo, mua sắm trong nước ở mức cao, nhưng vẫn bảo đảm thiết bị vào loại tiên tiến của thế giới. Theo thiết kế kỹ thuật thì tiêu hao nhiệt năng cho 1kg cờ-lanh-ke dưới 730 KCal, tiêu hao điện năng cho 1 tấn xi măng dưới 95KWh, các tiêu chuẩn độ ồn, chất thải rắn, nước thải phù hợp Luật bảo vệ môi trường của nước ta…

Những thiết bị gì trong nước sản xuất được thì không nhập nhưng vẫn bảo đảm dây chuyền được nhập đồng bộ, bảo đảm vận hành với hiệu suất cao. Thiết bị nhập từ nhà thầu F.L. Smidth, có uy tín cao trong thị trường sản xuất xi măng của thế giới. Tính cả gia công và mua sản phẩm thì thiết bị trong nước chiếm khoảng 45% khối lượng. Gia công thiết bị do Công ty cơ khí lắp máy Sông Đà và Công ty liên danh Sông Đà-Ju Rông thực hiện. Đến thời điểm này, 53% giá trị thiết bị đã được đưa về công trường, sẵn sàng cho việc lắp đặt. Có thể nói chưa có công trình nào mà việc “nội địa hóa” thiết bị cao mà vẫn bảo đảm sự đồng bộ của dây chuyền nhập ngoại như thế. Đó là sự tính toán rất khoa học và kinh tế, của những người thi công hôm nay và làm chủ nhà máy ngày mai.

Hình thành khu đô thị

Đã có không ít nhà máy xi măng cỡ này khi vào hoạt động gặp muôn vàn khó khăn về nơi ở của công nhân, các khu dịch vụ bảo đảm cuộc sống người lao động. Nhưng ở đây, mọi việc tiến triển theo hướng khác.

Chúng tôi đến trụ sở của Công ty cổ phần Sông Đà 1, hơi ngỡ ngàng vì những đường nét của một khu đô thị mới dần hình thành. Trên mảnh đất rộng 16ha, những công trình của cơ sở hạ tầng khá hoàn chỉnh. Có đường cấp thoát nước, điện thắp sáng, cây xanh… Đồng chí Nguyễn Đăng Quyết, Giám đốc Công ty kể:

- Chúng tôi hiểu rằng, nay mai khi nhà máy vào hoạt động thì nhu cầu ở (không chỉ nhà ở mà cả các công trình phục vụ dân sinh khác) rất cần thiết. Chính vì vậy, chúng tôi đã xin tỉnh Quảng Ninh cho đầu tư khu đô thị mới Thống Nhất, nay giai đoạn 1 đã xong, như các anh thấy. Đã có sự thống nhất với Công ty cổ phần xi măng Hạ Long xây dựng ở đây 2 nhà cao tầng, cho công nhân thuê; còn lại là các nhà kiểu biệt thự, chia lô… Nơi đây sẽ phục vụ cho nhu cầu ở của dân cư và công nhân viên các nhà máy trong vùng, nhất là Nhà máy xi măng Hạ Long. Theo dự kiến, ở nhà máy chính có hơn 500 công nhân, còn Trạm nghiền phía nam khoảng gần 200 công nhân. Cả hai nơi đều được chuẩn bị chỗ ở theo phương thức này-tiền thuê nhà đưa vào lương, người lao động tự lo chỗ ở tại các khu đô thị được xây dựng từ bây giờ.

Anh cũng cho biết thêm, việc xây dựng cơ bản mỏ đá đã cơ bản xong, khi nhà máy vào vận hành, Công ty sẵn sàng đảm nhận việc khai thác, cung cấp đá cho Nhà máy. Như vậy, Nhà máy không phải tổ chức một đơn vị lo việc khai thác đá nữa. Cũng không cần có các đơn vị vận tải cờ-lanh-ke từ Bắc vào Nam, bán hàng mà thông qua hệ thống đại lý. Những việc đó giảm chi phí đầu tư và bảo đảm cho việc vận hành linh hoạt, đạt hiệu quả kinh tế cao.

Băn khoăn của người trong cuộc

- Đất nước cần nhiều xi măng, sang năm càng cần nhiều hơn-Thứ trưởng Bộ xây dựng Tống Văn Nga nói như vậy và nhắc: Chỉ còn 14 tháng nữa phải hoàn thành, công việc còn nhiều, phải rà soát, bố trí mặt bằng thi công hợp lý, chi tiết đến từng công việc cụ thể, cần thì làm thêm ca, thêm giờ…

Đó cũng là quyết tâm chung của cán bộ, công nhân viên trên công trường. Tổng giám đốc Bùi Văn Luyện nói rõ những băn khoăn:

- Để đẩy nhanh tiến độ thi công, bảo đảm chất lượng, hiệu quả, tiết kiệm vốn đầu tư, thì Bộ Xây dựng, tỉnh Quảng Ninh cùng chúng tôi giải quyết bằng được những công việc đang gặp khó khăn, vướng mắc.

Chúng tôi được biết, những vấn đề đặt ra là cơ quan hữu quan cần sớm xem xét, phê duyệt, cấp giấy phép khai thác mỏ. Tạo điều kiện đẩy nhanh đầu tư tuyến đường Trới-Vũ Oai đồng bộ với dự án nhà máy để kịp vận hành. Sớm xây dựng trạm xử lý nước phục vụ việc cấp nước có chất lượng cho thi công và vận hành nhà máy. Duyệt quy hoạch khu vực đổ đất thải trong quá trình thi công nạo vét cảng, tuyến luồng nhà máy chính. Hỗ trợ, chỉ đạo sát sao công tác đền bù, giải phóng mặt bằng mỏ sét và mỏ đá, hoàn thiện dự án tái định cư trong thời gian sớm nhất. Thi công xây dựng tuyến đường dây 110KV kịp cấp điện cho nhà máy vào sản xuất.

Những vấn đề này, Thứ trưởng Tống Văn Nga bày tỏ sự nhất trí về cơ bản và nhắc nhở thêm: Cần rà soát lại hệ thống thoát nước, củng cố các tuyến đường trước mùa mưa, tập trung chế tạo thiết bị, thực hiện bằng được cam kết với bạn, phối hợp tốt giữa chế tạo, tiếp nhận và xây lắp thiết bị.

Không khí mới trên công trường thúc giục từng người, từng đơn vị phấn chấn vào cuộc chạy đua với thời gian và mưa lũ, có sản phẩm xi măng Hạ Long ra thị trường đúng kế hoạch. Nhưng điều đáng quý hơn là một mô hình tổ chức, quản lý mới dự án lớn đang được khẳng định ngay ở mảnh đất Hoành Bồ, Quảng Ninh này.

VIỆT ÂN